ایسنا: شیر و فرآورده‌های لبنی از مهم‌ترین منابع تامین کلسیم و پروتئین مورد نیاز بدن هستند و مصرف آن‌ها به‌ویژه در دوران رشد کودکان و نوجوانان و همچنین برای حفظ سلامت استخوان‌ها در سنین بالاتر اهمیت زیادی دارد. با این حال، افزایش قیمت این محصولات در ماه‌های اخیر، تامین لبنیات مورد نیاز خانوارها را دشوارتر کرده و نگرانی‌ها درباره کاهش مصرف این گروه غذایی را افزایش داده است.
احمد اسماعیل‌زاده – مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت – نیز در اظهارات اخیر خود با اشاره به پایین بودن مصرف لبنیات در کشور اعلام کرده که در حالی میزان توصیه‌شده مصرف روزانه لبنیات حدود دو تا سه واحد است، بررسی‌های ملی نشان می‌دهد میانگین مصرف این محصولات در ایران کمتر از یک واحد در روز است. گرانی محصولات لبنی یکی از عوامل مهم کاهش مصرف بوده؛ موضوعی که در شرایط افزایش هزینه‌های زندگی و محدودتر شدن قدرت خرید خانوارها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
از سوی دیگر، محمد فربد – سخنگوی انجمن صنایع فرآورده‌های لبنی ایران – نیز از کاهش حدود ۱۰ تا ۱۵ درصدی سرانه مصرف شیر و فرآورده‌های لبنی طی یک سال گذشته خبر داده و کاهش قدرت خرید خانوارها را از عوامل مؤثر بر این روند عنوان کرده است.
توافق سر افزایش نرخ شیر خام
در ماه‌های گذشته، قیمت انواع شیر، ماست، پنیر و دیگر محصولات لبنی بارها تغییر کرده است. تولیدکنندگان نیز افزایش هزینه نهاده‌های دامی، بسته‌بندی، حمل‌ونقل و سایر هزینه‌های تولید را از دلایل اصلی رشد قیمت این محصولات عنوان می‌کنند.
در ادامه این روند، سید احمد مقدسی – رئیس انجمن صنفی گاوداران ایران – سوم آبان‌ماه از توافق با انجمن صنایع لبنی برای افزایش نرخ شیر خام خبر داد و گفت: در شرایطی که نرخ هر کیلوگرم شیر خام درب دامداری حدود ۶۰ هزار و ۵۰۰ تومان بوده، بر اساس مذاکرات انجام‌شده، قیمت پیشنهادی این محصول به ۶۸ هزار تومان درب دامداری و ۷۰ هزار تومان درب کارخانه رسیده است.
مقدسی افزایش نرخ ارز و رشد هزینه تأمین نهاده‌های دامی را از مهم‌ترین دلایل این توافق عنوان کرده و گفته بود که قرار است نرخ جدید در کارگروه امنیت غذایی بررسی و تصویب شود.
با این حال، تا زمان تنظیم این گزارش، مصوبه رسمی جدیدی درباره افزایش نرخ شیر خام اعلام نشده است. این موضوع در کنار تغییر قیمت محصولات نهایی، پرسش‌هایی را درباره مبنای افزایش نرخ فرآورده‌های لبنی مطرح می‌کند؛ به‌ویژه آنکه بازار لبنیات حتی پیش از اعلام توافق اخیر نیز با افزایش قیمت‌های متعدد مواجه بوده است.
افزایش قیمت لبنیات از شهریور تا آبان
مقایسه قیمت‌های ثبت‌شده در شهریورماه با نرخ‌های گردآوری‌شده در آبان‌ماه در بررسی میدانی ایسنا از برخی مناطق مرکزی و غربی نشان می‌دهد برخی محصولات لبنی در این فاصله با اختلاف قیمت قابل‌توجهی عرضه شده‌اند. بر اساس نمونه‌های مورد بررسی، قیمت شیر پرچرب بطری یک لیتری که در ابتدای شهریورماه ۱۶۰ هزار تومان بود، در آبان‌ماه به ۲۰۷ هزار و ۹۰۰ تومان رسیده است؛ اختلافی معادل ۴۷ هزار و ۹۰۰ تومان یا حدود ۳۰ درصد.
