حجتالاسلام محمدجواد جنگی در گفتوگو با خبرنگار مهر، با اشاره به ضرورت بازخوانی سیره رضوی در زندگی روزمره اظهار کرد: شهادت امام رضا(ع) فرصت مناسبی است تا به جای اکتفا به عزاداری و ابراز ارادت، بخشی از توصیهها و سبک زندگی آن حضرت را مرور کرده و تلاش کنیم این آموزهها را در زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی خود به کار بگیریم.
وی با اشاره به پنج توصیه کاربردی از امام رضا(ع) افزود: نخستین نکته به ذکر «یا رؤوف و یا رحیم» در هنگام مواجهه با مشکلات بازمیگردد. امام رضا(ع) در روایتی میفرمایند که پدر بزرگوارشان، امام موسی کاظم(ع)، به ایشان توصیه کردهاند هرگاه مشکلی در زندگی پیش آمد، این ذکر را بسیار بر زبان جاری کنند.
استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: در این توصیه تعداد مشخصی برای ذکر بیان نشده و نکته اصلی، توجه قلبی و استمرار در یاد خدا هنگام مواجهه با مشکلات است؛ بنابراین انسان در گرفتاریها نباید تنها به اسباب مادی متکی باشد، بلکه باید ارتباط خود با خداوند را نیز تقویت کند.
وی دومین توصیه را مربوط به قرائت سوره مبارکه قدر هنگام وضو دانست و گفت: از امام رضا(ع) نقل شده است که مؤمنی که در میان وضوی خود سوره «إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ» را قرائت کند، گناهانش مورد آمرزش قرار میگیرد و مانند روزی خواهد بود که از مادر متولد شده است؛ البته موضوع حقالناس شرایط و تکالیف خاص خود را دارد و با استغفار و توبه فردی برطرف نمیشود.
جنگی با تأکید بر اینکه آموزههای دینی، انسان را از استفاده از درمانهای طبیعی و پزشکی بازنمیدارند، اظهار داشت: در سیره اهلبیت(ع) همواره بر استفاده از اسباب طبیعی در کنار دعا و توکل تأکید شده است. در همین چارچوب، در روایتی فردی نزد امام رضا(ع) از بیماری و نداشتن فرزند گلایه میکند و حضرت به او توصیه میکنند هنگام نماز در خانه با صدای بلند اذان بگوید.
وی افزود: راوی این روایت نقل میکند که پس از مدتی، مشکل آن فرد برطرف شده است. بنابراین اذان گفتن در خانه میتواند به عنوان یکی از توصیههای معنوی مورد توجه قرار گیرد و نکته مهم این روایت آن است که خود فرد اذان بگوید، نه اینکه صرفاً صدای اذان از تلویزیون یا رسانه پخش شود.
صلوات؛ توصیهای ساده برای زدودن گناه
این استاد حوزه و دانشگاه سومین توصیه را صلوات بر محمد و آل محمد(ص) عنوان کرد و گفت: امام رضا(ع) میفرمایند کسی که برای پاک شدن گناهان خود کفارهای پیدا نمیکند، بر محمد و آل محمد(ص) بسیار صلوات بفرستد، چراکه صلوات گناهان را از بین میبرد.
وی همچنین به سیره امام رضا(ع) در اقامه نماز اشاره کرد و افزود: در روایات آمده است که آن حضرت در رکعت نخست نماز پس از سوره حمد، سوره مبارکه قدر و در رکعت دوم پس از حمد، سوره توحید را قرائت میکردند و این شیوه در شمار مستحبات قرار دارد.
جنگی با بیان اینکه الگو گرفتن از امام رضا(ع) نباید صرفاً به اعمال فردی محدود شود، اظهار داشت: بخش مهمی از سیره رضوی مربوط به روابط انسان با خانواده، جامعه و دیگر مؤمنان است و اگر بخواهیم محبت خود به امام رضا(ع) را در زندگی نشان دهیم، باید این بخش از سیره آن حضرت را نیز جدی بگیریم.
پیام امام رضا(ع) برای تقویت روابط اجتماعی
وی با اشاره به پژوهش خود درباره یکی از پیامهای امام رضا(ع) به شیعیان اظهار داشت: مرحوم شیخ مفید در کتاب «الاختصاص» روایتی را از حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) نقل کرده است که بر اساس آن، امام رضا(ع) پیامی عمومی خطاب به شیعیان خود صادر کردهاند؛ پیامی که اگر امروز با دقت مورد توجه قرار گیرد، بسیاری از مسائل اجتماعی و خانوادگی جامعه را میتوان با استفاده از آن اصلاح کرد.
