[ad_۱]
به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، ادبیات کودک تنها مجموعهای از داستانها و شعرهای رنگارنگ نیست؛ نخستین دریچهای است که کودک از طریق آن خیالپردازی، همدلی، پرسشگری و شناخت جهان را تجربه میکند. با این حال، به نظر میرسد نگرانی درباره کمرنگ شدن مطالعه در میان کودکان، به اندازه نگرانی درباره استفاده از تلفن همراه و فضای مجازی جدی گرفته نمیشود.
بنابر روایت ایسنا، امروز بسیاری از والدین درباره محدود کردن استفاده فرزندانشان از تلفن همراه توصیه میشوند، اما کمتر کسی از آنها میپرسد آخرین بار چه زمانی برای فرزندشان کتاب خریدهاند یا همراه او کتاب خواندهاند. گویی دغدغه «کمتر گوشی دیدن» جای دغدغه «بیشتر کتاب خواندن» را گرفته است؛ در حالی که حذف یک عادت، بدون جایگزین کردن عادتی دیگر، نمیتواند نتیجهای ماندگار داشته باشد.
در کنار این دغدغهها، زیرساختهای کتابخوانی در استان اردبیل نیز ظرفیت قابل توجهی دارند. بر اساس آخرین آمار، ۸۲ کتابخانه عمومی در استان فعالیت میکنند و بیش از ۶۴ هزار نفر عضو این کتابخانهها هستند. همچنین بیش از یک میلیون نسخه کتاب در این مراکز در دسترس علاقهمندان قرار دارد. با این حال، کارشناسان معتقدند دسترسی به کتاب، بهتنهایی برای شکلگیری عادت مطالعه کافی نیست و علاقه به کتابخوانی باید از سالهای نخست زندگی و در محیط خانواده شکل بگیرد.
چرا بعضی کتابها کودکان را با خود همراه نمیکنند؟
پرسش اینجاست که آیا کتابهای امروز توانستهاند با دنیای کودکان ارتباط برقرار کنند؟ آیا کودک پیش از هر چیز به داستانی جذاب نیاز دارد یا کتابی که بیش از آنکه روایتگر باشد، در پی انتقال مستقیم پیامهای آموزشی و اخلاقی است؟
برخی فعالان حوزه کودک معتقدند بخشی از آثار منتشر شده، بیش از آنکه از جهان ذهنی و تجربههای زیسته کودکان الهام گرفته باشند، بر انتقال مستقیم پیام تمرکز دارند؛ در حالی که آموزش زمانی اثرگذار است که در دل روایتی جذاب، شخصیتهایی باورپذیر و متناسب با دنیای کودک شکل بگیرد.
در کنار دغدغه کمرنگ شدن مطالعه، برخی خانوادهها از زاویه دیگری نیز به کتابهای کودک نگاه میکنند.
یکی از والدین در گفتوگو با ایسنا میگوید: «وقتی برای فرزندم کتاب میخرم، بیشتر از هر چیز به محتوای آن توجه میکنم. دوست دارم کتاب، تخیل و خلاقیتش را تقویت کند، نه اینکه فقط بخواهد یک پیام مشخص را مستقیم منتقل کند.»
او ادامه میدهد: «گاهی احساس میکنم بعضی کتابها بیشتر از آنکه داستان باشند، برای آموزش نوشته شدهاند؛ در حالی که کودک اول باید از خواندن کتاب لذت ببرد. اگر داستان خوب باشد، پیامش هم به شکل طبیعی منتقل میشود.»
به گفته این والد، اگر کتابهای جذابتر تولید شود و فرصتهای بیشتری برای کتابخوانی در اختیار خانوادهها قرار گیرد، کودکان نیز بیشتر به مطالعه علاقهمند خواهند شد.
گوشی را نمیتوان بدون جایگزین کنار گذاشت
شهروز کامرانی مدرس دانشگاه و کارشناس علوم تربیتی در گفتوگو با ایسنا با تأکید بر نقش مطالعه در رشد همهجانبه کودک میگوید: مطالعه علاوه بر افزایش دانش، به رشد فکری، اجتماعی، عاطفی و اخلاقی کودکان کمک میکند و ذهن آنها را برای شناخت و تحلیل جهان پیرامون آماده میسازد.
