وقتی نمای رومی به شهر کاهگل و گلاب می‌رسد؛ کاشان و حفظ هویت شهری – چیدانه

این روزها تصاویری از ساختمان‌های شهر کاشان در شبکه‌های اجتماعی، به‌ویژه توییتر و اینستاگرام، دست‌به‌دست می‌شوند که نماهای رومی اغراق‌آمیز آن‌ها توجه کاربران را جلب کرده است. ستون‌های بلند، تزئینات پرکار، قوس‌های بزرگ و جزئیاتی که بیشتر به الگوهای معماری کلاسیک اروپایی شباهت دارند، در شهری دیده می‌شوند که نامش با خانه‌های تاریخی، حیاط‌های مرکزی، بادگیرها و معماری هوشمندانه اقلیم کویری گره خورده است. همین تضاد، یک پرسش مهم را پیش می‌کشد: آیا هر آنچه از نظر ظاهری مجلل به نظر می‌رسد، برای هر شهری انتخاب مناسبی است؟

کاشان فقط مجموعه‌ای از ساختمان‌ها و خیابان‌ها نیست؛ شهری است که بخش مهمی از هویت فرهنگی و تاریخی آن در معماری‌اش شکل گرفته است. خانه‌های تاریخی این شهر با حیاط‌های مرکزی، تناسبات حساب‌شده، مصالح بومی و توجه به اقلیم گرم و خشک، نشان می‌دهند که معماری چگونه می‌تواند هم‌زمان زیبا، کاربردی و هماهنگ با محیط باشد. چنین پیشینه‌ای باعث می‌شود بحث درباره نمای ساختمان‌های جدید کاشان، فراتر از یک اختلاف سلیقه ساده باشد.

البته هیچ‌کس نمی‌تواند برای تمام خانه‌ها یک سبک واحد تعیین کند یا سلیقه شخصی مالکان را نادیده بگیرد. مسئله از جایی آغاز می‌شود که انتخاب‌های فردی، بدون توجه به بافت شهری و زمینه فرهنگی، در مقیاس گسترده تکرار می‌شوند. نمای رومی به‌خودی‌خود مسئله اصلی نیست؛ آنچه جای نقد دارد، استفاده اغراق‌آمیز و بی‌توجهی به تناسبات، مقیاس خیابان، مصالح و هویت مکانی است.

وقتی هر ساختمان صرفاً برای جلب توجه یا نمایش شکوه طراحی شود، نتیجه می‌تواند شهری ناهمگون باشد؛ شهری که در آن، بناها به‌جای شکل دادن به یک سیمای هماهنگ، برای دیده شدن با یکدیگر رقابت می‌کنند.

تصاویر منتشرشده از کاشان، فارغ از اینکه تنها بخشی از واقعیت معماری شهر را نشان می‌دهند، فرصتی برای طرح یک بحث جدی‌اند: چگونه می‌توان میان آزادی طراحی، خواسته‌های مالکان و مسئولیت حفظ هویت شهری تعادل برقرار کرد؟ در شهری با چنین میراث معماری ارزشمندی، شاید زمان آن رسیده باشد که پیش از انتخاب یک نمای پرزرق‌وبرق، به این سؤال هم فکر کنیم که ساختمان ما قرار است چه سهمی در چهره شهر داشته باشد.