تیتراژ ابتدایی فیلم سینمایی «اجاره‌نشین‌ها» ساخته داریوش مهرجویی، این روزها در شبکه‌های اجتماعی مورد توجه قرار گرفته است؛ تیتراژی که در نگاه اول شاید بخشی از فضای داستانی فیلم و نقد آن به برج‌سازی و ساخت‌وسازهای شهری باشد، اما حالا به سندی تصویری از تهران در دهه ۶۰ تبدیل شده است. تماشای این تصاویر، فرصتی است تا ببینیم پایتخت ایران در سال ۱۳۶۵ چه چهره‌ای داشت و مکان‌هایی که امروز از میان ترافیک، برج‌ها و ساختمان‌های متراکم می‌شناسیم، حدود چهار دهه پیش چگونه به نظر می‌رسیدند.
یکی از نخستین نماهای تیتراژ، خیابان ولیعصر است؛ خیابانی با درختان جوانی که هنوز به قامت بلند و سایه‌گستر امروز نرسیده‌اند. دیدن این تصاویر، تفاوت میان تهران آن روزها و خیابانی را نشان می‌دهد که حالا درختان کهنسالش به یکی از شاخص‌ترین نشانه‌های هویت شهری پایتخت تبدیل شده‌اند.
خیابان طالقانی نیز در میان تصاویر دیده می‌شود؛ خیابانی که برج‌ها و ساختمان‌های بلندش از همان سال‌ها بخشی از سیمای تهران بودند. این نماها یادآوری می‌کنند که بلندمرتبه‌سازی در پایتخت پدیده‌ای تازه نیست، هرچند مقیاس و گستردگی ساخت‌وسازها در دهه‌های بعد تغییر زیادی کرده است.
بلوار کشاورز و ساختمان مشهور سامان هم در این تیتراژ حضور دارند. بلواری که با فضای سبز و پیاده‌روهایش شناخته می‌شود و ساختمان سامان، به‌عنوان یکی از بناهای شاخص معماری مدرن تهران، هنوز هم بخشی از حافظه تصویری این محدوده است.
در ادامه، نمایی از موزه هنرهای معاصر تهران و موزه فرش ایران دیده می‌شود؛ دو بنای فرهنگی مهم که در دهه ۵۰ افتتاح شدند و از آن زمان تاکنون بخشی از هویت فرهنگی و معماری شهر بوده‌اند. این تصاویر فرصتی برای مرور چهره متفاوت محوطه‌های فرهنگی تهران در سال‌های نخست فعالیت این موزه‌ها فراهم می‌کنند.
از دیگر نماهای جالب تیتراژ، برج‌های شهرک غرب و هتل استقلال هستند؛ دو نمونه از چهره در حال تغییر پایتخت که یکی به گسترش مجتمع‌های مسکونی مدرن و دیگری به معماری هتل‌های بزرگ و شاخص تهران مربوط می‌شود.
اما شاید یکی از چشمگیرترین تفاوت‌ها با تهران امروز، میزان تراکم شهر و وضوح چشم‌انداز کوهستان باشد. در بسیاری از نماها، ساختمان‌ها هنوز آن‌قدر گسترده و فشرده نشده‌اند و کوه‌های اطراف تهران در پس‌زمینه دیده می‌شوند؛ تصویری که در بخش‌هایی از پایتخت امروز، به‌دلیل تراکم ساخت‌وساز، آلودگی هوا و شرایط جوی، کمتر به چشم می‌خورد.
تیتراژ «اجاره‌نشین‌ها» به این ترتیب، فراتر از مقدمه یک فیلم سینمایی، به پنجره‌ای رو به تهران سال ۱۳۶۵ تبدیل شده است؛ شهری که هم نشانه‌های مدرنیته و برج‌سازی را در خود داشت و هم هنوز بخش‌هایی از سیمای خلوت‌تر و چشم‌اندازهای باز آن حفظ شده بود. مرور این تصاویر، بیش از هر چیز، ما را با تغییرات گسترده‌ای روبه‌رو می‌کند که تهران در نزدیک به چهار دهه تجربه کرده است.
لینک پیشنهادی