این استاد حوزه و دانشگاه گفت: در این پیام، امام رضا(ع) پس از رساندن سلام خود به شیعیان، بر موضوعاتی همچون نزدیک شدن مؤمنان به یکدیگر، حفظ همدلی و دیدار و زیارت یکدیگر تأکید میکنند و میفرمایند رفتوآمد و دیدار مؤمنان با یکدیگر موجب نزدیکی به اهلبیت(ع) است.
وی افزود: این توصیه نشان میدهد که از نگاه امام رضا(ع)، دینداری تنها در عبادت فردی خلاصه نمیشود، بلکه کیفیت روابط انسان با خانواده، بستگان و جامعه نیز بخشی از سبک زندگی مؤمنانه است.
حجتالاسلام جنگی با تأکید بر اهمیت رابطه میان خواهران و برادران اظهار کرد: یکی از نکاتی که باید در زندگی امروز مورد توجه قرار گیرد، حفظ پیوندهای خانوادگی است. چگونه میتوان مدعی محبت به امام رضا(ع) بود اما با خواهر یا برادر خود قهر و ارتباط خانوادگی را قطع کرد؟
وی ادامه داد: حضرت معصومه(س) به دلیل همراهی با برادر بزرگوارشان، امام رضا(ع)، مسیر مدینه تا ایران را طی کردند و در قم رحلت کردند. این رابطه عاطفی و خانوادگی میان امام رضا(ع) و حضرت معصومه(س) میتواند برای ما الگویی در حفظ پیوندهای خانوادگی باشد.
استاد حوزه و دانشگاه تصریح کرد: در زیارتنامه حضرت معصومه(س) نیز از ایشان با تعبیر «خواهر ولی خدا» یاد شده است و این تعبیر نشاندهنده جایگاه ویژه پیوندهای خانوادگی در فرهنگ اهلبیت(ع) است. بنابراین کسی که سالها برای زیارت امام رضا(ع) سفر میکند، باید تلاش کند در زندگی خود نیز حرمت خواهر و برادر، پدر و مادر، همسر و فرزندان را حفظ کند.
امام رضا(ع)؛ الگویی برای محبت در خانواده
جنگی با اشاره به نامه امام رضا(ع) به فرزندشان امام جواد(ع) گفت: در سیره خانوادگی امام رضا(ع) نمونههای روشنی از محبت و عاطفه وجود دارد. در نامهای که حضرت برای فرزند خردسال خود مینویسند، تعبیرات بسیار محبتآمیزی به کار میبرند و این نشان میدهد که حتی در خانوادهای که پدر جایگاه مدیریتی و معنوی دارد، ابراز محبت و عاطفه نسبت به فرزند اهمیت فراوانی دارد.
وی افزود: وقتی سیره اهلبیت(ع) را مطالعه میکنیم، درمییابیم که برای استحکام خانواده نیازی به الگوی دیگری نداریم. رابطه امام رضا(ع) با فرزند، همسر، خواهر و برادر و سایر اعضای خانواده، مجموعهای از درسهای عملی برای خانواده امروز است.
جنگی با اشاره به سخنی از امیرالمؤمنین(ع) درباره جایگاه خویشاوندان اظهار کرد: انسان هرچقدر از نظر مالی، اجتماعی یا مدیریتی پیشرفت کند، از خویشاوندان خود بینیاز نمیشود. ثروت، مقام و مسئولیت اجتماعی نباید موجب فاصله گرفتن انسان از خانواده و بستگان شود.
وی همچنین به رفتار پیامبر اکرم(ص) با خواهر رضاعی خود اشاره کرد و گفت: در روایتی آمده است که زنی نزد پیامبر(ص) آمد و حضرت با احترام فراوان از او استقبال کردند. وقتی درباره علت این احترام سؤال شد، پیامبر(ص) فرمودند که این زن خواهر رضاعی ایشان است. این رفتار نشان میدهد که در فرهنگ اسلامی، حتی پیوندهای خانوادگی از طریق شیرخوارگی نیز مورد احترام قرار گرفته است.
