دیدن چند نقطه سفید روی ناخن معمولاً کمبود ویتامین یا مواد معدنی را به ذهن میرساند. خیلیها این لکهها را به کمبود کلسیم، روی یا ویتامین D نسبت میدهند و سراغ مکمل میروند. اما در بیشتر موارد، لکه سفید رو ناخن ناشی از کمبود ویتامین خاصی نیست. شایعترین علت، ضربه یا فشار خفیفی است که مدتی قبل به بخش سازنده ناخن وارد شده؛ ضربهای که ممکن است آن را به خاطر نیاورید.
ظاهر سفید ناخن همیشه یک معنا ندارد. نقطه کوچک، خط سفید یا تغییر رنگ همزمان چند ناخن علتهای متفاوتی دارند. بعضی بیخطرند و همراه رشد ناخن از بین میروند، اما بعضی دیگر به عفونت قارچی، بیماری پوستی، دارو یا در موارد نادر، مشکلی عمومی مربوط میشوند. پس باید شکل لکه، تعداد ناخنهای درگیر و علائم همراه را بررسی کرد.
وجود لک سفید روی ناخن همیشه به معنی کمبود ویتامین نیست و گاهی عواملی مثل ضربه، فشار به صفحه ناخن یا آسیبهای مکرر هم میتوانند در ایجاد آن نقش داشته باشند. اگر قصد انجام خدماتی مثل کاشت یا ترمیم ناخن را دارید، بهتر است ابتدا وضعیت ناخن طبیعی بررسی شود؛ بهخصوص اگر تغییر رنگ، شکنندگی یا لکههای غیرعادی وجود دارد. برای مقایسه مراکز و انتخاب گزینه مناسب میتوانید فهرست مراکز کاشت ناخن اهواز را بررسی کنید و مرکزی را انتخاب کنید که به بهداشت ابزار و سلامت ناخن اهمیت میدهد.
لکههای سفید ناخن دقیقاً چه هستند؟
اصطلاح پزشکی سفیدشدن ناخن «لوکونیشیا» است. رایجترین نوع آن، لوکونیشیای نقطهای نام دارد و به شکل لکههای کوچک دیده میشود. این حالت زمانی ایجاد میشود که ماتریکس، یعنی ناحیه سازنده صفحه ناخن، کمی آسیب ببیند. در نتیجه، بخشی از ناخن سفید رشد میکند.
از آنجا که ناخن آهسته رشد میکند، فاصله میان آسیب و دیدهشدن لکه میتواند چند هفته باشد. برای همین ممکن است فرد بگوید هیچ ضربهای به دستش نخورده است؛ در حالی که کوتاهکردن نامناسب کوتیکول، مانیکور خشن، جویدن ناخن، کندن پوست اطراف آن یا حتی ضربه روزمره به انگشت، مدتی قبل باعث لکه شده است. این لکه معمولاً با رشد ناخن به سمت نوک انگشت حرکت میکند و سرانجام هنگام کوتاهکردن ناخن حذف میشود.
آیا لکه سفید رو ناخن نشانه کمبود ویتامین است؟
در اغلب افراد، خیر. شواهد کافی وجود ندارد که نقطههای سفید معمول و پراکنده را به کمبود یک ویتامین مشخص نسبت بدهد. برخلاف تصور رایج، کمبود ویتامین D یا ویتامین C علت معمول این لکهها محسوب نمیشود و مصرف خودسرانه این مکملها هم راه درمان قابل اتکایی نیست.
گاهی نام «روی» در پاسخ به این سؤال مطرح میشود، اما روی یک ماده معدنی است، نه ویتامین. کمبود شدید یا طولانیمدت روی میتواند سلامت پوست، مو و ناخن را مختل کند، ولی وجود چند نقطه سفید بهتنهایی برای تشخیص کمبود روی کافی نیست. کمبود روی معمولاً نشانههای دیگری مثل اختلال ترمیم زخم، ریزش مو، کاهش اشتها، تغییر حس چشایی یا بویایی، مشکلات پوستی و افزایش استعداد ابتلا به عفونت هم دارد.
کمبود آهن نیز بیشتر با ناخنهای شکننده، نازک یا قاشقیشکل شناخته میشود، نه چند لکه سفید ساده. کمبود پروتئین یا کاهش آلبومین خون ممکن است الگوهای سفید خاصی مانند خطوط موازی روی چند ناخن ایجاد کند، اما این وضعیت با لکههای نقطهای معمول تفاوت دارد و باید توسط پزشک بررسی شود. پس اگر تنها علامت شما چند نقطه کوچک است، نمیتوان از روی آن کمبود آهن، روی، کلسیم یا هر ریزمغذی دیگری را تشخیص داد.
