عصرایران: ویتامین D یکی از مواد مغذی مهم برای بدن است و نقش اصلی آن در جذب کلسیم، حفظ سلامت استخوان ها و عملکرد طبیعی عضلات است. کمبود شدید و طولانی مدت این ویتامین می تواند در بزرگسالان به ضعیف شدن استخوان ها و بیماری «استئومالاسی» منجر شود و در کودکان نیز خطر ابتلا به نرمی استخوان را افزایش دهد.
با این حال، کمبود ویتامین D همیشه با علائم مشخصی همراه نیست و بسیاری از افراد ممکن است متوجه آن نشوند. بنابراین نمی توان هر خستگی، درد یا اختلال خواب را به کمبود این ویتامین نسبت داد. در صورت وجود عوامل خطر یا علائم مشکوک، تشخیص کمبود معمولا با آزمایش خون و اندازه گیری سطح ۲۵ هیدروکسی ویتامین D انجام می شود.
۱. درد مداوم استخوان ها
یکی از نشانه هایی که می تواند در کمبود قابل توجه ویتامین D دیده شود، درد یا حساسیت مداوم استخوان هاست. این درد ممکن است در قسمت هایی مانند کمر، لگن، دنده ها یا پاها احساس شود و گاهی بدون آسیب یا فعالیت فیزیکی مشخصی ایجاد شود.
کمبود ویتامین D می تواند با ضعف عضلات همراه باشد. این ضعف گاهی هنگام انجام کارهای روزمره بیشتر خود را نشان می دهد؛ برای مثال فرد ممکن است برای بالا رفتن از پله ها، بلند شدن از صندلی یا ایستادن از حالت نشسته با مشکل بیشتری مواجه شود.
۳. درد یا گرفتگی عضلات
دردهای عضلانی نیز می توانند در افرادی که دچار کمبود ویتامین D هستند دیده شوند. البته این علامت اختصاصی نیست و علت های بسیار دیگری مانند فعالیت بدنی، مشکلات عضلانی یا کمبود مواد مغذی دیگر نیز می توانند باعث آن شوند.
۴. افزایش خطر شکستگی
ویتامین D برای جذب مناسب کلسیم و حفظ استحکام استخوان ها ضروری است. کمبود طولانی مدت آن می تواند به ضعیف شدن استخوان ها منجر شود و در کنار عوامل دیگر، خطر شکستگی را افزایش دهد.
۵. مشکلات حرکتی و کاهش توان جسمی
در موارد قابل توجه کمبود ویتامین D، ضعف عضلانی و درد استخوان می تواند توانایی فرد برای راه رفتن، بالا رفتن از پله یا انجام فعالیت های روزمره را کاهش دهد. در برخی افراد، اختلال در عملکرد عضلات حتی می تواند خطر زمین خوردن را افزایش دهد.
۶. دردهای گسترده عضلانی و استخوانی
اگر فرد برای مدت طولانی دچار درد منتشر در عضلات و استخوان ها باشد، به ویژه اگر این درد همراه با ضعف عضلانی باشد، پزشک ممکن است کمبود ویتامین D را نیز به عنوان یکی از احتمالات بررسی کند. البته این نوع دردها علت های متعددی دارند و به تنهایی نشانه قطعی کمبود ویتامین D نیستند.
۷. نرمی استخوان
کمبود شدید و طولانی مدت ویتامین D در بزرگسالان می تواند باعث استئومالاسی یا نرمی استخوان شود. این بیماری ممکن است با درد استخوان، ضعف عضلات و اختلال در عملکرد فیزیکی همراه باشد.
۸. علائم ناشی از کاهش کلسیم
در موارد شدید، کمبود ویتامین D می تواند با کاهش کلسیم خون همراه شود. در چنین شرایطی علائمی مانند گرفتگی یا اسپاسم عضلات، گزگز و بی حسی و در موارد شدیدتر تشنج ممکن است رخ دهد. چنین علائمی نیازمند ارزیابی پزشکی هستند.
چه کسانی بیشتر در معرض کمبود ویتامین D هستند؟
همه افراد به یک اندازه در معرض کمبود این ویتامین قرار ندارند. سالمندان، افرادی که مدت زیادی در معرض نور خورشید قرار نمی گیرند، افراد دارای پوست تیره، کسانی که دچار چاقی هستند و افرادی که مشکلات جذب چربی یا بیماری هایی مانند سلیاک و کرون دارند، بیشتر در معرض کمبود قرار دارند. برخی داروها و بیماری های کلیوی یا کبدی نیز می توانند در وضعیت ویتامین D تاثیر داشته باشند.
آیا برای تشخیص کمبود باید آزمایش داد؟
علائم به تنهایی برای تشخیص کمبود ویتامین D کافی نیستند. آزمایش خون برای اندازه گیری ۲۵ هیدروکسی ویتامین D می تواند وضعیت این ویتامین را مشخص کند. منابع معتبر نیز انجام آزمایش برای همه افراد بدون علامت را به صورت روتین توصیه نمی کنند و معمولا وجود علائم یا عوامل خطر در تصمیم گیری برای آزمایش اهمیت دارد.
نکته مهم دیگر این است که مصرف خودسرانه دوزهای بالای مکمل ویتامین D نیز بی خطر نیست. مصرف بیش از حد این ویتامین، به ویژه از طریق مکمل ها، می تواند باعث افزایش بیش از حد کلسیم خون، تهوع، ضعف، تشنگی، سنگ کلیه و در موارد شدید آسیب کلیوی شود.
در نتیجه، وجود یک علامت به تنهایی به معنای کمبود ویتامین D نیست. اگر چند علامت به صورت مداوم وجود دارد یا فرد در گروه های پرخطر قرار دارد، بهتر است به جای مصرف خودسرانه مکمل، با پزشک درباره نیاز به آزمایش و درمان مناسب مشورت کند.
