هدف اصلی از صلح  امام حسن علیه‌السلام چه بود؟

به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، پاسخ به سؤالِ یک پرسشگر از مرکز ملی پاسخگوئی به سوالات دینی ارائه شده است:

پرسش:

اهداف صلح امام حسن مجتبی علیه السلام چه بود؟

پاسخ:

اهداف و دست آوردهای صلح امام حسن علیه‌السلام به‌صورت اختصار خدمتتان ارائه می‌شود.

۱. بقای نظام امامت:

اصلی‌ترین اثر صلح بقای نظام امامت برای حفظ اسلام بود. امام در جواب ابوذر غفاری فرمود:« انّی لمّا رأیت النّاس ترکوا ذلک الّا اهله، خشیت أن تجتثوا عن وجه الارض، فاردت ان یکون للدین فی الارض ناعی؛(۱)

هنگامی‌که دیدم مردم جز عدهای این کار (جنگ با معاویه) را ترک کردند، ترسیدم که ریشه شما از زمین کنده شود. پس مصمم شدم تا برای دین، روی زمین فریادگری باقی بگذارم».

۲. بقای شیعیان:

امام به ابوسعید عقیصا فرمود: «اگر صلح نمی‌کردم، روی زمین از شیعیان ما کسی نمی‌ماند.»(۲)

۳. حفظ دین و رعایت مصلحت امت پیامبر:

در آن موقعیت روم شرقی آماده حمله به نظام اسلامی بود و جنگ داخلی موجب وصول آنان به هدف و نابودی اساس اسلام می‌شد.(۳)

امام هم می‌فرمود: «ترسیدم ریشه مسلمانان از زمین کنده شود… خواستم دین خدا حفظ شود.»(۴)

هرچند این سخن عام است و ممکن است منظور غیر از خطر روم شرقی باشد، ولی اصل حفظ دین در آن لحاظ شده است. امام بارها اشاره می‌کرد که مصلحت و حکمت این کار، هرچند پنهان، خیلی مهم است. ازجمله نزد معاویه فرمود: «من مصلحت امت را در نظر گرفتم و… در این کار جز صلاح و دوام مردم را نخواستم.»(۵)

۴. ترجیح امنیت بر اختلاف:

امام هنگام کوچ از ساباط فرمود: «انس، آسودگی و آشتی میان مردم از جدایی، ناامنی، کینه‌ورزی و دشمنی که شما خواهانید، بهتر است.»(۶)

۵. تأمین عزت واقعی:

صلح هرچند در ظاهر عقب‌نشینی بود؛ اما به‌واقع عامل عزت شیعیان و شکست‌ناپذیری ابدی آنان شد؛ لذا امام در برابر سلیمان بن صرد که به‌عنوان مذل المؤمنین به امام سلام می‌دهد، فرمود: سوگند به خدا! اگر زیردست و در عافیت باشید، نزد من محبوب‌تر است از اینکه عزیز باشید و کشته شوید.»(۷)

نتیجه آنکه اقدام نظامی و تداوم جنگ فاقد دستاورد معین و قابل‌اعتنا بود و صلح تاکتیکی (ترک مخاصمه) نسبت به جنگ راجح بود. همین‌طور در مقایسه دستاورد دو طرف از صلح، دستاورد امام به‌مراتب بیشتر بود؛ زیرا یکی از دستاوردهای امام، از ترک مخاصمه حفظ اصل موجودیت نظام امامت و شیعیان بود و اگر چنین نمی‌کرد، این‌ها از بین می‌رفت.

آنچه معاویه به دست آورد وصول به حکومت بود که البته دوام چندانی هم نیاورد و با قیام امام بعدی، به‌طورکلی متزلزل شد؛ اما نظام امامت با حفظ اصل امامت و موجودیت شیعه، هرچند به‌گونه‌ای حداقلی، بقای خود را تضمین کرد و شیعیان در فرصت‌های مناسب، به بازسازی خود پرداختند.

برای آگاهی بیشتر رک احمد زمانی، حقایق پنهان و سایت ولی‌عصر به لینک

پی‌نوشت‌ها:

۱. حیاه الامام الحسن بن علی، باقر شریف قرشی، دارالبلاغه، بیروت، ۱۴۱۳ ق، ج ۲، ص ۲۶۹؛ حقایق پنهان، ص ۲۱۵.

۲. علامه مجلسی، بحار الأنوار، بیروت – لبنان، ناشر: دار إحیاء التراث العربی سال چاپ ۱۴۰۳ – ۱۹۸۳ م، ج ۴۴، ص ۱، و موارد دیگر. ر.ک.به: همان، ص ۱۰۶، ۵۷؛ و ج ۸۵، ص ۲۱۲؛ حلیه الاولیأ، ج ۲، ص ۳۶؛ حیاه الامام الحسن بن علی، ج ۲، ص ۱۷۸.

۳. مهدی پیشوائی، سیره پیشوایان، قم، موسسه امام صادق (ع)، ۱۳۷۹  ،چاپ یازدهم، ص ۹۷.

۴. احمد زمانی، حقایق پنهان، دفتر تبلیغات، ۱۳۷۸، چاپ دوم، ص ۱۹۷؛ به نقل از حیاه الامام الحسن، باقر شریف قرشی، ج ۲، ص ۲۸۰.

۵. بحارالانوار، ج ۴۴، ص ۵۴ و ر.ک. به: احتجاج، ج ۲، ص ۶۷.

۶. کتاب الفتوح، أبو محمد أحمد بن اعثم الکوفی (م ۳۱۴)، تحقیق علی شیری، بیروت، دارالأضواء، ط الأولی، ۱۴۱۱/۱۹۹۱، ج ۳، ص ۲۸۹ و ۲۹۵.

۷. ابن قتیبه الدینوری، الامامه و السیاسه، تحقیق الزینی، ناشر مؤسسه الحلبی وشرکاه للنشر والتوزیع، ج۱، ص ۱۴۱.