عصر ایران: دستگاه گوارش وظیفه هضم غذا، جذب مواد مغذی و دفع مواد زائد را بر عهده دارد. اختلالات مختلف گوارشی می توانند علائم متفاوتی ایجاد کنند و بعضی از این نشانه ها نیز ممکن است دلایل غیرگوارشی داشته باشند. بنابراین وجود یک علامت به تنهایی به معنای «ناسالم بودن دستگاه گوارش» نیست.
۱. نفخ و احساس پری
نفخ و بزرگ شدن شکم از مشکلات شایع گوارشی هستند. این علائم می توانند در اثر رژیم غذایی، یبوست، عدم تحمل برخی کربوهیدرات ها یا اختلالاتی مانند سندرم روده تحریک پذیر ایجاد شوند.
۲. تولید بیش از حد گاز
آروغ زدن و دفع گاز تا حدی طبیعی است، اما افزایش قابل توجه یا آزاردهنده آن می تواند با رژیم غذایی، اختلال در هضم برخی مواد غذایی یا مشکلاتی مانند سندرم روده تحریک پذیر ارتباط داشته باشد.
۳. یبوست
دفع کمتر از ۳ بار در هفته، مدفوع سفت یا خشک، زور زدن هنگام دفع یا احساس تخلیه نشدن کامل می تواند از نشانه های یبوست باشد. کمبود فیبر و مایعات، کم تحرکی، برخی داروها و بعضی بیماری ها از عوامل احتمالی هستند.
۴. اسهال مکرر
اسهال می تواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از عفونت و بعضی مواد غذایی گرفته تا عدم تحمل غذایی و اختلالات عملکردی روده. اگر اسهال مداوم باشد یا با کاهش وزن، درد شدید، تب یا خون در مدفوع همراه شود، باید بررسی پزشکی انجام شود.
۵. درد یا گرفتگی شکم
دردهای مکرر شکمی، به ویژه زمانی که با تغییر در اجابت مزاج همراه باشند، می توانند در برخی اختلالات گوارشی مانند سندرم روده تحریک پذیر دیده شوند. البته درد شکم علت های بسیار متنوعی دارد و نمی توان آن را صرفا به مشکل میکروبیوم نسبت داد.
۶. سوزش سر دل و برگشت اسید
احساس سوزش در قفسه سینه یا بازگشت محتویات معده به دهان از علائم شایع رفلاکس معده و مری است. تداوم این علائم ممکن است نیازمند ارزیابی پزشکی باشد.
۷. تهوع یا استفراغ مکرر
تهوع و استفراغ می توانند دلایل گوارشی یا غیرگوارشی داشته باشند. تداوم استفراغ، به ویژه اگر با درد شدید شکم، کم آبی، خون در استفراغ یا کاهش وزن همراه باشد، نیاز به بررسی پزشکی دارد.
۸. تغییرات غیرعادی در اجابت مزاج
تغییر پایدار در عادت های دفع، مانند تبدیل شدن یبوست به اسهال یا برعکس، می تواند نشانه یک اختلال گوارشی باشد و در صورت تداوم بهتر است علت آن مشخص شود. سندرم روده تحریک پذیر یکی از شرایطی است که می تواند با درد شکم و تغییر در اجابت مزاج همراه باشد.
۹. کاهش وزن بدون دلیل مشخص
کاهش وزن ناخواسته همیشه به معنای بیماری گوارشی نیست، اما اگر همراه با علائم گوارشی ایجاد شود، نباید نادیده گرفته شود. برای مثال، NIDDK کاهش وزن بدون دلیل را در کنار برخی علائم گوارشی از مواردی می داند که نیازمند ارزیابی پزشکی است.
۱۰. خون در مدفوع یا مدفوع سیاه
وجود خون در مدفوع یا مدفوع سیاه و قیری می تواند نشانه خونریزی دستگاه گوارش باشد و برخلاف بسیاری از علائم این فهرست، نباید آن را صرفا به «عدم تعادل باکتری های روده» نسبت داد. در چنین شرایطی باید سریعا ارزیابی پزشکی انجام شود.
رابطه روده و مغز چطور است؟
ارتباط میان دستگاه گوارش و مغز واقعی و موضوع تحقیقات گسترده است، اما نباید آن را بیش از شواهد علمی تفسیر کرد. بخش عمده سروتونین بدن در دستگاه گوارش تولید می شود، اما این سروتونین روده ای از سد خونی مغزی عبور نمی کند؛ بنابراین نمی توان گفت «کاهش سروتونین روده باعث افسردگی یا بی خوابی می شود». پژوهش ها درباره نقش میکروبیوم در ارتباط روده و مغز همچنان ادامه دارد.
در نهایت، نفخ یا تغییر اجابت مزاج به تنهایی معمولا به معنای بیماری جدی نیست، اما علائم مداوم، خون در مدفوع، مدفوع سیاه، کاهش وزن بدون دلیل، استفراغ مکرر یا درد شدید شکم باید توسط پزشک بررسی شود.
اگر علائم گوارشی مداوم یا شدید دارید، برای تشخیص علت با پزشک مشورت کنید.
