خبرگزاری مهر _ گروه سیاست _ هادی رضائی: سحرگاه سهشنبه ۱۷ شهریور ۱۴۰۵، خبری در خلیج فارس پیچید که ستون فقرات فرماندهان پنتاگون را لرزاند: نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در یک عملیات پیچیده اطلاعاتی-عملیاتی، یک فروند شناور زیرسطحی هوشمند و بدونسرنشین آمریکایی را در ورودی تنگه هرمز شناسایی، رهگیری و به غنیمت گرفت. اما آنچه پس از این خبر رخ داد، به اندازه خودِ عملیات، حائز اهمیت و قابل تأمل است.
چند ساعت پس از انتشار تصاویر بیرون کشیدن این سامانه از آب، ماشین تبلیغاتی واشنگتن با تمام قوا وارد عمل شد. هدف؟ کوچکنمایی، انکار و تغییر زمین بازی از «شکست عملیاتی» به «خرابی ساده تجهیزات». اما آیا روایت آمریکا با واقعیتهای فنی و میدانی همخوانی دارد؟ بررسیهای کارشناسی نشان میدهد که پشت این پردهپوشی، ترسی عمیق از پیامدهای استراتژیک این شکار بزرگ نهفته است.
روایت مذبوحانه واشنگتن: «یک ربات قدیمی و خراب»
سخنگوی فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) در نخستین واکنش، سعی کرد با سه ادعای کلیدی، اهمیت ماجرا را در افکار عمومی جهانی کمرنگ کند:
۱. این سامانه بیش از یک روز پیش از توقیف دچار نقص فنی شده و ارتش آمریکا کنترل آن را از دست داده بود.
۲. این وسیله یک مدل قدیمی و منسوخ است.
۳. این شناور فاقد تجهیزات حساس طبقهبندیشده (مانند سونار و رادار پیشرفته) بوده و اطلاعات خاصی جمعآوری نمیکرده است.
این روایت، یک تاکتیک کلاسیک در «جنگ شناختی و روایتها» است. واشنگتن میخواهد با برچسب زدن «قدیمی» و «معیوب» به این سامانه، شکست اطلاعاتی و عملیاتی خود در یکی از حساسترین آبراهههای جهان را به یک «حادثه فنی ساده» تقلیل دهد. اما واقعیتهای فنی، داستان کاملاً متفاوتی را روایت میکنند.
کالبدشکافی واقعیت: Dive-LD، ستاره برنامه «Replicator» پنتاگون
سامانه به غنیمت گرفتهشده، بر اساس تطبیق تصاویر و مشخصات توسط رسانههای تخصصی نظامی، «Dive-LD» محصول شرکت آمریکایی «Anduril Industries» است. نگاهی به پرونده این شرکت و این محصول، ادعای «قدیمی بودن» را به کلی بیاعتبار میکند:
– تکنولوژی روز، نه زباله دیروز: شرکت Anduril در سال ۲۰۲۲ فناوری شرکت «Dive Technologies» را خرید و آن را به عنوان یکی از ستونهای اصلی زرادخانه زیرسطحی آمریکا وارد کرد. این یک فناوری رهاشده نیست، بلکه در خط مقدم توسعه نظامی آمریکاست.
– عضو کلیدی برنامه «Replicator»: در سال ۲۰۲۴، رسانههای دفاعی آمریکا (مانند DefenseScoop) گزارش دادند که Dive-LD در چارچوب «مرحله دوم برنامه Replicator» نیروی دریایی آمریکا انتخاب شده است. این برنامه با هدف تولید انبوه و بهکارگیری سامانههای خودران و بدونسرنشین برای مقابله با چین و ایران طراحی شده است.
– مشخصات فنی خیرهکننده: این وسیله نقلیه بزرگ خودران زیرسطحی (L-AUV) حدود ۵.۸ متر طول و ۱.۲ متر قطر دارد، توانایی شیرجه تا عمق ۶۰۰۰ متری را داراست و میتواند تا ۱۰ روز به صورت کاملاً خودکار و بیصدا در دریا مانور دهد.
– طراحی ماژولار هوشمند: برخلاف ادعای آمریکا مبنی بر «تکمنظوره و ساده بودن»، معماری Dive-LD بهگونهای است که میتواند بسته به مأموریت، انواع حسگرها، تجهیزات جنگ مین، عملیات ضدزیردریایی (ASW) و نقشهبرداری کف دریا را حمل کند.