علتهای رایج لکه سفید رو ناخن
۱. آسیب به ماتریکس ناخن
مهمترین علت، آسیب خفیف به ماتریکس ناخن است. فشار دادن کوتیکول، استفاده مکرر از ناخن مصنوعی، مانیکور تهاجمی، ضربه به انگشت، جویدن ناخن یا کندن پوست اطراف آن همگی میتوانند چنین اثری ایجاد کنند. در کودکان، بازیکردن، ضربههای مکرر و جویدن ناخن از علتهای شایعاند.
۲. حساسیت ناشی از مواد مصنوعی
حساسیت یا تحریک ناشی از لاک، لاکپاککن، چسب ناخن مصنوعی و مواد کاشت نیز ممکن است ظاهر ناخن را تغییر دهد. در این حالت گاهی اطراف ناخن قرمز، خشک یا خارشدار میشود و سطح ناخن هم زبر یا پوستهپوسته به نظر میرسد.
۳. عفونتهای قارچی
عفونت قارچی علت احتمالی دیگری است، بهخصوص وقتی لکه از سطح ناخن شروع شده، گسترش پیدا کرده یا با ضخیمشدن، خردشدن و تغییر شکل ناخن همراه باشد. قارچ بیشتر ناخن پا را درگیر میکند، ولی در ناخن دست هم دیده میشود. تشخیص آن فقط با نگاهکردن همیشه ممکن نیست و ممکن است پزشک برای اطمینان نمونهای از ناخن را آزمایش کند.
۴. بیماری پوستی
بیماریهای پوستی مانند پسوریازیس یا اگزما هم گاهی ناخن را درگیر میکنند. در چنین شرایطی، تغییرات دیگری مثل فرورفتگیهای ریز روی ناخن، جداشدن صفحه ناخن از بستر، ضخیمشدن یا تغییر رنگ نیز دیده میشود. البته لکهای سفید روی ناخن معمولاً ارتباط مستقیمی با مراقبتهای پوستی یا خدمات زیبایی صورت ندارند و علت آنها باید جداگانه بررسی شود. بااینحال، اگر علاوه بر تغییرات ناخن با خشکی، کدری یا مشکلات ظاهری پوست نیز مواجه هستید، بهتر است برای هر مسئله از روش متناسب با همان ناحیه استفاده کنید. برای مراقبت حرفهای از پوست صورت میتوانید خدمات و مراکز ارائهدهنده فیشیال در تهران را بررسی کنید و براساس نوع پوست و نیاز خود، گزینه مناسب را انتخاب کنید.
۵. داروهای خاص
برخی داروها، بهویژه داروهای شیمیدرمانی، میتوانند خطوط یا نواحی سفید ایجاد کنند. سفیدشدن گسترده چند ناخن نیز بهندرت با بیماریهای کبد، کلیه، قلب یا کاهش آلبومین ارتباط دارد؛ اما این الگو با یک یا دو نقطه سفید کوچک فرق میکند.
از روی شکل لکه چه میتوان فهمید؟
ظاهر لکه سفید رو ناخن میتواند سرنخ بدهد، ولی تشخیص قطعی فقط بر اساس عکس یا مشاهده خانگی ممکن نیست. لکههای نقطهای که روی یک یا چند ناخن محدود ظاهر میشوند و همزمان با رشد ناخن جلو میروند، معمولاً حاصل آسیب قبلیاند. این نوع اغلب درد، التهاب یا تغییر ضخامت ایجاد نمیکند.
اگر سفیدی روی سطح ناخن حالت گچی و پوستهپوسته دارد یا میتوان بخشی از آن را تراشید، احتمال عفونت سطحی قارچی یا آسیب ناشی از محصولات ناخن مطرح میشود. خطوط سفید افقی که عرض ناخن را طی میکنند، بهویژه اگر در چند ناخن همزمان دیده شوند، به ارزیابی دقیقتری نیاز دارند. سفیدشدن تقریباً تمام ناخن، جداشدن ناخن از بستر یا همراهی سفیدی با زردی، تیرگی و تغییر شکل نیز نباید صرفاً به کمبود ویتامین نسبت داده شود.
لکه ناشی از ساختهشدن غیرطبیعی صفحه ناخن، همراه ناخن رشد میکند. در مقابل، بعضی سفیدیهای مربوط به بستر ناخن با فشار ملایم کمرنگ میشوند و همراه رشد ناخن جابهجا نمیشوند. این بررسی خانگی جای معاینه پزشک را نمیگیرد.
چه زمانی لکه سفید ناخن نیاز به مراجعه دارد؟
یک یا دو لکه کوچک که بهتدریج به سمت نوک ناخن حرکت میکنند، معمولاً نگرانکننده نیستند. با این حال، در شرایط زیر بهتر است به پزشک عمومی یا متخصص پوست مراجعه کنید:
- تعداد زیادی لکه بدون علت مشخص ایجاد شده یا چند ناخن بهطور همزمان درگیر شدهاند.
