تلاش تهران برای شکستن دیوارهای انزوا
یکی از دلایل برگزاری نشست چهارجانبه را می‌توان ایفای نقش میزبان و بازیگر محوری برای تهران، با هدف شکستن پروژه‌های انزوا و بازتعریف کانال‌های ارتباطی با همسایگان دانست.
ایالات متحده و اسرائیل پس از جنگ دوازده روزه و حتی پیش از آن برای منزوی کردن تهران دست به اقدامات قابل توجه زد. برخی از ناظران مانند ولی نصر مشاور سابق باراک اوباما نشست چهار جانبه را پیروزی برای ایران دانستند. نصر در تحلیل اجلاس نوشته است: د: نشست تهران از نظر تبلیغاتی و رسانه‌ای، دستاورد بزرگی برای ایران بود. قدرت‌های مهم منطقه‌ای برای درخواست کمک درباره یمن به تهران سفر کردند و ایران نیز احتمالا شرایط خود را برای ارائه این کمک مطرح کرده است. این موضوع می‌تواند به نتایجی منجر شود.
او ادامه داد: پیوستن ایران به ائتلاف مکه، آن‌طور که برخی پیش‌بینی کرده بودند، در دستور کار قرار نگرفت. در واقع، ایران این نشست را اجلاس تهران می‌نامد. این نام‌گذاری نشان می‌دهد که ایران احتمالا در پی شکل‌دادن به ترتیبات منطقه‌ای متفاوتی است؛ ترتیباتی که خود ایران بخواهد آن را تعریف کند و در آن نقشی محوری داشته باشد.
با همه اینها فایننشال تایمز در تحلیل خود به اندازه نصر خوشبین نبود. این رسانه نوشت: مقام‌های ارشد عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه روز دوشنبه با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، دیدار کردند تا تلاش‌ها برای جلوگیری از دور تازه‌ای از درگیری‌ها در جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران را افزایش دهند. این مذاکرات در تهران بخشی از موج فشرده فعالیت‌های دیپلماتیک برای دستیابی به توافقی موقت است؛ آن هم در شرایطی که نگرانی‌ها درباره احتمال ازسرگیری جنگ پس از انتخابات میان‌دوره‌ای هفته آینده آمریکا افزایش یافته است. این نشست نخستین دیدار اعضای توافق موسوم به پیمان دفاع متقابل مکه به‌صورت یک گروه با ایران به شمار می‌رود.
از دیدگاه ناظرانی که اجلاس تهران را یکی از راه‌های برون رفت از بحران می‌بینند، اوضاع به گونه دیگر است. تریتا پارسی بینانگذار و معاون اجرایی موسسه کوئینستی و تحلیلگر ارشد مسائل ایران و خاورمیانه در وبگاه شخصی خود در یادداشتی با عنوان «اسرائیل آخر هفته وارد حریم هوایی ایران شد، اما تهران تصمیم گرفت پاسخ ندهد؛ چرا؟» با اشاره به نشست تهران نوشت: دیدار امروز مقام‌های عربستان، ترکیه، پاکستان و ایران در تهران، یکی از عوامل مهم در تصمیم ایران برای خویشتن‌داری بود.
به نوشته پارسی ایران به‌روشنی اعلام کرده است که در صورت حملات اسرائیل و آمریکا، پاسخی شدید و گسترده خواهد داد. در چنین سناریویی، به‌ویژه عربستان سعودی و همچنین دیگر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس احتمالاً با بی‌ثباتی قابل‌توجهی روبه‌رو خواهند شد.
طنز ماجرا اینجاست که چنین واکنشی می‌تواند کاملاً به سود اسرائیل تمام شود. هرچه ایران بیشتر به کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس، به‌ویژه عربستان، حمله کند، احتمال اینکه این کشورهای عربی برای دریافت حمایت و حفاظت به اسرائیل روی بیاورند، بیشتر می‌شود. چنین روندی هدف بلندمدت ایران را تضعیف می‌کند؛ هدفی که بر ترغیب این کشورها به مشارکت در شکل‌دهی یک سازوکار امنیتی منطقه‌ای با حضور ایران استوار است.
اهمیت تعامل با تهران آشکارتر شده است
تحلیل‌گران معتقدند رخدادهای اخیر برای کشورهای عربی و همسایه، نشان داد که اتکا به خارج از منطقه برای تامین امنیت کشورها خطایی تاکتیکی بوده است. به‌نظر می‌رسد رهبران کشورهای عربی، حالا متوجه شده‌اند که تامین امنیتشان در منطقه‌ای که تنش‌ها از خارج به آن منتقل می‌شوند ساده نیست. به اعتقاد ناظران هر چند کشورهای عربستان و پاکستان و ترکیه در پیمان مکه تهران را کنار گذاشتند، اما نتوانستند خلا موجود در منطقه را پر کنند.
برخی از تحلیل‌گران سفر سه مقام نظامی و امنیتی کشورهای مهم همسایه ایران و البته، سه کشوری که به تازگی پیمان مکه را پایه گذاری کرده‌اند، در امتداد آن پیمان ارزیابی می‌کنند. به اعتقاد آنها چنین سفری پیامی واضح دارد که نشان می‌دهد پیمان مکه قرار نیست علیه تهران دست به اقدامی بزند.
از سوی دیگر وقوع یک جنگ گسترده منطقه‌ای، تنها به ضرر ایران نیست. چنین رویدادی می‌تواند اغلب کشورهای منطقه و رویاهای دور و دراز آنها را به محاق برده و برای دهه‌ها اثرات سو خود را باقی بگذارد.
در واقع پیام وزیرخارجه عمان در دانشگاه کمبریج که در آن اعلام کرد حذف ایران از ترتیبات امنیتی منطقه‌ای اشتباهی بنیادین بود، در ادامه همین نگاه است.
اما سوال دیگر این است که ایا هیاتی که به تهران سفر کرده، تلاشی برای اقناع ایران جهت ایجاد نوعی توافق داشته است یا نه. به هر حال هر سه کشور، از روابط نزدیکی با واشینگتن برخوردارند و چنین سفری نمی‌تواند بدون اینکه ایالات متحده از اهداف آن مطلع باشد صورت بگیرد.
با وجود چنین تحلیل‌هایی، شواهد تاریخی نشان می‌دهد دست کشیدن از ایالات متحده و پیوستن به اتحادی تمام و کمال با ایران جهت تامین امنیت در منطقه،نمی‌تواند به سادگی رخ دهد. این کشورها طی دهه‌ها ارتباط با واشینگتن چنان روابط در هم تنیده‌ای را تشکیل داده‌اند که با وجود انتقاد به سیاست‌های آمریکا هم زیر میز پیمان‌های امنیتی نخواهند زد.
از سوی دیگر پیشنهاد بدر بوسعیدی مقام عمانی در مورد ضرورت امضای پیمان عدم تجاوز میان هشت کشور ساحلی خلیح فارس و دعوت به تامین امنیت این منطقه از سوی کشورهای آن می‌تواند راهکاری منطقی باشد.
