خبرآنلاین – گزارش الجزیره– شکست سنگین حزب جمهوری‌خواه در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، معادلات رقابت برای نخست‌وزیری اسرائیل را نیز تغییر داده است. حالا روابط نزدیک بنیامین نتانیاهو با دونالد ترامپ به نقطه‌ضعف سیاسی او تبدیل شده و مخالفانش می‌گویند سیاست‌های نخست‌وزیر اسرائیل، او را در آمریکا به متحدی نامحبوب و حتی سمی تبدیل کرده است.
بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، سال‌ها خود را سیاستمداری معرفی کرده که می‌تواند روابط این کشور با آمریکا، مهم‌ترین متحدش، را در سطحی مستحکم حفظ کند. حمایت دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، از نتانیاهو در آستانه انتخابات پارلمانی اسرائیل در ماه گذشته نیز به تقویت همین تصویر کمک کرد؛ آن هم در سالی که واشنگتن و تل‌آویو به‌طور مشترک وارد جنگ با ایران شدند.
اما پس از آن، انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا برگزار شد و حزب جمهوری‌خواه دونالد ترامپ با شکستی سنگین مواجه شد. در نخستین تحلیل‌ها درباره دلایل این شکست، جنگ با ایران و روابط آمریکا و اسرائیل از جمله عوامل مهمی بودند که مورد توجه قرار گرفتند. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، نیز به هر دو موضوع اشاره کرده است.
نتانیاهو چگونه به نقطه‌ضعف روابط آمریکا و اسرائیل تبدیل شد؟
حالا ادعای نتانیاهو مبنی بر اینکه او عامل اصلی و برگ برنده روابط ویژه آمریکا و اسرائیل است، بیش از گذشته زیر سوال رفته است. حتی می‌توان استدلال کرد که شخص نتانیاهو و سیاست‌های دولت او، از جمله جنگ نسل‌کشی در غزه، جنگ با ایران و حملات متعدد در منطقه، اسرائیل را به موضوعی مناقشه‌برانگیز و حتی سمی در فضای سیاسی آمریکا تبدیل کرده است.
بسیاری از اسرائیلی‌ها اکنون نگران‌اند که تل‌آویو دیگر نتواند مانند گذشته روی حمایت بی‌قیدوشرط آمریکا حساب کند. هم‌زمان با تلاش احزاب و جریان‌های سیاسی اسرائیل برای تشکیل دولت پس از انتخابات پارلمانی، مخالفان نتانیاهو مسئولیت این وضعیت را مستقیما متوجه او کرده‌اند. آنها معتقدند تضعیف حمایت آمریکا از اسرائیل، دلیل دیگری است که نشان می‌دهد نتانیاهو نباید اجازه تشکیل دولت بعدی را پیدا کند.
یائیر لاپید، نخست‌وزیر پیشین اسرائیل که حزبش در ائتلاف مخالفان نتانیاهو حضور دارد، در پیامی در شبکه‌های اجتماعی بر روابط خود با اعضای کنگره آمریکا تأکید کرد. او در ادامه نوشت که به اعتقادش، رأی‌دهندگان آمریکایی لزوما مخالف اسرائیل نیستند، بلکه با «وزرای افراطی که حرف‌های عجیب و غیرقابل‌قبول می‌زنند» مخالفت دارند.
لاپید افزود: «آنها با خشونت شهرک‌نشینان مخالف‌اند؛ با دولتی که درکش نمی‌کنند مخالف‌اند و بیش از هر چیز با نتانیاهو مشکل دارند. از نگاه آنها، هر چیزی که به نتانیاهو مرتبط باشد، سمی است.»
آویگدور لیبرمن، دیگر رهبر جریان مخالف دولت، به موضوعی اشاره کرد که به گفته ناظران، بسیاری از اسرائیلی‌ها به آن مشکوک‌اند: اینکه حمایت ترامپ از نتانیاهو در انتخابات اسرائیل، در ازای اعلام توقف کمک‌های نظامی آمریکا به آنها در روز انتخابات میان‌دوره‌ای بوده است.
لیبرمن در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «بهای حمایت ترامپ از نتانیاهو، سالانه ۳.۸ میلیارد دلار است.»
آهرون برگمن، تحلیلگر مسائل امنیتی اسرائیل و استاد ارشد مدعو در کینگز کالج لندن، معتقد است توقف کمک‌های آمریکا پیامدهای اقتصادی و امنیتی مهمی برای اسرائیل خواهد داشت.
او گفت: «وقتی آمریکا کمک‌های مالی‌ای را که سال‌ها در اختیار اسرائیل قرار داده متوقف کند، بودجه دفاعی که هم‌اکنون معادل ۷ درصد تولید ناخالص داخلی است، ناچار به افزایش خواهد بود. اسرائیلی‌ها این تصمیم را در جیب خود احساس خواهند کرد. اما نمی‌توان یک دولت یاغی بود و انتظار داشت همه‌چیز مانند گذشته ادامه پیدا کند.»
برگمن در ادامه با اشاره به رویکرد سیاسی نتانیاهو در داخل اسرائیل گفت: «نتانیاهو همچنان همان کاری را انجام می‌دهد که همیشه در آن مهارت داشته است؛ یعنی قرار دادن بخش‌های مختلف جامعه در برابر یکدیگر. او اکنون تلاش می‌کند با متهم کردن احزاب عرب به دزدیدن انتخابات، آنها را نامشروع جلوه دهد تا مانع از آن شود که مخالفانش با احزاب عرب وارد ائتلاف شوند.»
تغییر جدی در معادلات سیاسی اسرائیل رخ نداده است
انتخابات سراسری اسرائیل در ۲۷ اکتبر برگزار شد و نتیجه آن نشان داد ائتلاف راست‌گرای نتانیاهو تنها ۵۳ کرسی پارلمان را به دست آورده است؛ یعنی هشت کرسی کمتر از حد نصاب ۶۱ کرسی لازم برای تشکیل دولت.
