به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، به مناسبت سالروز ولادت سراسر نور مؤسس مذهب جعفری، در ادامه دو روایت از امام جعفر صادق(ع) و تبیین آیتالله العظمی جوادی آملی درباره سیره گفتاری و رفتاری آن حضرت را مرور میکنیم؛ دو موضوعی که یکی بر اهمیت «کتمان سر» و دیگری بر تلاش برای پرورش جامعه و ایجاد وحدت میان مردم تأکید دارد.
حفظ اسرار دیگران؛ وظیفهای مهم برای مؤمنان
آیتالله العظمی جوادی آملی در یکی از جلسات درس اخلاق خود با اشاره به روایتی از امام صادق(ع) درباره ویژگیهای انسان مؤمن که در کتاب «تحفالعقول» نقل شده است، اظهار داشتند: انسان زمانی در ادعای بندگی خداوند صادق است که به دستورات پروردگار توجه کند و سنت الهی را در زندگی خود به کار گیرد؛ همچنین باید سنت پیامبر(ص) و امام را نیز در رفتار خویش داشته باشد.
ایشان در ادامه، «کتمان سر» را از وظایف مؤمنان دانستند و با اشاره به سنت الهی بیان کردند: خداوند با آنکه «عَالِمُ الْغَیبِ وَالشَّهَادَهِ» است و از آشکار و پنهان همه امور آگاهی دارد، اسرار را برای همگان آشکار نمیکند.
از این رو، انسان نیز باید رازدار باشد و اسرار خود، خانواده، دوستان و جامعه را حفظ کند. آیتالله جوادی آملی با اشاره به این نکته که کتمان غیب از کارهای خداوند است، به آیه «فَلاَ یظْهِرُ عَلَی غَیبِهِ أَحَداً» استناد کردند.
بر این اساس، انسان حق ندارد اسرار دوست خود را برای دیگران بازگو کند؛ و اگر درباره یک راز معمولی چنین تکلیفی وجود دارد، درباره اسرار مهم و حساس، این ضرورت به طریق اولی بیشتر خواهد بود.
این همان آموزهای است که امام صادق(سلام الله علیه) بر آن تأکید کرده و کتمان سر را از وظایف اصلی مؤمنان دانستهاند. بر همین اساس، مؤمن باید تلاش کند به اخلاق الهی آراسته شود؛ همان مضمون که در عبارت «تخلّقوا باخلاق الله تعالی» بیان شده است.
امام صادق(ع) و مسئله پرورش جامعه
آیتالله العظمی جوادی آملی در بخش دیگری از سخنان خود، به اهتمام ویژه امام صادق(ع) برای تربیت جامعه اشاره کرده و ثمره این حرکت را ساختن «امت واحده» دانستند.
ایشان با اشاره به مسیر حرکت پیامبر اکرم(صلوات الله علیه و آله)، حضرت امیرالمؤمنین(سلام الله علیه) و امام صادق(سلام الله علیه) اظهار داشتند که کار امام صادق(ع) در امتداد همان مسیر پیامبر(ص) قرار داشت.
به گفته ایشان، احیای معارف توحیدی، نفی جبر و نفی تفویض از جمله محورهایی بود که امام صادق(ع) آنها را احیا و شکوفا کرد و در جامعه گسترش داد.
اما فعالیت آن حضرت تنها در حوزه بیان و آموزش معارف دینی خلاصه نمیشد. امام صادق(ع) در عرصه اجتماعی نیز برای اصلاح جامعه و از میان بردن اختلافات میان مردم اقداماتی عملی انجام دادند.
صندوق خیریه امام صادق(ع) برای حل اختلاف مردم
آیتالله جوادی آملی در ادامه به روایتی از مرحوم کلینی(رضوان الله علیه) اشاره کردند که نمونهای روشن از توجه امام صادق(ع) به اصلاح روابط اجتماعی است.
بر اساس این روایت، امام صادق(ع) صندوقی خیریه ایجاد کردند و مبلغی را در آن قرار دادند. سپس مفضل بن عمر را مسئول آن صندوق کردند و از او خواستند در شهر بررسی کند و موارد اختلاف میان اعضای خانوادهها یا افراد مختلف را شناسایی کند.
امام(ع) ابتدا راه حل اختلافات را موعظه و نصیحت معرفی کردند؛ یعنی اگر میان دو نفر یا اعضای یک خانواده اختلافی وجود داشت، تلاش شود از طریق گفتوگو و نصیحت، رابطه آنها اصلاح شده و اختلاف به وحدت تبدیل شود.
اما اگر منشأ اختلاف، مسائل مالی بود و دو طرف به دلیل یک مشکل اقتصادی با یکدیگر درگیر شده بودند، مفضل میتوانست از منابع صندوق استفاده کند و با پرداخت مال مورد نیاز، مشکل را برطرف و زمینه آشتی آنها را فراهم کند.
این اقدام امام صادق(ع) نشان میدهد که اصلاح جامعه از نگاه آن حضرت، تنها با بیان آموزهها و توصیههای اخلاقی انجام نمیگرفت؛ بلکه در صورت وجود مشکلات واقعی، باید برای رفع آنها نیز اقدام عملی صورت میگرفت.
در واقع، صندوق خیریه امام صادق(ع) ابزاری برای کمک به ساختن جامعهای متحد بود؛ جامعهای که در آن اختلافات خانوادگی و اجتماعی تا حد امکان برطرف شود و افراد بتوانند دوباره در کنار یکدیگر قرار گیرند.
سیره امام صادق(ع) در این زمینه، تصویری روشن از پیوند میان اخلاق فردی و اصلاح اجتماعی ارائه میدهد؛ از یک سو، مؤمن باید رازدار باشد و حرمت اسرار دیگران را حفظ کند و از سوی دیگر، برای رفع اختلاف و برقراری صلح و وحدت در جامعه تلاش کند. این دو آموزه، در کنار یکدیگر، بخشی از مسیر آن حضرت برای پرورش جامعه و ساختن «امت واحده» را نشان میدهد.
