برترینها: تهران در چند دهه گذشته بارها تلاش کرده خودش را به شکل یک شهر مدرن و جهانی تعریف کند؛ شهری که قرار بود در آن برندهای بینالمللی، هتلهای بزرگ، فروشگاههای زنجیرهای و سبکهای تازه زندگی حضور داشته باشند. بخشی از این رویا با ورود سرمایهگذاران خارجی و همکاری با شرکتهای بزرگ جهانی شکل گرفت؛ مکانهایی که فقط یک ساختمان یا یک کسبوکار نبودند، بلکه نشانهای از تغییر سبک زندگی مردم بودند.
اما زمان همیشه مطابق برنامه پیش نمیرود. بعضی از این مجموعهها ماندند، بعضی تغییر کردند و بعضی دیگر آرامآرام از جایگاه سابقشان فاصله گرفتند. داستان چند مکان مشهور تهران، داستان همین رویاهای تغییرکرده است.
سوپر استار؛ رستورانی که قرار بود آینده فستفود ایران باشد
اگر دهه ۷۰ و ۸۰ را در تهران زندگی کرده باشید، احتمالاً سوپر استار پارکوی برایتان فقط یک رستوران نیست؛ جایی است که بخشی از خاطرات یک نسل در آن شکل گرفته است. اولین قرارها، دورهمیهای دوستانه، تجربه یک فستفود متفاوت و فضایی که آن روزها «مدرن» به حساب میآمد.
داستان سوپر استار اما فقط داستان یک همبرگر فروشی نیست. پشت این برند، شرکت آمریکانا قرار داشت؛ مجموعهای که برخلاف نامش آمریکایی نبود و متعلق به یک سرمایهگذار کویتی بود. آمریکانا از دهه ۱۹۷۰ به یکی از بزرگترین مجموعههای غذایی خاورمیانه تبدیل شد و با توسعه برندهایی مانند ویمپی، KFC، پیتزا هات و هاردیز، نقش واسطهای میان برندهای جهانی و بازار منطقه را ایفا کرد.
وقتی این شرکت وارد ایران شد، هدف فقط راهاندازی یک رستوران نبود؛ قرار بود یک مدل تازه از فستفود و سبک رستورانداری وارد تهران شود.
شعبه معروف پارکوی در خیابان ولیعصر، در زمینی ساخته شد که پیشتر رستوران سنتی «رواق» در آن قرار داشت. آن سالها تهران هنوز پر از کافههای امروزی نبود و برای بسیاری از جوانها، مکانهایی مثل سوپر استار، بازار صفویه و رستوران جام جم، همان نقشی را داشتند که امروز کافهها دارند؛ جایی برای قرار گذاشتن، دیده شدن، وقت گذراندن و تجربه یک سبک زندگی متفاوت.
سالن بزرگ با حدود ۷۰ میز، فضای بازی کودکان، کافیشاپ، پارکینگ و طراحی متفاوت، سوپر استار را از بسیاری از رستورانهای آن دوره جدا میکرد. مردم فقط برای غذا خوردن به آنجا نمیرفتند؛ آنجا بخشی از تجربه زندگی شهری بود.
سالها گذشته و رستورانی که قرار بود آینده فستفود ایران را بسازد، خودش تبدیل به بخشی از گذشته شد. هنوز هم وقتی نام سوپر استار پارکوی میآید، بسیاری قبل از مزه غذا، صفهای طولانی، ماشینهای پارکشده مقابل رستوران و خیابان ولیعصر آن سالها را به یاد میآورند.
شیرینی دانمارکی؛ طعمی که از یک مهاجر دانمارکی ماند
داستان بعضی برندها اما با سرمایههای بزرگ شروع نشد؛ گاهی یک فرد و یک مهارت میتوانست یک خاطره ماندگار بسازد.
شیرینی دانمارکی خیابان ویلا یکی از همین داستانهاست. ورود این شیرینی محبوب به ایران به حضور یک بانوی دانمارکی به نام آنالیزا در تهران برمیگردد. در دهه ۴۰ شمسی، او که برای تربیت فرزندان یک مهندس دانمارکی در ایران حضور داشت، قنادی کوچکی در خیابان تخت جمشید (طالقانی امروز) راهاندازی کرد.
