[ad_۱]
به گزارش سرویس بین الملل تابناک، مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی در واشنگتن در مقالهای به بررسی چشم انداز درگیری ایران و آمریکا پرداخته که در ادامه آمده است.
لازم به ذکر است انتشار مقالات خارجی به معنای تایید محتوای آن از سوی تابناک نیست.
افزایش چشمگیر خشونتها بین ایالات متحده و ایران میتواند نشاندهنده ورود به مرحله خطرناک جدیدی در این منازعه باشد.
این درگیری که ابتدا بر سر اختلافات عمیق دو کشور درباره وضعیت تنگه هرمز شعلهور شد، اکنون به شکلهای پیشبینینشدهای در حال گسترش است.
با این حال، همزمان با تشدید درگیری، هر دو طرف نشانههایی از آمادگی برای دیپلماسی بروز دادهاند.
روزهای آینده حائز اهمیت خواهد بود: آیا ایالات متحده و ایران به بالا بردن نردبان تنش ادامه خواهند داد و شاید به رویارویی تمامعیار منجر شود؟ یا تلاشهای میانجیگری پنهانی، راهی برای خروج از این وضعیت فراهم خواهد کرد؟
تشدید قابل توجه
در چند روز گذشته، بازگشت چشمگیری به جنگ مشاهده شد: حملات تلافیجویانه متقابلی که به اولین تلفات آمریکایی در ماههای اخیر انجامید؛ بازگشت محاصره دریایی آمریکا علیه ایران در پی حملات مستمر ایران به کشتیرانی از طریق این گلوگاه حیاتی جهانی؛ و گسترش اهداف حمله که بار دیگر شامل زیرساختهای غیرنظامی میشود.
اگرچه عامل محرک این تشدید اخیر بر تنگه هرمز متمرکز بود، اما درگیری دوباره فراتر از این گلوگاه راهبردی گسترش یافته است. این درگیری که با منطق خودتداومبخش تشدید پیش میرود، میتواند به گونههایی تکامل یابد که نه قابل پیشبینی است و نه توسط بازیگران کلیدی قابل کنترل.
در عملیاتهای چند روز متوالی، حملات آمریکا زیرساختهای حیاتی ایران را هدف گرفته و از نظر جغرافیایی در چندین منطقه از کشور گسترش یافته است. ایران نیز با هدف قرار دادن اهدافی در کشورهای همسایه خلیج فارس تلافی کرده است – از جمله حملات مکرر به یک تأسیسات نمکزدایی و نیروگاه برق در کویت.
ایران همچنین دامنه جغرافیایی حملات خود را گسترش داده و برای اولین بار در سه ماه اخیر عربستان سعودی را هدف قرار داده و عقبه در دریای سرخ در جنوب اردن را نیز مورد حمله قرار داده است.
آیا موارد بیشتری در راه است؟
احتمال میرود تشدید بیشتر جنگ در پیش باشد. پس از جلسه شورای امنیت ملی در ۱۶ ژوئیه که ظاهراً گزینههای نظامی متعددی در آن بررسی شد، ایالات متحده جنگندههای بیشتری به منطقه اعزام کرده است که احتمالاً نشاندهنده حمله گستردهتر است.
گمانهزنیها شامل عملیات آمریکا بر روی کوه پیکاکس (کوه کلنگ)، تأسیسات هستهای مخفی ایران، یا تلاش برای تصرف جزیره خارک که ایران تأسیسات عمده صادرات نفت خود را در آنجا نگهداری میکند، میشود، اما این عملیاتها با خطرات قابل توجهی همراه خواهد بود.
ایران نیز میتواند تنش را بیش از پیش افزایش دهد. گزارش شده که تهران از حوثیها – نیروی متحد خود در یمن – خواسته است تا برای بستن تنگه بابالمندب، دیگر گلوگاه حیاتی منطقه، آماده شوند.
ایران همچنین میتواند به حملات هماهنگتر علیه زیرساختهای انرژی خلیج فارس روی آورد تا فشار بیشتری بر اقتصاد کشورهای حاشیه خلیج فارس و بازارهای جهانی انرژی وارد کند.
این کشور میتواند سازههای انرژی جایگزین مانند بندر ینبع در دریای سرخ را هدف قرار دهد که در طول بسته شدن تنگه هرمز، به عنوان مسیر جایگزین حیاتی برای عربستان سعودی عمل کرده است. در همین حال، اسرائیل نیز خود را برای حملات احتمالی ایران که میتواند بار دیگر آن را وارد درگیری کند، آماده میکند.