در سوی مقابل، ائتلاف مخالفان به رهبری گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد کل ارتش اسرائیل، ۴۸ کرسی کسب کرد. احزاب عرب، یعنی فهرست متحد عربی (رعم) و فهرست مشترک، نیز در مجموع ۱۹ کرسی به دست آوردند. هر دو جریان اعلام کرده‌اند که از آیزنکوت برای تصدی مقام نخست‌وزیری حمایت خواهند کرد.
آیزنکوت و دیگر رهبران مخالفان، پیشنهاد تشکیل دولت وحدت ملی با نتانیاهو را رد کرده‌اند. به این ترتیب، نخست‌وزیر فعلی مسیر روشنی برای دستیابی به اکثریت پارلمانی و تشکیل دولت ندارد.
اکنون تصمیم‌گیری درباره مأموریت تشکیل دولت بر عهده اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور اسرائیل است؛ هرچند او هنوز فردی را برای این مأموریت معرفی نکرده است.
در شرایط فعلی، ائتلافی که آیزنکوت آن را جریان صهیونیستی خود می‌نامد، می‌تواند از حمایت احزاب عرب از خارج دولت بهره‌مند شود؛ هرچند این جریان پیش‌تر احتمال حضور مشترک در دولت با احزاب عرب را رد کرده بود. این مسئله در حالی اهمیت دارد که نتانیاهو حملات لفظی خود به احزاب عرب را افزایش داده است.
موقعیت آیزنکوت روز پنجشنبه بیش از پیش تقویت شد؛ زمانی که حزب یهودیت متحد توراتی، متحد دیرینه و فوق‌ارتدوکس نتانیاهو، برای نخستین بار از سال ۲۰۰۹ اعلام کرد که هیچ فردی را برای تشکیل دولت به رئیس‌جمهور معرفی نمی‌کند.
این تصمیم که نشانه‌ای از فاصله گرفتن یکی از متحدان قدیمی نتانیاهو تلقی می‌شود، موقعیت نخست‌وزیر را تضعیف کرده و در مقابل، به تقویت مخالفان او کمک کرده است.
با این حال، کنار رفتن نتانیاهو و جایگزینی او با گادی آیزنکوت لزوما به معنای بازگشت محبوبیت اسرائیل در افکار عمومی آمریکا نخواهد بود.
یک نظرسنجی مرکز پژوهشی پیو در ماه آوریل نشان داده بود که نگاه افکار عمومی آمریکا به اسرائیل به همان اندازه منفی است که نگاه آنها به شخص نتانیاهو منفی است. شایبلی تلحمی، پژوهشگر افکار عمومی و مدیر نظرسنجی مسائل مهم دانشگاه مریلند، با اشاره به این موضوع تأکید کرد که تغییر نخست‌وزیر اسرائیل به‌تنهایی نمی‌تواند این وضعیت را دگرگون کند.
تلحمی گفت: «نظرسنجی ما نشان داد که حتی اگر دولتی بدون حضور نتانیاهو در اسرائیل روی کار بیاید، بیشتر آمریکایی‌ها دیدگاه خود را درباره این دولت تغییر نخواهند داد. هر دولت اسرائیلی در شرایطی قرار خواهد گرفت که باید برخلاف موج فزاینده افکار عمومی حرکت کند. فکر نمی‌کنم هیچ دولتی در اسرائیل بتواند روابط با آمریکا را به وضعیت پنج سال پیش بازگرداند.»
پایان حمایت دوحزبی آمریکا از اسرائیل؟
داو واکسمن، استاد علوم سیاسی دانشگاه کالیفرنیا و پژوهشگر روابط آمریکا و اسرائیل، نیز با این ارزیابی موافق است. او معتقد است اجماع دیرینه دوحزبی در آمریکا که از اتحاد واشنگتن و تل‌آویو حمایت می‌کرد، دیگر صرفا دچار ترک نشده، بلکه شکافی عمیق در آن ایجاد شده است.
به گفته واکسمن، جنگ مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران در کنار پوشش خبری تقریبا مستمر جنگ نسل‌کشی اسرائیل در غزه، به فروپاشی حمایت دوحزبی از اسرائیل سرعت بخشیده است. در این میان، نسل جوان آمریکایی بیش از دیگر گروه‌ها در حال فاصله گرفتن از یکی از نزدیک‌ترین متحدان بین‌المللی کشورشان است.
او تأکید کرد: «این به معنای آن نیست که اتحاد آمریکا و اسرائیل به‌زودی پایان خواهد یافت، اما نشان می‌دهد دوران حمایت دوحزبی از اسرائیل به پایان رسیده است. از این پس، سیاست آمریکا در قبال اسرائیل بیش از گذشته به موضوعی مناقشه‌برانگیز در داخل این کشور تبدیل خواهد شد.»
واکسمن در ادامه افزود که روی کار آمدن دولت جدید در اسرائیل به رهبری گادی آیزنکوت ممکن است برای مدتی روابط واشنگتن و تل‌آویو را بهبود ببخشد، اما ترمیم روابط اسرائیل با حزب دموکرات، که در دوران نتانیاهو به‌شدت آسیب دیده، به تغییراتی اساسی‌تر نیاز دارد.
او گفت: «برای اینکه اسرائیل بتواند روابط خود را با حزب دموکرات ترمیم کند، صرفا تغییر رهبر کافی نیست. تل‌آوییو باید سیاست‌های خود را به‌طور جدی تغییر دهد؛ به‌ویژه در قبال فلسطینی‌ها در کرانه باختری و نوار غزه.»
۳۱۲
