به گزارش خبرنگار خودرو تابناک ، رانندگی در جاده تاریک یک مشکل ساده دارد: راننده باید آن‌قدر جلوتر را ببیند که برای ترمز یا تغییر مسیر فرصت داشته باشد، اما نوری که این امکان را فراهم می‌کند نباید چشم راننده روبه‌رو را از کار بیندازد. سال‌ها چراغ خودرو با همین منطق طراحی می‌شد؛ نور پایین برای حضور خودروهای دیگر و نور بالا برای مسیر تاریک. حالا فناوری چراغ‌ها تغییر کرده، اما قواعدی که باید میان دید بهتر و خیرگی تعادل برقرار کنند، با همان سرعت پیش نرفته‌اند. اداره ملی ایمنی ترافیک بزرگراه‌های آمریکا، NHTSA، روز ۶ اکتبر اعلام کرد که استاندارد فدرال روشنایی خودرو را بازنگری می‌کند؛ استانداردی که بخش مهمی از الزامات آن از سال ۱۹۹۷ تاکنون تغییر اساسی نکرده است.
این تصمیم در زمانی گرفته شده که چراغ‌های LED، سامانه‌های نوربالای خودکار و چراغ‌های تطبیقی به بخش عادی طراحی خودروهای جدید تبدیل شده‌اند. از طرف دیگر، افزایش خودروهای بلندقد، از شاسی‌بلندها تا وانت‌های بزرگ، بحث ارتفاع چراغ و زاویه تابش را جدی‌تر کرده است. مسئله فقط این نیست که بعضی چراغ‌ها بیش از حد پرنور به نظر می‌رسند؛ مسئله این است که نور در کدام ارتفاع، با چه الگویی و در چه شرایطی به چشم راننده دیگر می‌رسد. یک چراغ می‌تواند جاده را برای راننده خودش روشن‌تر کند و هم‌زمان دید راننده روبه‌رو را مختل کند.
وقتی روشنایی به نقطه ضعف تبدیل می‌شود
LED به‌خودی‌خود فناوری نامناسبی نیست. این چراغ‌ها امکان کنترل دقیق‌تر نور، مصرف انرژی کمتر و طراحی فشرده‌تر را فراهم می‌کنند. در سامانه‌های پیشرفته، چندین منبع نور می‌توانند بخش‌های مختلف جاده را روشن کنند و شدت یا جهت پرتو بر اساس وضعیت خودرو تغییر کند. مشکل از جایی شروع می‌شود که روشنایی زیاد با روشنایی درست اشتباه گرفته شود. اگر نور در ارتفاع نامناسب پخش شود، چراغ تنظیم نباشد یا طراحی اپتیکی نتواند مرز مشخصی میان بخش روشن و تاریک ایجاد کند، بخشی از نور به سمت چشم راننده‌های دیگر می‌رود.
این وضعیت در جاده‌های دوطرفه آزاردهنده‌تر است. راننده‌ای که با سرعت در حال حرکت است، نمی‌تواند در لحظه‌ای که نور شدید به چشمش می‌تابد، دید خود را به‌طور کامل بازیابی کند. ممکن است چند ثانیه طول بکشد تا دوباره جزئیات جاده، حاشیه آسفالت یا خطوط مسیر را به‌خوبی تشخیص دهد. در سرعت‌های بالا، همین زمان کوتاه می‌تواند فاصله قابل‌توجهی را از بین ببرد. باران و سطح خیس جاده هم شرایط را دشوارتر می‌کنند؛ بازتاب نور و کاهش کنتراست باعث می‌شود دید راننده به‌سادگی با افزایش شدت چراغ بهتر نشود.
ارتفاع خودرو نیز بخشی از این معادله است. چراغ خودرویی بلندتر، در مقایسه با چراغ خودروی سواری کوتاه‌تر، از زاویه متفاوتی به آینه‌ها و میدان دید راننده مقابل می‌تابد. این به معنای آن نیست که هر شاسی‌بلندی چراغ خطرناک دارد یا هر خودروی سواری از این مشکل مصون است. تنظیم چراغ، شکل پرتو، بار خودرو و وضعیت جاده همچنان تعیین‌کننده‌اند. اما وقتی ترکیب ناوگان از نظر ارتفاع و نوع چراغ تغییر می‌کند، استانداردهای آزمون هم باید بتوانند شرایط واقعی را بهتر پوشش دهند.