اگر ایران حملات خود را علیه زیرساختهای حیاتی خلیج فارس تشدید کند، ممکن است کشورهای حاشیه خلیج فارس به رویارویی نظامی آشکار با ایران ختم شوند و درگیری را بیشتر گسترش دهند.
در حالی که این کشورها رویارویی مستقیم با ایران را کماهمیت جلوه داده و به دنبال راههایی برای کاهش تنش هستند، در صورت احساس به بنبست رسیدن در برابر حمله ایران، محاسبات آنها ممکن است تغییر کند.
دیپلماسی به کجا میرود؟
همزمان با ازسرگیری تشدید جنگ، فروپاشی دیپلماتیک نیز رخ داده است. نخست، در حاشیه نشست ناتو در ۸ ژوئیه، پس از حمله پهپادی ایران به کشتیرانی در تنگه، ترامپ اعلام کرد که تفاهمنامه «به پایان رسیده» و ایرانیان را «آدمهای پست» خواند.
سپس ایران در ۱۸ ژوئیه از تعلیق تعهدات خود در تفاهمنامه خبر داد و آیتالله مجتبی خامنهای، رهبر عالی ایران، امضای ترامپ را «بیارزش و باطل» خواند.
ایران همچنین سخنان ضدترامپی خود را با چارچوببندی تحریکآمیزی همراه کرده است؛ یک نقاشی دیواری برجسته در مرکز تهران، رئیسجمهور آمریکا را در تابوتی باز نشان میدهد. این تشدید اخیر بیاعتمادی بین دو طرف را عمیقتر کرده، اعتماد به توافق را تضعیف و سقف را برای دیپلماسی موفق در دور بعدی بالاتر برده است.
میانجیگران اصلی این منازعه – پاکستان و قطر – در پشت صحنه تلاش میکنند تا راهی برای خروج از درگیری فزاینده بیابند. ایران گزارش داده است که چندین پیشنهاد از سوی میانجیگران دریافت کرده و در حال بررسی آنهاست.
پاکستان و قطر همچنان به تفاهمنامه متعهد بوده و بر اجرای آن اصرار دارند. با این حال، آنها باید با چالش زبان عمداً مبهم آن دست و پنجه نرم کنند که هم به مذاکرات موفقیتآمیز توافق انجامید و هم به فروپاشی نهایی آن.
شاخه زیتون احتمالی
با وجود تشدید درگیری، ایالات متحده و ایران هر دو به اجتناب از جنگ تمامعیار تمایل دارند. هر دو طرف اخیراً تمایل خود را برای ازسرگیری مذاکرات تأیید کردهاند.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، از «درِ باز» برای مذاکرات در صورت وقوع استقبال کرد و سخنگوی وزارت امور خارجه ایران نیز به نقش مثبت دیپلماسی اشاره کرد.
نشانههای ظریفی نیز پدیدار شده است. ایران اخیراً یک زن آمریکایی را که از دسامبر ۲۰۲۴ اجازه خروج از ایران را نداشت، آزاد کرده است؛ و ایالات متحده در واکنش به حملات ایران که حداقل دو سرباز آمریکایی را به کشتن داد، تشدید قابل توجهی انجام نداده است، علیرغم تهدیدهای قبلی ترامپ. در عوض، اظهارات ترامپ از زمان حمله نسبتاً محدود باقی مانده است.
در حال حاضر، هم واشنگتن و هم تهران بر تشدید نظامی تأکید کردهاند. در حالی که این بازگشت به جنگ در ابتدا بر شکستن بنبست بر سر تنگه هرمز متمرکز بود – چالشی که پیش از ۲۸ فوریه وجود نداشت – تشدید، پویایی خودتداومبخشی از تلافیگری را آزاد کرده است.
هر طرف محاسبه میکند که میتواند به اندازه کافی به طرف دیگر آسیب برساند تا او را وادار به عقبنشینی کند، که این خود نسخهای برای ادامه جنگ است. با این حال، اگرچه راههای فوری برای خروج آشکار است، اما آسیبهای وارد شده توسط هر دو طرف میتواند حاوی روزنهای برای مسیر جدیدی به سوی کاهش تنش باشد.