همچنین شیر کم‌چرب بطری یک لیتری که در شهریورماه در نمونه مورد بررسی ۹۸ هزار تومان قیمت داشت، اکنون در یکی از برندهای بررسی‌شده با قیمت ۱۹۶ هزار و ۹۰۰ تومان عرضه می‌شود. این دو نرخ، اختلافی نزدیک به ۱۰۱ درصد را نشان می‌دهند. قیمت شیر کم‌چرب کیسه‌ای ۹۰۰ گرمی نیز از ۸۴ هزار تومان در شهریورماه به ۱۴۳ هزار تومان در آبان رسیده که نشان‌دهنده اختلاف ۵۹ هزار تومانی، معادل حدود ۷۰ درصد است.
در خصوص محصول ماست نیز تغییر قیمت‌ها قابل‌توجه است. ماست دبه‌ای کم‌چرب دو کیلوگرمی در شهریورماه ۲۲۸ هزار تومان قیمت داشت، در حالی که اکنون ماست کم‌چرب یک کیلو و ۸۰۰ گرمی یکی از برندهای مورد بررسی با قیمت ۳۲۷ هزار و ۸۰۰ تومان عرضه می‌شود. با توجه به تفاوت وزن بسته‌بندی‌ها، مقایسه قیمت هر کیلوگرم نیز افزایش هزینه خرید را در این دو نمونه نشان می‌دهد. همچنین ماست کم‌چرب ۹۰۰ گرمی در برخی برندها با قیمت ۱۶۹ هزار و ۴۰۰ تومان و نوع پرچرب آن با قیمت ۱۸۰ هزار و ۴۰۰ تومان در بازار عرضه می‌شود.
در بازار پنیر، قیمت پنیر سفید یواف ۴۰۰ گرمی که در شهریورماه در نمونه مورد بررسی ۱۹۵ هزار تومان بود، اکنون بسته به برند و نوع محصول در محدوده ۱۸۶ تا ۲۰۳ هزار تومان قرار دارد. قیمت پنیر کم‌نمک ۴۰۰ گرمی نیز در برخی برندها به ۲۲۹ هزار تومان و انواع دیگر پنیر سفید به حدود ۲۸۰ هزار تومان رسیده است.
در محصول کره نیز قیمت کره پاستوریزه ۱۰۰ گرمی از ۸۰ هزار تومان در شهریورماه به ۸۹ هزار تومان در یکی از نمونه‌های جدید رسیده است. کره حیوانی ۵۰ گرمی نیز با قیمت ۵۴ هزار و ۹۰۰ تا ۶۴ هزار و ۲۰۰ تومان عرضه می‌شود. خامه صبحانه نیز از دیگر محصولات لبنی است که افزایش هزینه خرید آن برای مصرف‌کنندگان محسوس است. این محصول در بسته‌بندی ۱۰۰ گرمی در شهریورماه ۳۱ هزار تومان قیمت داشت، در حالی که اکنون نمونه‌های ۲۰۰ گرمی آن با قیمت ۱۱۵ تا ۱۳۰ هزار تومان در بازار عرضه می‌شوند.
فروشندگان از تغییر مداوم قیمت‌ها می‌گویند
در این میان، فروشندگان محصولات لبنی نیز از تغییر مکرر فهرست قیمت شرکت‌های تولیدی و پخش گلایه دارند. بر اساس روایت فروشندگان در بررسی میدانی ایسنا، از زمان انتشار خبر توافق دامداران و صنایع لبنی درباره افزایش نرخ شیر خام، تغییر قیمت برخی محصولات ادامه داشته و شرکت‌ها فهرست‌های جدیدی را برای عرضه کالا در اختیار واحدهای صنفی قرار داده‌اند. فروشندگان می‌گویند تغییر نرخ‌ها گاهی در فاصله زمانی کوتاهی اتفاق می‌افتد و همین مسئله باعث شده قیمت برخی کالاها در سفارش جدید با موجودی قبلی فروشگاه متفاوت باشد.
