در کوچههای قدیمی شهرهای کویری ایران، گاهی مسیر باریک و روشن ناگهان زیر سایه سقفی آجری فرو میرود؛ چند قدم بعد دوباره آفتاب و روشنایی دیده میشود.
این فضای سرپوشیده که «ساباط» نام دارد، یکی از عناصر شاخص معماری مناطق گرم و خشک ایران است؛ راهکاری ساده اما هوشمندانه برای ساختن سایه در دل بافت شهری. ساباطها در شهرهایی مانند یزد، بخشی از گذرها را میپوشاندند و با ایجاد سایه، از شدت تابش مستقیم آفتاب کم میکردند.
اما جذابیت ساباط فقط به نقش اقلیمی آن محدود نمیشود. در بعضی نمونهها، فضای ساختهشده بالای کوچه به خانههای دو سوی گذر متصل میشد و حتی بخشی از ساختمانها را در خود جای میداد. به این ترتیب، یک عنصر کاربردی به بخشی از معماری و سیمای کوچه تبدیل میشد.
تجربه عبور از ساباط نیز با تغییر مداوم نور همراه است؛ از روشنایی کوچه وارد فضای خنک و سایهدار میشوید و چند لحظه بعد دوباره به آفتاب برمیگردید. همین بازی ساده نور و سایه، یکی از ویژگیهایی است که به گذرهای تاریخی ایران حالوهوایی منحصربهفرد میدهد.
لینک پیشنهادی
