غزال زیاری- پیشبینی سازمان ملل متحد حکایت از آن دارد که سیاره ما در شرایط فعلی، در منطقه خطر آب و هوای شدیدی قرار دارد.
آنها این پیشبینی را براساس دادههایی که نشان میدهد النینوی فعلی تمام رکوردهای قبلی را خواهد شکست، انجام دادهاند و به نظر میرسد که مردم در سراسر جهان باید تدریجا خودشان را برای شرایط آب و هوایی متفاوت و سختتری آماده کنند.
النینو چیست؟
النینو یک پدیده آب و هوایی طبیعی است که علاوه بر هدایت تغییرات دما و بادها در اقیانوس آرام، بر آب و هوای سراسر جهان تأثیر میگذارد.
این در حالی است که در سالهای اخیر و در سطح جهانی، شاهد النینوهای قوی زیادی بودهایم. اما طبق برآوردها، هیچکدام از آنها، به این اندازه استثنایی قوی نبوده و به این سرعت توسعه نیافته بودند. البته باید این را در نظر داشت که النینو هر سال رخ نمیدهد و به صورت دورهای و با فاصله زمانی در سالهای مختلف اتفاق میافتد (مثلا در سالهای ۱۹۸۲، ۱۹۹۷–۱۹۹۸ و ۲۰۱۵–۲۰۱۶ شاهدش بودیم.)
حالا این سوال مطرح میشود که پشت این النینوی بالقوه رکوردشکن چیست؟ چرا امسال این پدیده بیش از هر زمان دیگری قدرتمند شده و چطور ممکن است بر آب و هوای سراسر جهان تأثیر بگذارد؟
چرا ال نینو اسم گرفته؟
نام النینو (El Niño)، ریشه اسپانیایی دارد و به معنی «پسر» یا بهطور خاص «کودک مسیح» (اشاره به تولد حضرت عیسی) است. ماهیگیران اکوادوری و پروئی در سدههای قبل متوجه شدند که هر چند سال یکبار، جریان آب گرم اقیانوس در نزدیکی ایام کریسمس به ساحل آنها میآید و ماهیها را از بین میبرد. به همین خاطر این پدیده فصلی را به نام کودک مسیح (کریسمس) نامگذاری کردند.
در زبان اسپانیایی، حرف ñ به صورت «نی» تلفظ میشود؛، بنابراین تلفظ دقیق آن «النینیو» است، اما در فارسی و انگلیسی معمولاً به صورت «النینو» خوانده و نوشته میشود
این پدیده در واقع بخشی از یک چرخه بزرگتر جوی-اقیانوسی به نام چرخه ENSO است که شامل سه فاز مختلف میشود:
- فاز خنثی (Neutral): در این حالت شرایط اقیانوس آرام در حالت تعادل یا نزدیک به میانگین است. بادهای تجاری (بادهای غالب) از شرق به غرب میوزند و آبهای گرم را در سمت غرب اقیانوس آرام (نزدیک آسیا و استرالیا) انباشته میکنند.
- فاز النینو (El Niño): در این فاز، بادهای تجاری ضعیف شده یا جهتشان تغییر میکند. این امر باعث میشود توده آبهای گرم به سمت مرکز و شرق اقیانوس آرام حرکت کنند و تعادل آبوهوای کره زمین را به هم بزنند.
- فاز لانینا (La Niña): این کلمه در زبان اسپانیایی به معنای«دختر کوچک» و نقطه مقابل النینو است. در این فاز، بادهای تجاری بسیار قویتر از حالت عادی میوزند، آبهای گرم را بیشتر به سمت غرب هل میدهند و در نتیجه آبهای شرق اقیانوس آرام به شدت سرد میشوند.
حالا یک النینوی استثنایی
دانشمندان با استفاده از دادههای دمایی اقیانوس آرام استوایی در نزدیکی خط استوا، فعالیت النینو را ردیابی میکنند. از نظر تاریخی، این کار شامل اندازهگیری میزان بالا یا پایین بودن دما در این منطقه بود.
البته دانشمندان و سازمانهای هواشناسی، از جمله اداره هواشناسی استرالیا، حالا از یک شاخص نسبی استفاده میکنند و به جای اندازهگیری ساده دما، هرگونه گرمایش پسزمینه ناشی از تغییرات اقلیمی را در نظر میگیرند. همین امر، کار تشخیص شدت النینو در یک اقلیم در حال گرم شدن را برای دانشمندان به مراتب آسانتر خواهد کرد.
النینوی فعلی به دو دلیل اصلی متمایز است:
- وقوع زودتر از موعد: معمولا النینو در فاصله بین آبان تا دی ماه (نوامبر و ژانویه) به اوج میرسد، اما این بار در این موقع از سال، هوا به طرز غیرعادی گرم است.
