ایسنا: بیماری پارکینسون، اختلال مغزی است که بهمرور زمان تشدید میشود. این بیماری بیشتر با لرزش، کند شدن حرکات، سفتی عضلات و مشکلات تعادل شناخته میشود اما میتواند خواب، خلقوخوی، حافظه، گوارش و حس بویایی را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
این بیماری زمانی ایجاد میشود که سلولهای مغزی تولیدکننده دوپامین آسیب میبینند و بهتدریج از بین میروند. دوپامین، پیامرسان شیمیایی است که به مغز در کنترل حرکات روان و هماهنگ کمک میکند بنابراین کاهش سطح دوپامین در نهایت حرکت کردن را دشوارتر خواهد کرد.
در حال حاضر هیچ روش اثباتشدهای برای پیشگیری کامل از بیماری پارکینسون وجود ندارد، با این حال، نتایج سالها پژوهش نشان داد برخی عادتهای روزمره با کاهش خطر ابتلا به این بیماری ارتباط دارند و ممکن است به سالمتر ماندن مغز با افزایش سن نیز کمک کنند.
دانشمندان معتقدند پارکینسون معمولا حاصل ترکیبی پیچیده از افزایش سن، عوامل ژنتیکی و قرار گرفتن در معرض عوامل محیطی است. بیشتر موارد بیماری بهطور مستقیم از والدین به فرزندان منتقل نمیشوند و پژوهشگران معتقد نیستند که ماده غذایی، ویتامین یا مکمل بهتنهایی بتواند از این بیماری پیشگیری کند.
فعالیت بدنی، یکی از امیدوارکنندهترین عوامل سبک زندگی است. نتایج پژوهش بزرگی که بیش از ۴۰۰ هزار نفر را شامل میشد و نتایج آن در ۲۰۲۵ در مجله «نورولوژی» (Neurology) منتشر شد، نشان داد افرادی که فعالیت بدنی زیادی داشتند در مقایسه با افراد کمتحرک با خطر کمتری برای ابتلا به بیماری پارکینسون مواجه بودند.
ورزش منظم ممکن است از چند طریق ازجمله با بهبود جریان خون و حمایت از سلامت سلولهای عصبی به مغز کمک کند. پیادهروی سریع، دوچرخهسواری، شنا و تمرینهای قدرتی همچنین میتوانند سلامت قلب، قدرت عضلات، تعادل و خلقوخوی را بهبود دهند.
رژیم غذایی نیز ممکن است نقش داشته باشد. نتایج پژوهش منتشر شده در «مجله اروپایی نورولوژی» (European Journal of Neurology) در سال ۲۰۲۳، افراد مسن را بررسی کرد و نشان داد پیروی بیشتر از رژیم غذایی مدیترانهای با احتمال کمتر بروز علائم اولیه مرتبط با بیماری پارکینسون همراه است.
این الگوی غذایی بر مصرف سبزیجات، میوهها، حبوبات، غلات کامل، مغزها، روغن زیتون و ماهی تاکید دارد. این مواد غذایی سرشار از فیبر، چربیهای سالم و ترکیبات طبیعی گیاهی هستند که ممکن است به محافظت از سلولها در برابر التهاب و سایر آسیبها کمک کنند.
قهوه نیز مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. نتایج تحلیلی در ۲۰۲۰ که در مجله «نوترینتس» (Nutrients) منتشر شد، نتایج ۱۳ پژوهش را ترکیب کرد و نشان داد مصرف منظم کافئین با کاهش خطر ابتلا به بیماری پارکینسون ارتباط دارد هرچند این یافته ثابت نمیکند که خود کافئین از ابتلا به این بیماری پیشگیری میکند.
افراد نباید صرفا برای پیشگیری از پارکینسون، مصرف مقدار زیادی قهوه را شروع کنند. کافئین در برخی افراد میتواند خواب را مختل کند، باعث تپش قلب شود یا اضطراب را افزایش دهد و پژوهشگران هنوز نمیدانند چه میزان مصرف کافئین برای پیشگیری از پارکینسون توصیه شود.
ویتامین «دی» (D) نیز مورد مطالعه قرار گرفته است، زیرا سطح پایین این ویتامین اغلب در افراد مبتلا به پارکینسون مشاهده میشود. با این حال، تاکنون شواهد محکمی وجود ندارد که نشان دهد مصرف مکمل ویتامین «دی» میتواند از ابتلا به پارکینسون در افرادی که کمبود این ویتامین ندارند، جلوگیری کند.
خواب نیز یکی دیگر از زمینههای مهم پژوهش است. برخی اختلالات غیرمعمول خواب ممکن است سالها پیش از بروز علائم حرکتی پارکینسون ظاهر شوند اما دانشمندان هنوز اعلام نکردند که بهبود خواب میتواند از خود بیماری پیشگیری کند.
قرار گرفتن در معرض عوامل محیطی نیز ممکن است بر خطر ابتلا به این بیماری تاثیر بگذارد. مطالعات، تماس طولانیمدت با برخی آفتکشها، حلالها و مواد شیمیایی صنعتی را با بیماری پارکینسون مرتبط دانستهاند. بنابراین رعایت مقررات ایمنی در محیط کار و کاهش تماس غیرضروری با مواد شیمیایی بالقوه مضر، اقدامی منطقی است.
محافظت از سر در برابر آسیب نیز اقدام عملی دیگری است. آسیبهای مکرر یا شدید سر با افزایش خطر ابتلا به چندین اختلال مغزی مرتبط بودهاند بنابراین استفاده از کلاه ایمنی و سایر تجهیزات ایمنی هنگام دوچرخهسواری، ورزش و انجام کارهای پرخطر اهمیت دارد.
مراقبت از قلب و عروق نیز ممکن است به سلامت مغز کمک کند. کنترل فشار خون بالا، دیابت و کلسترول بالا و همچنین پرهیز از سیگار کشیدن میتواند خطر ابتلا به بیماریهای مهم مغزی دیگری مانند سکته مغزی و زوال عقل را کاهش دهد و در مجموع به سالمتر ماندن بدن و مغز با افزایش سن کمک کند.
دانشمندان همچنین در حال بررسی التهاب، دستگاه گوارش و تریلیونها باکتری ساکن روده هستند. این حوزهها ممکن است در آینده سرنخهای جدیدی درباره بیماری پارکینسون ارائه دهند، اما شواهد موجود هنوز آنقدر قوی نیست که بتوان رژیمهای غذایی خاص، پروبیوتیکها یا مکملها را برای پیشگیری از این بیماری توصیه کرد.
ساینس گزارش کرد، در حال حاضر، هیچ انتخابی در سبک زندگی نمیتواند تضمین کند که فرد به بیماری پارکینسون مبتلا نخواهد شد. با این حال، فعال ماندن، داشتن رژیم غذایی متعادل و سرشار از مواد غذایی گیاهی، خواب کافی، محافظت از سر و کاهش تماس با مواد شیمیایی مضر، اقداماتی منطقی برای حفظ سلامت عمومی هستند و پژوهشگران همچنان به دنبال راههای موثرتر برای پیشگیری از این بیماری پیچیده هستند.
