گزارش تحلیلی «آنچه ایران میخواهد» که بر پایه پیمایش اردیبهشت ۱۴۰۵ مرکز افکارسنجی آرا و به تنظیم علی ربیعی، دستیار اجتماعی رئیسجمهور، تدوین شده، تصویری چندلایه اما در موارد زیادی، امیدبخش از جامعه ایران ارائه میدهد.
به گزارش سرویس اجتماعی تابناک، با وجود بیمهایی در گزارش اخیر دستیار اجتماعی رئیس جمهور، اما روزنه های امیدواری، در حوزه های اجتماعی نیز پررنگ است.
بر اساس این گزارش، جامعهای که در جنگ رمضان شجاعانه پشت نیروهای نظامی و دولت ایستاد، هویت ملیاش تقویت شد و همچنان اصلاحات اساسی اما تدریجی را در چارچوب جمهوری اسلامی بر بیثباتی ترجیح میدهد.
هویت ملی؛ سرمایهای که پس از جنگ جان دوباره گرفت
۸۵٫۶ درصد پاسخگویان سئوالات پرسشنامه های این گزارش، به ایرانی بودن خود افتخار میکنند؛ رقمی بالاتر از سال ۱۴۰۳. پس از جنگ، گرایش به معرفی خود با محوریت «ایران» افزایش یافته و سهم هویتهای صرفاً قومی کاهش پیدا کرده است. در تهران این هویت ملی برجستهتر است و تعلق عاطفی به کشور همچنان نیرومند باقی مانده. گزارش تأکید میکند که این حس وطندوستی، حتی مستقل از میزان رضایت از عملکرد نهادها، سرمایه استراتژیک کشور به شمار میرود.
میانه اجتماعی گسترده؛ نه حفظ مطلق وضع موجود، نه براندازی
۶۵٫۶ درصد شهروندان خواهان اصلاح کشور در چارچوب جمهوری اسلامی هستند: ۵۲٫۷ درصد اصلاحات اساسی و ۱۳٫۹ درصد اصلاحات محدود. تنها ۱۹ درصد تغییر نظام و ۹ درصد حفظ کامل وضع موجود را میخواهند. دو قطب رادیکال نتوانستهاند پایگاه خود را فراتر از حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد گسترش دهند. این میانه گسترده، همزمان ثبات، امنیت ملی، بهبود معیشت، تقویت هویت ملی، گسترش ارتباطات بینالمللی و افزایش کارآمدی حکمرانی را مطالبه میکند و بیثباتی و رادیکالیسم را رد مینماید. گزارش این میانه را مهمترین فرصت سیاستگذاران برای بازسازی اعتماد و شکلدهی به توافقهای بزرگ ملی میداند.
روند صعودی مقبولیت نظام و نهادها پس از جنگ
بر اساس این گزارش، مقبولیت کلیت نظام جمهوری اسلامی به ۵۸٫۹ درصد رسیده و از آغاز دولت چهاردهم تا اردیبهشت ۱۴۰۵ حدود ۱۲٫۵ واحد درصد افزایش یافته است. محبوبیت رئیسجمهور نیز از بهمن ۱۴۰۴ تا اردیبهشت ۱۴۰۵ حدود ۶٫۳ واحد درصد رشد کرده است. اعتماد به اغلب نهادهای حاکمیتی در همین بازه بهطور متوسط حدود ۷ واحد درصد افزایش یافته. این رشد در همه گروههای سنی، تحصیلی و جغرافیایی دیده میشود و هرچه از تهران به سمت شهرهای کوچکتر و روستاها حرکت کنیم، شاخصهای مقبولیت، اعتماد و محبوبیت بالاتر میرود.
میزان حضور در تجمعات شبانه دوران جنگ
۴۶٫۹ درصد در تجمعات شرکت نکردهاند و ۱۴٫۵ درصد بیش از سه بار شرکت کردهاند.
۴۶٫۹ درصد در تجمعات شرکت نکردهاند و ۱۴٫۵ درصد بیش از سه بار شرکت کردهاند.
تابآوری معیشتی و نشانههای بهبود نسبی
این گزارش می گوید: با وجود فشارها، برخی شاخصهای مصرف غذایی نسبت به سال قبل بهبود یافتهاند: افزایش مصرف ماهانه گوشت قرمز، افزایش مصرف هفتگی برنج و کاهش تعداد خانوارهای فاقد مصرف گوشت. مشکلات تأمین مواد غذایی و هزینههای درمان پس از آذر ۱۴۰۴ تا حدی کاهش یافته است. بدبینی اقتصادی نسبت به سال ۱۴۰۲ نیز نسبتاً کمتر شده و گزارش این روند را نشانه اثرگذاری نسبی سیاستهای حمایتی مانند کالابرگ میداند. البته شرایط ماههای اخیر را باید جداگانه محاسبه کرد که ممکن است به میزان نارضایتی ها افزوده باشد.
آمادگی دفاعی و ترجیح دیپلماسی هوشمند
در صورت حمله مجدد خارجی، ۵۴٫۳ درصد اعلام کردهاند حمایت همهجانبه برای دفاع از کشور خواهند داشت. اکثریت جامعه حفظ آتشبس و ادامه مذاکرات را بهترین اقدام میداند، در حالی که حدود دو سوم با تعطیلی کامل برنامه غنیسازی مخالفاند. ترجیح غالب، «دیپلماسی همراه با حفظ بازدارندگی» است؛ نه جنگ فرسایشی و نه تسلیم.
بیمهای یک گزارش
گزارش همزمان هشدار میدهد که اعتماد اجتماعی و نهادی همچنان در سطح پایین (۲۵ تا ۳۵ درصد) قرار دارد و برای اجرای سیاستهای بزرگ کافی نیست. فشار روانی فراگیر (خشم ۶۳٫۶ درصد، ناامیدی ۵۰٫۲ درصد، غم و اضطراب بالا) و مفهوم «اکنونزدگی» نشان میدهد جامعه تصویر روشنی از آینده ندارد. بیش از نیمی از خانوارها درآمدشان کفاف مخارج را نمیدهد، در عین علاقه به ایران، میل به مهاجرت در میان جوانان و تحصیلکردگان بالاست و شکاف میان مقبولیت نظام و اعتماد به نهادها همچنان وجود دارد. این موارد، بهویژه بازسازی اعتماد عمومی، کاهش هزینههای بیاعتمادی و بازگرداندن امکان تصور آینده، نیازمند توجه فوری سیاستگذار است.
در نهایت، گزارش نتیجه میگیرد که مسئله اصلی ایران در سال ۱۴۰۵ پیش از بحران مشروعیت یا هویت، بحران اعتماد، کارآمدی و امید به آینده است. با این حال، مهمترین سرمایه راهبردی کشور همان میانه اجتماعی آیندهخواه و تغییرخواه است که علیرغم نارضایتیها، ثبات و اصلاح تدریجی را بر گسست ترجیح میدهد. این میانه، فرصتی واقعی برای بازسازی سرمایه اجتماعی و توافقهای بزرگ ملی در سالهای پیشرو به شمار میرود.