به گفته آن‌ها، این تغییرات علاوه بر ایجاد مشکل در محاسبه قیمت فروش، موجب اعتراض مشتریانی می‌شود که هنگام خرید با نرخ‌های جدید مواجه می‌شوند. برخی فروشندگان همچنین از کاهش حجم خرید مشتریان خبر می‌دهند و می‌گویند افزایش قیمت‌ها باعث شده بخشی از خریداران به سراغ بسته‌بندی‌های کوچک‌تر یا محصولات ارزان‌تر بروند و برخی نیز دفعات خرید خود را کاهش دهند.
گلایه خریداران از گرانی لبنیات
در سوی دیگر، خریداران نیز از افزایش قیمت محصولات لبنی و دشوارتر شدن تامین کالاهای مورد نیاز خانوار گلایه دارند.
بر اساس اظهارات مصرف‌کنندگان در بررسی میدانی ایسنا، افزایش قیمت شیر، ماست و پنیر موجب شده هزینه خرید روزانه و هفتگی خانواده‌ها افزایش یابد و برخی خانوارها ناچار شوند مقدار خرید خود را متناسب با درآمدشان کاهش دهند.
به گفته تعدادی از مصرف‌کنندگان، لبنیات به دلیل اهمیت تغذیه‌ای از اقلام ضروری سبد غذایی خانوار محسوب می‌شود، اما افزایش قیمت‌ها باعث شده خرید این محصولات مانند گذشته امکان‌پذیر نباشد. آن‌ها معتقدند در شرایطی که درآمد خانوارها متناسب با سرعت افزایش هزینه‌ها رشد نمی‌کند، تأمین لبنیات به‌ویژه برای خانواده‌های دارای فرزند به یکی از هزینه‌های قابل‌توجه تبدیل شده است. این شرایط در حالی ادامه دارد که کارشناسان تغذیه بارها نسبت به پیامدهای کاهش مصرف شیر و لبنیات، به‌ویژه کمبود دریافت کلسیم در کودکان، نوجوانان و سالمندان هشدار داده‌اند.
ضرورت نظارت بر قیمت‌ها و حفظ قدرت خرید مردم
اگرچه افزایش هزینه‌های تولید و تأمین نهاده‌های دامی از جمله دلایل درخواست دامداران برای اصلاح نرخ شیر خام عنوان شده است، اما آنچه در بازار مشاهده می‌شود، افزایش هزینه خرید محصولات لبنی برای مصرف‌کنندگان است. از سوی دیگر، توافق میان تشکل‌های تولیدی درباره نرخ شیر خام به‌تنهایی به معنای ابلاغ نرخ رسمی جدید نیست و تغییر قیمت محصولات مشمول قیمت‌گذاری نیز باید مطابق ضوابط مربوطه انجام شود. در چنین شرایطی، شفاف‌سازی درباره مبنای قیمت‌گذاری محصولات لبنی، اعلام رسمی تصمیمات مربوط به نرخ شیر خام و نظارت بر قیمت‌های عرضه‌شده در بازار اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
با توجه به پایین بودن سرانه مصرف لبنیات در کشور و کاهش قدرت خرید خانوارها، تداوم افزایش قیمت این گروه غذایی می‌تواند دسترسی مصرف‌کنندگان به محصولات ضروری را محدودتر کند. از این رو، در کنار توجه به هزینه‌های تولید و مطالبات دامداران و صنایع لبنی، باید برای حفظ قدرت خرید خانوارها و جلوگیری از حذف تدریجی لبنیات از سبد غذایی مردم نیز تدابیر مؤثری اتخاذ شود.
