به گزارشتابناک، شکستن یک لوله آزمایش، تصویری نگران‌کننده است؛ خرده‌شیشه، مایع ریخته‌شده و باکتری یا ویروس خطرناکی که ناگهان از ظرف خود خارج شده است، اما در آزمایشگاهی که برای کار با عوامل بیماری‌زا طراحی شده، مسائل ایمنی و حفاظتی نباید تنها به همین‌جا ختم شود.
مرگ یکی از کارکنان «موسسه تحقیقاتی ضد طاعون ایرکوتسک» در روسیه، گمانه‌زنی‌هایی را درباره وقوع یک حادثه آزمایشگاهی مرتبط با عامل بیماری طاعون ریوی ایجاد کرده است و برخی گزارش‌ها به شکستن لوله آزمایش اشاره دارند.
مقامات روسی بیماری وی را نوعی ذات‌الریه (پنومونی) با علت ناشناخته توصیف کرده و هرگونه ارتباط آن با عوامل بیماری‌زای موجود در محل کار را رد کردند. به گزارش رویترز، آنها در تاریخ ۶ اکتبر اعلام کردند که هیچ موردی از ابتلا به طاعون در میان افراد در تماس با وی مشاهده نشده است؛ بنابراین نه طاعون به عنوان علت مرگ و نه حادثه آزمایشگاهی ادعاشده در شواهد موجود برای عموم به طور مستقل تأیید نشده‌اند.
این نگرانی نشان‌دهنده آن است که طاعون ریوی در صورت عدم درمان، با چه سرعتی می‌تواند مرگبار شود.
برندان رن (Brendan Wren)، استاد «مدرسه بهداشت و طب گرمسیری لندن» می‌گوید: این عفونت چنان سریع و کشنده است که می‌تواند ظرف ۲۴ ساعت منجر به مرگ شود.
سازمان بهداشت جهانی می‌گوید که مصرف زودهنگام آنتی‌بیوتیک‌ها می‌تواند مؤثر باشد، اما «رن» هشدار می‌دهد که اگر عفونت پیشرفت کرده و تثبیت شود، ممکن است درمان دیگر کارساز نباشد. البته این توضیحات مربوط به شدت بالقوه بیماری است، نه تشخیص قطعی در مورد این کارمند.
برای بازرسان، گزارش شکستن لوله تنها آغاز یک تحقیقات است. زانیا استاماتاکی (Zania Stamataki)، دانشیار ایمونولوژی ویروسی و مسئول علمی آزمایشگاه‌های سطح ایمنی ۳ در دانشگاه بیرمنگام بریتانیا می‌گوید: در آزمایشگاهی با سطح ایمنی بالا، شکستن لوله، یک حادثه محسوب می‌شود، نه لزوماً مواجهه با عامل بیماری‌زا.
کار مستقیم با عوامل بیماری‌زای زنده درون «کابینت ایمنی زیستی» انجام می‌شود. هوا از سمت کاربر به بیرون کشیده و فیلتر می‌شود. اگر لوله‌ای داخل کابینتی که به درستی کار می‌کند، بشکند، آن سد محافظتی باید مانع از رسیدن ذرات معلق عفونی به کاربر شود.
نمونه‌هایی که قرار است به تجهیزات دیگر منتقل شوند، درون ظروف ثانویه و مهروموم‌شده جابه‌جا می‌شوند. بنابراین، در صورت شکستن لوله، محتویات آن باید درون محفظه محافظتی دیگری باقی بماند.
این کابینت در اتاقی مهروموم‌شده با فشار منفی قرار دارد. آموزش، دستورالعمل‌های مکتوب و لباس‌های محافظ، لایه‌های حفاظتی بیشتری را فراهم می‌کنند. استاماتاکی توضیح می‌دهد: آن را به عنوان جعبه‌های تو در تو در نظر بگیرید، نه فقط یک مانع تنها.
وی افزود: عفونت‌های آزمایشگاهی نادر هستند، زیرا چندین لایه از این لایه‌ها باید با هم از بین بروند.
این اقدامات حفاظتی به طور کلی، کار با مهار بالا را توصیف می‌کنند و مختص شرایط موسسات روسیه نیستند.
