به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، یکی از آیاتی که در آن ویژگیهای زن شایسته و نمونه بیان شده، آیه پنجم سوره تحریم است. خداوند در این آیه، خطاب به همسران پیامبر اکرم(ص) که موجب آزردگی ایشان شده بودند، میفرماید:
«عَسَی رَبُّهُ إِن طَلَّقَکُنَّ أَن یبْدِلَهُ أَزْوَاجاً خَیراً مِنکُنَّ مُسْلِمَاتٍ مُؤْمِنَاتٍ قَانِتَاتٍ تَائِبَاتٍ عَابِدَاتٍ سَائِحاتٍ ثَیبَاتٍ وَأَبْکَاراً» (تحریم، ۵)
امید است که اگر شما را طلاق دهد، پروردگارش همسرانی بهتر از شما برای او جایگزین کند؛ زنانی مسلمان، مؤمن، فرمانبردار و فروتن، توبهکار، پرستشگر، روزهدار، بیوه و دوشیزه.
۱. مسلمان بودن؛ «مسلمات»
از این آیه شریفه میتوان دریافت که همسر مناسب برای زندگی باید مسلمان باشد و به الزامات و شرایط مسلمانی پایبندی داشته باشد. قرآن کریم نیز برای پیروان خود، ازدواج با غیرمسلمان را توصیه نمیکند.
۲. ایمان؛ «مؤمنات»
ویژگی دیگری که در این آیه و آیات متعدد قرآن مورد تأکید قرار گرفته، ایمان است. قرآن کریم در سوره بقره، آیه ۲۲۱ میفرماید:
«… وَلَأَمَهٌ مُؤْمِنَهٌ خَیرٌ مِن مُشْرِکَهٍ وَلَوْ أَعْجَبَتْکُمْ … وَلَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَیرٌ مِن مُشْرِکٍ وَلَوْ أَعْجَبَکُمْ»
و مسلماً کنیز با ایمان از زن آزاد بتپرستِ مشرک بهتر است، هرچند شما را به شگفت آورد؛ و همچنین برده با ایمان از مرد آزاد بتپرستِ مشرک بهتر است، هرچند شما را به شگفت آورد.
«ایمان» به معنای اعتقادی است که در عمق وجود و قلب انسان نفوذ کرده باشد. میتوان گفت مهمترین ویژگیای که قرآن کریم در آیات مختلف برای همسر مطرح میکند، ایمان و باور قلبی است؛ چرا که اعتقاد به خداوند، شناخت اسماء و صفات الهی و باور به روز قیامت و حسابرسی دقیق اعمال، انسان را متعهد میسازد؛ انسانی که میتواند حقوق همسر خود را رعایت کند و مسئولیتهای زندگی را نادیده نگیرد.
در حقیقت، ایمان واقعی سرچشمه بسیاری از خوبیهاست. نه مهریههای سنگین و نه الزامها و تعهدات ظاهری نمیتوانند مانند «ایمان» و «اعتقاد» فرد را نسبت به زندگی مشترک و مسئولیتهای آن پایبند کنند. بنابراین، هنگامی که در فردی ایمان قوی وجود داشته باشد، میتوان امیدوار بود که سایر ویژگیهای لازم را نیز داراست یا در صورت نداشتن برخی از آنها، آسانتر میتواند به آن ویژگیها دست پیدا کند.
۳. تواضع و فرمانبرداری؛ «قانتات»
بر اساس آیه مورد اشاره، فروتنی، دوری از تکبر و خودخواهی و برخورداری از روحیه فرمانبرداری، از ویژگیهای لازم برای همسر به شمار میرود.
اگر مادر خانواده اهل فرمانبرداری نباشد و خضوعی را که دین بر عهده او قرار داده، در زندگی نشان ندهد، خانواده از مسیر طبیعی و فطری خود فاصله میگیرد و زمینه بروز مشکلات مختلف فراهم میشود.