آمریکا دقیقاً چه چیزی را تغییر می‌دهد؟
در مورد خودرو بیشتر بخوانید
NHTSA گفته است در فرایند بازنگری، موضوعاتی مانند خیرگی چراغ‌ها، عملکرد LEDها، حسگرهای تشخیص تاریکی، نوربالای خودکار، ارتفاع و جهت‌گیری چراغ‌ها، روش‌های آزمون و هماهنگی با استانداردهای بین‌المللی بررسی خواهند شد. این نهاد قصد دارد برای نخستین بار در بیش از ۲۵ سال، از سازوکار تدوین مقررات با مشارکت گروهی از ذی‌نفعان و کارشناسان استفاده کند. قرار است تا ۱۸ نماینده از صنعت روشنایی خودرو، انجمن‌های تجهیزات، نهادهای ایمنی، مراکز پژوهشی و تشکل‌های مهندسی در این روند مشارکت داشته باشند. مهلت ارائه نظرها و درخواست عضویت در گروه کارشناسی نیز ۹ نوامبر ۲۰۲۶ اعلام شده است.
این اعلامیه به معنای آن نیست که مقررات جدید همین حالا اجرایی شده‌اند یا تمام چراغ‌های موجود باید تعویض شوند. NHTSA تازه فرایند بازنگری را آغاز کرده و جزئیات مقررات نهایی هنوز باید بررسی و تصویب شود. هدف اعلام‌شده این است که قواعد روشنایی بتوانند فناوری‌های جدید را بهتر پوشش دهند و در عین حال، ایمنی دیگر کاربران جاده را حفظ کنند. یکی از محورهای مهم این کار، نزدیک‌ترکردن استانداردهای آمریکا به قواعد بین‌المللی است؛ تفاوت مقررات در بازارهای بزرگ می‌تواند باعث شود خودروساز برای عرضه یک فناوری روشنایی، نسخه‌های متفاوتی طراحی یا نرم‌افزار و سخت‌افزار آن را تغییر دهد.
یکی از فناوری‌هایی که از این تغییرات اثر می‌پذیرد، نوربالای تطبیقی یا Adaptive Driving Beam است. در چراغ‌های معمولی، راننده هنگام نزدیک‌شدن خودروی مقابل باید نور بالا را خاموش کند. نوربالای تطبیقی تلاش می‌کند این انتخاب دوحالته را دقیق‌تر کند: سامانه می‌تواند بخشی از پرتو را که به سمت خودروی مقابل یا خودروی جلویی می‌تابد محدود کند و بخش‌های دیگر مسیر را همچنان روشن نگه دارد. در تئوری، این کار به راننده اجازه می‌دهد در جاده تاریک دید بهتری داشته باشد، بدون آنکه مجبور باشد تمام نور بالا را خاموش کند.
البته چنین چراغی به‌مراتب پیچیده‌تر از یک لامپ پرقدرت است. دوربین یا حسگر باید خودروهای دیگر را تشخیص دهد، واحد کنترل باید موقعیت آن‌ها را تحلیل کند و چراغ باید با سرعت مناسب الگوی تابش را تغییر دهد. سامانه باید در برابر خطای تشخیص، تغییر ناگهانی مسیر، شرایط نامناسب آب‌وهوا و محدودشدن دید حسگر نیز عملکرد قابل‌اعتمادی داشته باشد. اگر نرم‌افزار خودرو مقابل را دیر تشخیص دهد یا بخش نامناسبی از نور را محدود کند، مزیت اصلی فناوری زیر سؤال می‌رود.
آمریکا در سال ۲۰۲۲ استفاده از نوربالای تطبیقی را مجاز کرد، اما قواعدی که برای این فناوری تعریف شد با استانداردهای برخی بازارهای دیگر هماهنگی کامل نداشت. همین تفاوت‌ها باعث شده است که بازنگری کنونی فقط به شدت نور محدود نباشد؛ روش آزمایش و شرایطی که چراغ باید در آن تأیید شود نیز اهمیت دارد. فناوری‌ای که در یک مجموعه آزمون عملکرد قابل‌قبولی نشان می‌دهد، باید در شرایط متنوع‌تری هم ارزیابی شود تا معلوم شود هنگام بارندگی، تغییر ارتفاع خودرو یا حرکت در مسیرهای پیچ‌دار چه رفتاری دارد.