- فوقالعاده داغ: دادههای اخیر نشان میدهد که شاخص نسبی در ماه آگوست سال جاری، ۲.۳ درجه سانتیگراد بالاتر از میانگین بوده و در مقایسه با سایر سالهای النینو، قویتر ظاهر شده است. در استرالیا، سالهای النینو معمولاً با شرایط گرمتر و خشکتر همزمان است. البته که هر دوره از النینو، با دوره دیگر متفاوت است و ممکن است به پیامدهای متفاوتی منجر شود. اما طبق برآوردهای انجام شده این النینو، منجر به رکوردشکنی دمای جهانی در سال ۲۰۲۷ خواهد شد.
تاثیر بر آب و هوای جهان
این النینوی تاریخی از همین حالا در حال اعمال تغییراتی در آب و هوای سراسر جهان است و همین حالا هم مستقیمترین و شدیدترین تأثیراتش را در کشورهای پیرامون اقیانوس آرام میبینیم. مثلا در ماه گذشته میلادی، آتشسوزیهای جنگلی عظیمی در اندونزی رخ داد و دانشمندان به این نتیجه رسیدند که النینوی فعلی، عامل و محرک اصلی وقوع این شعلههای خشن است.
از سوی دیگر النینو، نحوه و مکان تشکیل طوفانهای استوایی را تغییر میدهد. تصاویر ماهوارهای حکایت از آن دارد که در حال حاضر چهار طوفان استوایی فعال در اقیانوس آرام، از نزدیکی ژاپن گرفته تا هاوایی وجود دارد. این موضوع فوقالعاده غیرعادی است. چرا که النینو معمولاً با انتقال آب گرمتر به آن مناطق، فعالیت طوفان را در شرق و مرکز اقیانوس آرام تقویت میکند و عموما ما فقط یک یا دو طوفان از این دست را میبینیم.
ولی با وجودی که استرالیا معمولا از اثرات النینو دور است، اما می توان انتظار داشت که با آغاز فصل بهار در این منطقه، حضور این پدیده، با قدرت بیشتری احساس شود. همین حالا هم دما در این کشور در حال افزایش است و در روزهای اخیر دمای هوا در برخی نقاط شمال استرالیا، به ۳۷ درجه سانتیگراد رسید. از همین رو می توان توقع داشت که در فصول بهار و تابستان، بخش زیادی از شرق و مرکز استرالیا به طور غیرعادی خشک باشند و همین خطر آتشسوزی جنگلها را افزایش میدهد.
هرچند که وقوع یک النینوی قوی و رکوردشکن، لزوماً باعث آتشسوزیهای فاجعهبار جنگلی نخواهد شد. سه تا از آخرین النینوهای قویای که تجربه کردهایم با چنین حادثهای همراه نبوده؛ در سال ۱۹۸۲ میلادی، یک النینوی قوی با شرایط خشکسالی همزمان شد و در مقابل، در سالهای النینوهای ۱۹۹۷-۱۹۹۸ و ۲۰۱۵-۲۰۱۶، برخی نقاط استرالیا باران سیلآسایی دریافت کردند ؛ آن هم در حالی که سایر مناطق به سختی رطوبتی ثبت کرده بودند.
در انتظار چه چیزی باشیم؟
تشدید النینو احتمالاً پیامدهای تغییرات اقلیمی را تشدید خواهد کرد. یعنی با تقویت النینو، کشورهای جهان، شرایط آب و هوایی سختتری را تجربه خواهند کرد و متأسفانه، محرومترین افراد بیشترین ضربه را خواهند خورد و نزدیک به ۵۰ میلیون نفر در جوامع آسیبپذیر، احتمالاً به سمت گرسنگی حاد سوق داده میشوند.
کشاورزان در سراسر جهان با آب و هوای غیرقابل پیشبینیتری، از سیلهای نابودکننده محصولات در آمریکای جنوبی گرفته تا خشکسالی شدید در برخی مناطق آفریقا، روبرو خواهند شد و از همین رو، دولتها باید برای محافظت از مردم و اکوسیستمهای جهان، به تحقیقات قوی روی بیاورند. به طور کلی، به قابلیتهای مدلسازی بیشتری نیاز است تا مشخص شود که کدام مناطق بیشترین تأثیر را از تشدید النینو خواهند پذیرفت.
البته با وجودی که این النینوی رکوردشکن، از همین حالا اثرات مخرب تغییرات اقلیمی را تشدید کرده، اما ممکن است این همان کاتالیزوری باشد که برای کنار گذاشتن نهایی سوختهای فسیلی و مهار انتشار گازهای گلخانهای گرمکننده جهان به آن نیاز داریم.
منابع: Wikipedia , theconversation
۲۲۷۲۲۷