چرا حتی یک سامانه «معیوب» هم یک غنیمت استراتژیک است؟
حتی اگر فرض را بر صحت ادعای آمریکا بگذاریم که «این نمونه خاص» دچار نقص فنی شده یا در لحظه توقیف، محموله حساسی نداشته است، باز هم ارزش عملیات سپاه پاسداران ذرهای کاهش نمییابد. در واقع، این موضوع سؤالات بسیار مهمتری را پیش میکشد:
۱. شکست در محیط عملیاتی: چگونه یک سامانه خودران که دقیقاً برای فعالیت در محیطهای دشوار و طولانیمدت طراحی شده، در یکی از پرتنشترین و تحتپایشترین مناطق دریایی جهان (تنگه هرمز) دچار نقص میشود و به دام میافتد؟ این نشاندهنده برتری سامانههای پایش الکترونیکی و هوش مصنوعی بومی ایران در شناسایی ناهنجاریهای زیرسطحی است.
۲. دسترسی به معماری آینده جنگ: ارزش اصلی این شکار، لزوماً در بدنه فیزیکی آن نیست، بلکه در «معماری ارتباطی، سیستمهای ناوبری، الگوریتمهای هوش مصنوعی و الگوی مأموریتی» آن است. مهندسان ایرانی اکنون فرصتی بینظیر دارند تا با مهندسی معکوس این پلتفرم، نهتنها نقاط ضعف آن را برای دفاع شناسایی کنند، بلکه گامی بلند در بومیسازی نسل جدید پهپادهای زیرسطحی بردارند.
۳. پیام بازدارندگی فعال: Anduril خود Dive-LD را سامانهای «قابلمصرف در محیطهای پرخطر» مینامد؛ یعنی طراحی شده تا بدون به خطر انداختن جان انسان، وارد مناطق پرریسک شود. اما سپاه با شکار این سامانه به واشنگتن ثابت کرد که «منطقه پرریسک» برای آمریکا، همان «حیاط خلوت امن» ایران است.
تنگه هرمز؛ جایی که حتی یک «ربات» هم اهمیت راهبردی دارد
این حادثه در یک نقطه عادی از جهان رخ نداده است. تنگه هرمز شاهرگ حیاتی انرژی جهان و کانون اصلی رویارویی اراده ایران و استکبار است. در ماههای اخیر، آمریکا تلاش کرده با استفاده از سامانههای زیرسطحی بدونسرنشین، اقدام به نقشهبرداری دقیق از بستر دریا، شناسایی موانع و مینهای احتمالی، و جمعآوری «امضای آکوستیک» شناورهای سپاه کند.
توقیف Dive-LD یعنی بسته شدن یکی از مهمترین کانالهای جمعآوری اطلاعات پنتاگون در این آبراهه. ایران با این اقدام، نهتنها یک تهدید را خنثی، بلکه ابتکار عمل را در جنگ زیرسطحی به دست گرفته است.
سخن پایانی: تغییر نام شکست، ماهیت آن را عوض نمیکند
واشنگتن ممکن است با تمام توان رسانهای خود تلاش کند تا این حادثه را «گم شدن یک ربات قدیمی و خراب» جلوه دهد. تهران نیز، بهحق، آن را یک موفقیت بزرگ اطلاعاتی و عملیاتی میداند. اما در میانه این جنگ روایتها، یک واقعیت فنی و میدانی غیرقابلانکار وجود دارد که با هیچ تبلیغاتی نمیتوان آن را پاک کرد:
نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران توانستهاند یکی از پیشرفتهترین پلتفرمهای زیرسطحی خودران ارتش آمریکا را در حساسترین نقطه ژئوپلیتیک منطقه، شناسایی و به غنیمت بگیرند.
موضوع اصلی امروز، رقابت بر سر «چشمها و گوشهای بدونسرنشین در اعماق دریا» است؛ رقابتی که آمریکا سالهاست با هزینههای گزاف آن را آغاز کرده، و حالا یکی از کلیدیترین ابزارهای این نسل جدید از جنگ دریایی، بهعنوان غنیمتی ارزشمند، در اختیار متخصصان دفاعی ایران قرار گرفته است.
این اقتدار بیبدیل و هوشمندی رزمندگان گمنام دریا به پیشگاه فرماندهی معظم کل قوا و ملت غیور ایران است که باید به انها تبریک گفت. دست مریزاد به دیدهبانان بیدار خلیج همیشه فارس.
هادی رضایی