این بحث فقط به خودروهای گران‌قیمت و چراغ‌های کارخانه‌ای مربوط نمی‌شود. در بازار قطعات، راننده‌ای که از نور چراغ خود رضایت ندارد، ممکن است لامپ هالوژن را با نمونه LED یا لامپی با توان بالاتر جایگزین کند. اما چراغ خودرو مجموعه‌ای هماهنگ از منبع نور، بازتاب‌دهنده، عدسی و محفظه است. این اجزا برای تولید الگوی مشخصی از نور طراحی شده‌اند. اگر منبع نور عوض شود اما هندسه چراغ برای آن مناسب نباشد، ممکن است نقاط بسیار روشن و پراکندگی نامطلوب ایجاد شود؛ نوری که از نگاه راننده پشت فرمان قوی‌تر به نظر می‌رسد، الزاماً جاده را بهتر روشن نمی‌کند.
به همین علت، سازگاری لامپ با سوکت به‌تنهایی کافی نیست. باید مشخص باشد که منبع نور برای آن چراغ طراحی شده، الگوی تابش قابل‌قبول دارد و استفاده از آن با مقررات مربوط سازگار است. تنظیم ارتفاع چراغ هم اهمیت دارد. چراغی که پس از تعمیر یا تعویض قطعه، زاویه نامناسبی پیدا کرده باشد، می‌تواند نور را بالاتر از محدوده موردنیاز بتاباند. بررسی با تجهیزات تنظیم چراغ و رعایت مشخصات سازنده، از انتخاب قطعه صرفاً بر اساس تبلیغ «نور بیشتر» نتیجه قابل‌اعتمادتری می‌دهد.
اثر این تصمیم بر صنعت خودرو
بازنگری استاندارد می‌تواند هم فرصت باشد و هم هزینه. هماهنگ‌ترشدن مقررات ممکن است طراحی یک سامانه روشنایی برای چند بازار را ساده‌تر کند، اما آزمون‌های تازه و الزامات سخت‌گیرانه‌تر نیز می‌توانند نیازمند تغییر در طراحی چراغ، نرم‌افزار کنترل و فرایند تأیید محصول باشند. شرکت‌هایی که روی نوربالای تطبیقی و چراغ‌های ماتریسی سرمایه‌گذاری کرده‌اند، به مقرراتی نیاز دارند که قابلیت‌های این سامانه‌ها را بسنجد، نه اینکه آن‌ها را صرفاً با معیارهای چراغ‌های قدیمی ارزیابی کند.
اما برای مصرف‌کننده نتیجه مطلوب نباید فقط چراغی باشد که در عکس تبلیغاتی روشن‌تر دیده می‌شود. معیار واقعی این است که راننده در جاده تاریک بتواند عابر، مانع و تغییر مسیر را زودتر تشخیص دهد و راننده مقابل نیز از دید کافی برخوردار بماند. اگر مقررات جدید بتواند این دو نیاز را هم‌زمان در آزمون‌های دقیق‌تری بسنجد، بازنگری آمریکا می‌تواند از یک تغییر فنی به مسئله‌ای ملموس در ایمنی جاده تبدیل شود.
این ماجرا یک نکته خیلی خیلی روشن دارد: چراغ خودرو هرچه هوشمندتر شود، مسئولیت طراحی و آزمایش آن نیز سنگین‌تر می‌شود. روشنایی خوب با بیشترین توان نوری تعریف نمی‌شود؛ با نوری تعریف می‌شود که در جای درست قرار می‌گیرد، مسیر را قابل‌دیدن می‌کند و به چشم دیگر رانندگان آسیب نمی‌زند. آمریکا حالا می‌خواهد استانداردی را که از دوره‌ای متفاوت از فناوری خودرو باقی مانده، با واقعیت چراغ‌های امروزی هماهنگ کند. نتیجه نهایی هنوز مشخص نیست، اما پرسشی که این بازنگری به آن پاسخ می‌دهد، برای هر راننده‌ای آشناست: چطور می‌توان شب بهتر دید، بی‌آنکه راننده روبه‌رو را رسما کور کرد؟