وی معتقد است؛ صرف گفتن «گوشی نبین» راهکار مؤثری نیست، زیرا هر رفتار محدود شده باید با فعالیتی جذاب جایگزین شود. به گفته او، قصهخوانی، مطالعه، بازیهای سالم و فعالیتهای گروهی میتوانند جایگزین مناسبی برای ساعتهای طولانی استفاده از تلفن همراه باشند.
این متخصص علوم تربیتی نقش خانواده را در شکلگیری عادت مطالعه تعیینکننده میداند و میگوید: کودکان بیش از آنکه به توصیههای والدین توجه کنند، رفتار آنها را تقلید میکنند؛ بنابراین اگر مطالعه به بخشی از سبک زندگی خانواده تبدیل شود، کودک نیز بهطور طبیعی با کتاب انس خواهد گرفت.
وی همچنین قصهخوانی از روی کتاب، قرار دادن کتابهای متنوع در دسترس کودک و گفتوگو درباره داستانها را از مهمترین راهکارهای علاقهمند کردن کودکان به مطالعه میداند.
خانواده؛ نخستین جایی که کودک کتابخوان میشود
میرناصر داودزاده روانشناس خانواده، کودک و نوجوان در گفتوگو با ایسنا خانواده را مهمترین بستر شکلگیری عادت مطالعه میداند و میگوید: آموزش، تربیت و پرورش در سالهای نخست زندگی در خانواده شکل میگیرد و رفتار والدین بیش از هر توصیهای بر فرزندان اثر میگذارد.
وی میافزاید: در خانوادههایی که مطالعه جایگاهی در سبک زندگی ندارد و والدین خود اهل کتاب نیستند، نمیتوان انتظار داشت کودکان نیز به مطالعه علاقهمند شوند. به گفته داودزاده، ایجاد فضای مناسب برای مطالعه، اختصاص زمانی برای کتابخوانی مشترک و تبدیل کتاب به بخشی از برنامه روزانه خانواده، از مهمترین راهکارهای تقویت فرهنگ مطالعه در میان کودکان است.
کانون از افزایش امانت کتاب میگوید
در کنار نقش خانواده، نهادهای فرهنگی نیز تلاش میکنند زمینه آشتی کودکان با کتاب را فراهم کنند.
ملیحه ملکزادهفرد مدیرکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان اردبیل در گفتوگو با ایسنا با اشاره به اینکه کتاب و کتابخوانی محور اصلی فعالیتهای کانون است، میگوید: فعالیتهای فرهنگی، هنری، ادبی و کارگاههای تخصصی با هدف ترویج فرهنگ مطالعه در مراکز کانون دنبال میشود.
وی میافزاید: امسال نسبت به سال گذشته، شاخص امانت کتاب در مراکز کانون استان ۱۰۰ درصد رشد داشته است؛ موضوعی که نشان میدهد اگر برنامههای ترویجی متناسب با نیاز کودکان اجرا شود، میتوان آنها را بیش از گذشته به کتاب علاقهمند کرد.
قصهای که نباید از زندگی کودکان حذف شود
آنچه از گفتوگو با خانوادهها، کارشناسان و مسئولان برمیآید، این است که همه بر اهمیت مطالعه تأکید دارند، اما کتاب هنوز به اندازه تلفن همراه و فضای مجازی در مرکز توجه قرار نگرفته است. اگرچه هشدار درباره آسیبهای استفاده بیرویه از فضای مجازی ضروری است، اما این هشدارها زمانی نتیجهبخش خواهد بود که جایگزینی جذاب، در دسترس و متناسب با دنیای کودکان برای آن وجود داشته باشد.
علاقه به مطالعه با توصیه و اجبار شکل نمیگیرد؛ بلکه حاصل تجربهای لذتبخش از خواندن، الگو بودن والدین، دسترسی آسان به کتاب و تولید آثاری است که با زبان و دغدغههای کودکان امروز سخن بگویند.
شاید مهمترین پیام روز ملی ادبیات کودکان و نوجوانان این باشد که کودکان، پیش از آنکه به محدودیتهای بیشتر نیاز داشته باشند، به قصههای بهتر، کتابهای جذابتر و بزرگسالانی نیاز دارند که خود نیز کتاب را بخشی از زندگی بدانند. تنها در چنین شرایطی میتوان امید داشت که کتاب، بار دیگر جای خود را در دنیای کودکان پیدا کند.