تحقیقات باید مشخص کند که حادثه کجا رخ داده، ظرف حاوی چه چیزی بوده، آیا ماده عفونی بوده یا خیر و آیا این رویداد می‌توانسته ذراتی را تولید کند که قابلیت استنشاق داشته باشند یا خیر؟ سوابق کابینت و تهویه، بررسی‌های نگهداری و رعایت رویه‌های کتبی نیز مهم خواهد بود.
با این حال، مهمترین شواهد از بیمار به دست می‌آید.
استاماتاکی می‌گوید ارگانیسم نمونه‌برداری شده از آن کارمند می‌تواند توالی‌یابی و با سویه‌های خاص نگهداری شده در آزمایشگاه مقایسه شود.
وی می‌گوید: بدون آن پیوند ژنومی، شما یک تصادف در زمان دارید نه یک زنجیره علّی اثبات شده.
چنین تطابقی باید در کنار شرایط مواجهه احتمالی ارزیابی شود. این موسسه همچنین عوامل عفونی غیر از طاعون را بررسی می‌کند.
یک دلیل تاریخی وجود دارد که نقص در تهویه آزمایشگاه توجه را به خود جلب می‌کند. در سال ۱۹۷۹، شیوع سیاه‌زخم در سوردلوفسک که اکنون یکاترینبورگ نام دارد، در اتحاد جماهیر شوروی رخ داد. پژوهشی که در سال ۱۹۹۴ در مجله Science منتشر شد، نشان داد که قربانیان در امتداد یک منطقه باریک در جهت باد یک مرکز میکروبیولوژی نظامی متمرکز شده‌اند که از انتشار هاگ‌های سیاه‌زخم در هوا پشتیبانی می‌کند.
یک مقاله در نشریه mBio در سال ۲۰۱۶، فیلتر‌های هوای ایمنی آسیب‌دیده در حین تعمیر و نگهداری را با استناد به منابع محلی شرح داده است. پیش از این نیز اخباری از تحقیقات ژنتیکی آن شیوع پوشش داده شده بود که شامل یک پاتوژن، مرکز و محیط تاریخی متفاوت بود. این مقاله عواقب مهار ناموفق را نشان می‌دهد، اما هیچ مدرکی در مورد ایرکوتسک ارائه نمی‌دهد.
نظارت بر تقریباً ۲۰۰ مورد تماس، جزئیات دیگری را نشان می‌دهد که به راحتی می‌تواند اشتباه فهمیده شود. این رقم نشان می‌دهد که چگونه یک پروتکل احتیاطی نوشته شده است.
استاماتاکی می‌گوید: این پروتکل با سوءظن و احتیاط ایجاد می‌شود و نباید به عنوان تخمینی از تعداد افراد آلوده تفسیر شود.
وی توضیح می‌دهد که آزمایش‌های منفی تماس نمی‌توانند تشخیص اولیه بیمار را تأیید کنند. نبود موارد ثانویه می‌تواند با طاعون ریوی که در مراحل اولیه جداسازی و به طور مؤثر مدیریت شده است، مطابقت داشته باشد. همچنین می‌تواند با یک بیماری که هرگز طاعون نبوده، مطابقت داشته باشد.
طاعون توسط عامل بیماری‌زای «یرسینیا پستیس» (Yersinia pestis) ایجاد می‌شود؛ یک باکتری که علیرغم تاریخچه تکاملی طولانی‌اش، همچنان یک نگرانی بهداشت عمومی است. شکل ذات‌الریه آن بر ریه‌ها تأثیر می‌گذارد و می‌تواند از طریق ذرات تنفسی پخش شود.
«رن» می‌گوید: طاعون ریوی از طریق مجاری تنفسی منتقل می‌شود، اما قدرت سرایت چندان بالایی ندارد و قطعاً میزان سرایت آن به اندازه ویروس تنفسی «سارس» نیست.
آزمایشگاه‌ها طاعون را مطالعه می‌کنند تا ماهیت این بیماری را بشناسند و روش‌های تشخیصی، درمانی و واکسن‌هایی برای آن توسعه دهند. هدف آنها تعیین منشأ یک بیماری با علت ناشناخته نیست.
در انتها، در مورد پرونده ایرکوتسک، تحقیقات باید دوباره بر بیمار، سوابق آزمایشگاهی و شواهدی که آنها را به هم پیوند می‌دهد، متمرکز شود.
منبع: ایسنا