- خطوط سفید پهن، منظم یا سراسری روی ناخنها دیده میشود.
- بخش بزرگی از ناخن یا تمام آن سفید شده است.
- ناخن ضخیم، شکننده، دردناک، متورم، بدبو یا از بستر جدا شده است.
- تغییرات ناخن پس از شروع یک داروی جدید ظاهر شدهاند.
- لکهها با علائمی مانند خستگی شدید، رنگپریدگی، کاهش وزن، تورم پا، زردی پوست، ریزش موی قابلتوجه یا عفونتهای مکرر همراهاند.
- تغییر ایجادشده با رشد ناخن جابهجا نمیشود یا مرتب برمیگردد.
پزشک با توجه به ظاهر ناخن، سابقه ضربه، رژیم غذایی، بیماریها و داروهای مصرفی تصمیم میگیرد که آزمایش لازم است یا نه. اگر احتمال کمبود تغذیهای مطرح باشد، ممکن است آزمایش شمارش سلولهای خون، فریتین، آهن یا برخی مواد مغذی درخواست شود. آزمایش نمونه ناخن نیز به تشخیص قارچ کمک میکند.
برای درمان لکه سفید رو ناخن چه کار کنیم؟
اگر علت لکه، ضربه خفیف باشد، درمان خاصی لازم نیست. باید اجازه دهید ناخن رشد کند تا قسمت سفید به نوک برسد و کوتاه شود. رشد کامل ناخن دست معمولاً چند ماه زمان میبرد و ناخن پا آهستهتر رشد میکند؛ بنابراین باقیماندن لکه برای مدتی الزاماً به معنای ادامه بیماری نیست.
در این مدت ناخن را کوتاه و تمیز نگه دارید، پوست اطراف آن را با مرطوبکننده محافظت کنید و از کندن کوتیکول یا جویدن ناخن بپرهیزید. هنگام کار با شویندهها و مواد شیمیایی دستکش بپوشید و بین دفعات کاشت، ژلیش یا استفاده از لاک و حلالهای قوی فاصله بگذارید. اگر پس از استفاده از محصول خاصی تغییرات شروع شده، مصرف آن را متوقف کنید.
برای لکه مشکوک به قارچ، استفاده خودسرانه از دارو توصیه نمیشود؛ چون درمان قارچ ناخن طولانی است و بیماریهای دیگری هم ظاهر مشابه دارند. اگر آزمایش کمبود واقعی را نشان داد، پزشک درباره اصلاح رژیم غذایی یا مقدار مناسب مکمل تصمیم میگیرد. مصرف بیدلیل مکمل روی میتواند تهوع ایجاد کند و در دوزهای بالا یا مصرف طولانی، جذب مس را کاهش دهد. آهن نیز نباید بدون تشخیص کمبود مصرف شود.
آیا با تغذیه میتوان از لکههای سفید پیشگیری کرد؟
رژیم غذایی متعادل برای رشد طبیعی ناخن ضروری است، اما هیچ ماده غذایی مشخصی وجود ندارد که لکه ناشی از ضربه را فوراً پاک کند. دریافت پروتئین کافی، آهن، روی و ویتامینهای مورد نیاز بدن به حفظ سلامت عمومی ناخن کمک میکند. گوشت، ماهی، تخممرغ، لبنیات، حبوبات، مغزها، دانهها، سبزیها و میوهها میتوانند بخشی از یک برنامه غذایی متنوع باشند.
اگر رژیم بسیار محدود دارید، جراحی گوارشی داشتهاید، به سوءجذب مبتلا هستید یا علائم دیگری از کمبود مواد مغذی دارید، بهجای انتخاب تصادفی مکمل با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید. هدف، درمان کمبود ثابتشده است؛ نه یک نشانه مبهم با چند مکمل مختلف.
جمعبندی
در پاسخ کوتاه به سؤال «لکه سفید رو ناخن ناشی از کمبود چه ویتامینی است؟» باید گفت: معمولاً هیچ ویتامین خاصی مسئول آن نیست. لکههای کوچک و پراکنده در بیشتر موارد از آسیب خفیف به بخش سازنده ناخن ایجاد میشوند و با رشد ناخن از بین میروند. ارتباط این علامت با کمبود روی، آهن یا سایر مواد مغذی قطعی و اختصاصی نیست و فقط با دیدن ناخن نمیتوان کمبود را تشخیص داد.
اگر لکهها گستردهاند، روی چند ناخن دیده میشوند، به شکل خطوط منظم درآمدهاند یا با درد، ضخیمشدن، خردشدن ناخن و علائم عمومی بدن همراهاند، بررسی پزشکی منطقی است. مهمتر از همه، برای برطرفکردن لکه سفید رو ناخن سراغ مصرف خودسرانه مکمل نروید؛ ابتدا باید علت واقعی مشخص شود.