شیرینیهایی با عطر هل و گلاب، کمکم مشتریهای خودشان را پیدا کردند و نام «دانمارکی» از یک شیرینی ساده به بخشی از خاطره شیرین تهرانیها تبدیل شد.
پس از انقلاب، آنالیزا ایران را ترک کرد، اما کار و تجربهاش را به خانکیشی آقاجانی، کارگری که از ابتدا کنار او بود، سپرد. سالها همان طعم و شیوه پخت ادامه پیدا کرد و این شیرینیفروشی تبدیل شد به نمونهای از اینکه گاهی یک ردپای کوچک خارجی میتواند بخشی از فرهنگ غذایی یک شهر شود.
هتل هیلتون؛ زمانی که تهران میزبان یکی از بزرگترین هتلهای منطقه بود
در تقاطع بزرگراه شهید چمران و خیابان ولیعصر، ساختمانی قدیمی هنوز یادآور دورهای است که تهران میخواست یکی از شهرهای مهم منطقه برای گردشگری و تجارت باشد.
هتل هیلتون تهران که امروز با نام هتل استقلال شناخته میشود، در دوره پهلوی ساخته شد؛ پروژهای عظیم که با همکاری شرکتهای ایرانی، آمریکایی و انگلیسی شکل گرفت.
این هتل با دو برج، ۱۵ طبقه، صدها اتاق، رستورانهای مجلل، تالارهای بزرگ و امکاناتی که برای آن زمان کمسابقه بود، یکی از نمادهای تهران مدرن محسوب میشد.
طبق گزارشهای آن دوره، ساخت این مجموعه با هزینهای بسیار بالا انجام شد و قرار بود استانداردهای هتلداری بینالمللی را وارد ایران کند؛ جایی برای حضور تاجران، گردشگران خارجی، سیاستمداران و مهمانان ویژه.
هتل هیلتون فقط یک محل اقامت نبود؛ بخشی از تصویر شهری بود که میخواست خودش را در سطح شهرهای بزرگ جهان تعریف کند.
هایپراستار؛ اولین تجربه خرید به سبک جهانی
سال ۱۳۸۸ وقتی اولین شعبه هایپراستار در اتوبان باکری تهران افتتاح شد، تجربه خرید برای بسیاری از مردم تغییر کرد.
تا پیش از آن فروشگاههایی مثل شهروند و رفاه وجود داشتند، اما هایپراستار برای بسیاری یک تجربه متفاوت بود؛ فروشگاهی بزرگ با تنوع کالا، چیدمان مدرن و حضور برندهایی که آن زمان کمتر در چنین فضایی دیده میشدند.
پشت این پروژه، سرمایهگذاری خارجی قرار داشت. شرکت فرانسوی کارفور، یکی از بزرگترین مجموعههای خردهفروشی جهان، همراه با شرکت ماجد الفطیم امارات وارد این پروژه شد. در این همکاری، سهم اصلی متعلق به ماجد الفطیم و بخشی از سهام متعلق به کارفور بود.
هایپراستار در سالهای ابتدایی تبدیل به یکی از نمادهای خرید مدرن در تهران شد؛ جایی که بعضی برندهای بینالمللی مانند منگو و زارا نیز در کنار فروشگاه حضور داشتند و برای بسیاری از مردم، رفتن به آنجا فقط خرید نبود، بلکه یک تجربه متفاوت شهری بود.
اما شرایط اقتصادی و تغییرات فضای کسبوکار باعث شد مسیر این برند هم تغییر کند. خروج کارفور از بازار ایران، تحریمها و محدودیتهای همکاریهای بینالمللی، ساختار اولیه این مجموعه را تغییر داد و هایپراستار دیگر آن تصویر اولیه از یک برند کاملاً جهانی را نداشت.
این مکانها هرکدام داستان متفاوتی دارند، اما یک نقطه مشترک میانشان وجود دارد؛ همه آنها در دورهای ساخته شدند که قرار بود تهران بیشتر شبیه شهرهای بزرگ جهان شود.
سوپر استار، هتل هیلتون، هایپراستار و حتی شیرینی دانمارکی، فقط نام چند مکان نیستند؛ هرکدام بخشی از تغییر سبک زندگی در تهران را روایت میکنند. مکانهایی که روزی نشانه آینده بودند و امروز بخشی از خاطرات یک شهر شدهاند.