برادر بزرگتر در جایگاه پدر است
این استاد حوزه و دانشگاه در ادامه به یکی دیگر از آموزههای امام رضا(ع) اشاره کرد و گفت: امام رضا(ع) میفرمایند «الأَخُ الأَکبَرُ بِمَنزِلَهِ الأَبِ»؛ یعنی برادر بزرگتر به منزله پدر است.
وی افزود: اگر این آموزه در خانوادهها مورد توجه قرار گیرد، جایگاه بزرگترها حفظ میشود و بسیاری از اختلافات خانوادگی کاهش پیدا میکند. احترام به برادر و خواهر بزرگتر، احترام به سابقه، تجربه و جایگاه خانوادگی است و نباید اجازه دهیم با تغییر شرایط اجتماعی و اقتصادی، جایگاه افراد در خانواده دستخوش آسیب شود.
جنگی با اشاره به روایتی از سیره امام رضا(ع) درباره نحوه گفتوگو با دیگران اظهار داشت: یکی از راویان میگوید در مدتی که در محضر امام رضا(ع) بود، هرگز ندید که حضرت با کلام خود به کسی جفا کند یا او را برنجاند.
وی ادامه داد: این مسئله برای زندگی امروز ما درس بزرگی است. گاهی انسان بدون اینکه قصد توهین داشته باشد، با یک شوخی نابجا یا جملهای نسنجیده موجب ناراحتی فرد دیگری میشود. بنابراین مراقبت از زبان و اندیشیدن پیش از سخن گفتن، یکی از مهمترین جلوههای اخلاق رضوی است.
امام رضا(ع) شنونده خوبی بود
این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به روایت دیگری از سیره امام رضا(ع) گفت: راوی میگوید هرگز ندیدم امام رضا(ع) سخن کسی را قطع کند. این رفتار نشان میدهد که حضرت حتی در جایگاه امام و عالم آل محمد(ص)، به دیگران اجازه میدادند سخن خود را کامل بیان کنند.
وی تصریح کرد: یکی از مشکلات جامعه امروز این است که بسیاری از ما میخواهیم سخنران خوبی باشیم، اما شنونده خوبی نیستیم. حتی گاهی هنگامی که به سخن دیگری گوش میدهیم، به جای تلاش برای فهم سخنان او، در ذهن خود به دنبال پاسخ دادن هستیم.
جنگی افزود: این موضوع در محیط خانواده، ادارهها و روابط اجتماعی اهمیت بیشتری پیدا میکند. یک مسئول ممکن است نتواند مشکل مراجعهکننده را حل کند، اما اگر با حوصله سخنان او را بشنود، با چهرهای گشاده برخورد کند و در صورت امکان او را راهنمایی کند، بخش مهمی از ناراحتی فرد برطرف خواهد شد.
وی گفت: اگر قرار بود تمام مسائل صرفاً بر اساس مقررات و بدون توجه به روحیه و عاطفه انسانها حل شود، نیازی به حضور انسان در بسیاری از جایگاهها نبود. انسان باید با اخلاق، عاطفه، صبر و روی گشاده با مردم برخورد کند و این همان بخشی از سیره اهلبیت(ع) است که باید در رفتار اجتماعی ما جاری شود.
همنشینی امام رضا(ع) با خادمان بر سر یک سفره
جنگی با اشاره به یکی دیگر از جلوههای سیره اجتماعی امام رضا(ع) اظهار داشت: در روایت آمده است که حضرت با خادمان خود بر سر یک سفره غذا میخوردند. وقتی به ایشان پیشنهاد شد سفرهای جداگانه برای حضرت پهن شود، امام رضا(ع) این پیشنهاد را نپذیرفتند و بر این نکته تأکید کردند که همه بندگان خدا هستند.
وی افزود: این رفتار امام رضا(ع) نشان میدهد که جایگاه اجتماعی، ثروت و مسئولیت نباید موجب تکبر و فاصله گرفتن انسان از دیگران شود. انسان اگر تربیت دینی نداشته باشد، ممکن است حتی با نزدیکترین اعضای خانواده خود نیز فاصله بگیرد، اما سیره امام رضا(ع) بر کرامت انسانها و پرهیز از فاصله طبقاتی در روابط انسانی تأکید دارد.
هشدار امام رضا(ع) درباره تخریب و تضعیف مؤمنان
این استاد حوزه و دانشگاه در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اهمیت وحدت و پرهیز از تخریب مؤمنان گفت: یکی از هشدارهای مهم امام رضا(ع) مربوط به زمانی است که شیعیان به جای همدلی، به تخریب، تمسخر، بدگویی و برملا کردن عیوب یکدیگر مشغول شوند.
