به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، واقعه عاشورا با شهادت حضرت اباعبدالله الحسین علیهالسلام و یاران وفادار ایشان پایان نیافت؛ بلکه از همان لحظه، فصل دیگری از نهضت حسینی با نقشآفرینی آگاهانه و شجاعانه بانوان اهلبیت علیهمالسلام آغاز شد.
ازاینرو، در مجموعه گفتوگوهای «مکتب زینبی» بر آنیم تا در گفتوگو با حجتالاسلام امیرحسن مظفریزاد، کارشناس و پژوهشگر تاریخ اسلام، ابعاد گوناگون و کمتر بازخوانیشده نقش بانوان اهلبیت علیهمالسلام را در زنده نگهداشتن نهضت عاشورا بررسی کنیم؛
بنابر روایت حوزه، در ادامه، شما را به مطالعه مشروح این گفتوگوی تاریخی ـ تحلیلی دعوت میکنیم.
*رقیه بنت علی (س)؛ دانشمندِ شجاع و ناشناخته کاروان کربلا
یکی از زنان اثرگذار در واقعه عاشورا که با وجود مطالب فراوان درباره ایشان، کمتر مورد بررسی و توجه قرار گرفتهاند، جناب رقیه بنت امیرالمؤمنین علی علیهالسلام است. شاید یکی از دلایل کمتر شناختهشدن ایشان، آن باشد که در منابع، از مادر ایشان چهرهای سرشناس معرفی نشده و گفتهاند که مادرشان «اُمّولد» بوده است. با این حال، درباره خود ایشان نقل شده که از زنان دانشمند و شجاع عصر خویش و از خاندان عصمت و طهارت بودهاند. این ویژگیها میتواند برای بسیاری از مخاطبان جالب توجه باشد و از این جهت، اطلاعات ارزشمندی را در اختیار ما قرار دهد.
یکی دیگر از ابعاد حائز اهمیت در بررسی زندگی جناب رقیه (س)، شخصیت همسر ایشان، یعنی جناب مسلم بن عقیل (ع) است؛ سفیر و فرستاده ویژه سیدالشهدا (ع) به کوفه که مأموریت خطیر ارزیابی اوضاع آن دیار را بر عهده داشت.
* عقلانیتِ قیام؛ تقدم شناخت میدان و مدل اطلاعاتی سیدالشهدا (ع) در اعزام سفیر
نکته تاریخی و راهبردی در این میان آن است که امام حسین (ع) تا زمان وصول نامه حضرت مسلم و دریافت گزارش میدانی، حرکت خود را آغاز نکردند؛ امر مهمی که نشاندهنده اولویتِ اصلِ تحقیق، شناخت دقیق میدان و عقلانیتِ حاکم بر قیام اباعبدالله (ع) است.
در این مسیر پرمخاطره، همسر و فرزندان جناب مسلم بن عقیل نیز با ایشان همراه بودند. دو تن از فرزندان بزرگوار این بانو، یعنی عبدالله و محمد، در حماسه کربلا به شهادت رسیدند.
افزون بر این، در برخی منابع معتبر از جمله کتاب ارزشمند «لهوف»، بر فصاحت و بلاغت بینظیر جناب رقیه (س) تأکید شده است؛ تا جایی که ایشان در مناطقی چون کوفه و شام به ایراد خطبه و سخنرانی پرداختند. از دیگر فرازهای برجسته در جریان اسارت خاندان رسالت و حرکت آزادگان کربلا، مواجهه و گفتگوی این بانو با شمر بن ذیالجوشن ملعون است.
موضوع دیگری که در جریان اسارت خاندان رسالت مطرح میشود، درخواست از شمر بن ذیالجوشن ملعون برای جلوتر بردن سرهای مطهر شهدا است؛ اقدامی که با هدف معطوف کردن توجه مردم تماشاچی به سرها و کاهش جسارت و نگاه نامحرمان به بانوان حرم انجام شد.
انتساب این درخواست در منابع مختلف به شخصیتهایی چون حضرت امکلثوم، حضرت سکینه یا حضرت رقیه (س)، میتواند ناشی از خطا در ثبت اسامی توسط ناقلان و استنساخ نسخهها باشد؛ یا اینکه به دلیل شدت آزار و اذیتها، این تقاضا بارها و از زبان چندین بانو تکرار شده است.
* حمیده دختر رقیّه(س) در گزارشها؛ حلقه مغفولِ روایت
بخش دیگری از گزارشهای تاریخی به دختر جناب رقیه (س) یعنی حضرت حمیده اختصاص دارد. در روایتی مشهور آمده است که پس از وصول خبر شهادت حضرت مسلم بن عقیل (ع)، امام حسین (ع) این دختر خردسال را بر دامن خود نشاندند و با نواختن و نوازش، ایشان را تسلی دادند تا سنگینی داغ بیپدری را التیام بخشند و او را آماده شنیدن خبر شهادت پدر کنند.
همچنین در نقلی دیگر آمده است که وی نخستین زن از بانوان بنیهاشم بود که از سیدالشهدا (ع) اذن میدان و اجازه جهاد درخواست کرد، حضرت رقیه بنت علی بن ابیطالب (س) در دامن مکتبی پرورش یافته که خون و غیرت حیدری در رگهایش جاری و شجاعت علوی در وجودش جلوهگر بود. از همینرو، ایشان با وجود تمامی سختیها در آن معرکه نابرابر، آماده جانفشانی در راه اباعبدالله الحسین (ع) و حضور در میدان جهاد بودند؛ هرچند که امام (ع) با یادآوری این حقیقت که جهاد از دوش زنان برداشته شده است، به ایشان اجازه میدان ندادند.
بر اساس نقلهای معتبر تاریخی، مزار مطهر حضرت رقیه بنت امیرالمؤمنین (ع) در شهر قاهره، پایتخت کشور مصر، واقع شده است. شواهد نشان میدهد که این منطقه محل حضور، هجرت و فعالیتهای تبلیغی خاندان عصمت و طهارت (ع) بوده و ایشان نیز در همین دیار دار فانی را وداع گفتهاند. امروزه بارگاه این بانو، زیارتگاه و ملجأ توسل عموم مردم مصر، اعم از شیعیان و اهلسنت است.