وی ادامه داد: در روایتی از امام رضا(ع) آمده است که حضرت نسبت به کسانی که به تخریب و تضعیف یکدیگر بپردازند، هشدار جدی دادهاند. این مسئله نشان میدهد که حتی رأفت رضوی نیز به معنای بیتفاوتی نسبت به رفتارهای آسیبزا در جامعه نیست.
جنگی با بیان اینکه نقد با تخریب تفاوت دارد، اظهار داشت: اگر انسان عیبی دارد، بهترین دوست کسی است که عیب او را به خودش هدیه دهد؛ یعنی با دلسوزی و در فضای اصلاح، مشکل را به فرد گوشزد کند، نه اینکه عیب او را در جامعه منتشر کرده و موجب تحقیرش شود.
وی افزود: متأسفانه گسترش فضای مجازی، امکان انتشار سریع مطالب، توهین، بدگویی و تخریب افراد را افزایش داده است. باید مراقب باشیم که این فضا به محلی برای برملا کردن عیوب دیگران و ایجاد کینه میان مؤمنان تبدیل نشود.
استاد حوزه و دانشگاه تأکید کرد: بر اساس روایتی از امام موسی کاظم(ع)، اهل زمین تا زمانی که یکدیگر را دوست بدارند، مورد رحمت الهی هستند. بنابراین محبت و همدلی در جامعه صرفاً یک توصیه اخلاقی نیست، بلکه یکی از زمینههای نزول رحمت الهی است.
کتاب «اندرز رضوی»؛ تلاشی برای تبیین یک پیام اجتماعی امام رضا(ع)
جنگی در ادامه با اشاره به پژوهش خود درباره آموزههای امام رضا(ع) گفت: یکی از پیامهای حضرت رضا(ع) به شیعیان، که به واسطه حضرت عبدالعظیم حسنی(ع) نقل شده، ظرفیت فراوانی برای تبیین سبک زندگی اجتماعی و خانوادگی دارد.
وی افزود: بر اساس این پیام، محورهایی همچون همدلی، نزدیک شدن به یکدیگر، دیدار مؤمنان و حفظ پیوندهای اجتماعی مورد توجه قرار گرفته است و تلاش شده است با استفاده از دیگر روایات اهلبیت(ع) و دیدگاههای اخلاقی، این آموزهها برای زندگی امروز تبیین شود.
این استاد حوزه و دانشگاه گفت: حاصل این پژوهش در قالب کتاب «اندرز رضوی» و در حدود ۲۷۰ صفحه ارائه شده و تلاش شده است پیام امام رضا(ع) با توجه به نیازهای امروز جامعه و مسائل مبتلابه خانوادهها و روابط اجتماعی شرح و توضیح داده شود.
رأفت رضوی؛ محبت همراه با مسئولیت
حجت الاسلام جنگی در جمعبندی سخنان خود با اشاره به لقب «رئوف» برای امام رضا(ع) اظهار داشت: امام رضا(ع) به رأفت و مهربانی شناخته میشوند و مرحوم علامه طباطبایی نیز بر ملموس بودن رأفت آن حضرت تأکید کردهاند؛ بسیاری از زائران و دلدادگان اهلبیت(ع) این رأفت را در ارتباط قلبی خود با امام رضا(ع) تجربه کردهاند.
وی افزود: با این حال، رأفت امام رضا(ع) به معنای بیتفاوتی نسبت به رفتارهای نادرست نیست. در سیره رضوی، محبت با مسئولیت اجتماعی همراه است و یکی از رفتارهایی که مورد نکوهش قرار گرفته، تخریب و تضعیف دیگر شیعیان و دوستان اهلبیت(ع) است.
این استاد حوزه و دانشگاه خاطرنشان کرد: اگر میخواهیم در سالروز شهادت امام رضا(ع) ارادت خود را به آن حضرت نشان دهیم، باید بخشی از این ارادت را در رفتار خود آشکار کنیم؛ به این معنا که با خانواده مهربانتر باشیم، با خواهر و برادر خود ارتباط داشته باشیم، صلهرحم را جدی بگیریم، سخن دیگران را بشنویم، مراقب زبان خود باشیم و از تخریب و تحقیر دیگران پرهیز کنیم.