البته متواضع بودن زن به این معنا نیست که او حق اظهار نظر و بیان عقیده نداشته باشد؛ همچنین به این معنا نیست که همیشه سخن پدر خانواده حرف اول و آخر باشد. بلکه از مجموعه آیات و روایاتی که در این زمینه وارد شده، میتوان دریافت که مرد نقش مدیر خانواده را بر عهده دارد و باید با مدیریت صحیح، زندگی را اداره و حقوق همه اعضای خانواده را رعایت کند. زن نیز نقش مشاور و مدیر داخلی خانه را دارد.
مدیر شایسته کسی است که اگر یکی از اعضای خانواده، حتی فرزند کوچک خانواده، سخن درستی مطرح کرد، آن را بپذیرد و در تصمیمگیری خود مورد توجه قرار دهد.
۴. پذیرفتن خطا و تلاش برای جبران؛ «تائبات»
توبهکار بودن به این معناست که انسان پس از ارتکاب اشتباه، برای اصلاح و جبران آن اقدام کند؛ یعنی با عذرخواهی، اظهار پشیمانی و تصمیم جدی برای جبران، اجازه ندهد مشکلات ایجادشده باقی بماند.
اگر فرد پس از اشتباه، با تکبر بر خطای خود پافشاری کند و حاضر نباشد صادقانه عذرخواهی کند، به تدریج پایههای زندگی مشترک خود را سست خواهد کرد.
۵. عبادت و بندگی خداوند؛ «عابدات»
عبادت خداوند تأثیر قابل توجهی بر روحیه و افکار انسان دارد. عبادت میتواند زمینه آرامش، سلامت روان، لطافت روح، تقویت ایمان و اصلاح رفتار و اعمال انسان را فراهم کند. از همین رو، قرآن کریم اهل عبادت بودن را از ویژگیهای همسر شایسته معرفی میکند.
در سوره عنکبوت میخوانیم:
«و نماز را برپا دار که نماز از کارهای زشت و ناپسند باز میدارد، و البته یاد خدا بزرگتر است و خدا آنچه را با زیرکی انجام میدهید، میداند.»
از این رو، میتوان به نقش مهم عبادت در سلامت و استحکام زندگی پی برد.
۶. حرکت در مسیر اطاعت خدا و دوری از گناه؛ «سائحات»
«سائحات» جمع «سائح» است و بسیاری از مفسران آن را به معنای «صائم» و روزهدار دانستهاند. با این حال، برای واژه «سائح» معنای دیگری نیز ذکر شده و آن، کسی است که در مسیر اطاعت خداوند حرکت میکند.
با توجه به این نکته میتوان نتیجه گرفت فردی که به انجام محرمات الهی بیتوجه است و حدود خداوند را رعایت نمیکند، نمیتواند گزینه مناسبی برای زندگی مشترک باشد؛ زیرا کسی که حقوق الهی را رعایت نمیکند و بدون واهمه با فرمان خدا مخالفت میورزد، چگونه میتواند حقوق بندگان او را بهدرستی رعایت کند؟!
برخی دیگر از ویژگیهایی که قرآن کریم برای همسر مؤمن و شایسته بیان کرده، عبارت است از:
۷. عیبپوشی و تأمین نیازهای همسر
خداوند در سوره بقره، آیه ۱۸۷ میفرماید:
«هُنَّ لِبَاسٌ لَّکُمْ وَأَنْتُمْ لِبَاسٌ لَهُنَّ»
آنان لباسی برای شما هستند و شما لباسی برای آنان هستید.
لباس از یک سو انسان را در برابر سرما، گرما و برخورد اشیا با بدن محافظت میکند و از سوی دیگر، عیبهای بدن را میپوشاند و علاوه بر آن، موجب زیبایی و زینت انسان میشود. تشبیه زن و شوهر به لباس نیز به همین نکات اشاره دارد.
دو همسر شایسته، عیبهای یکدیگر را میپوشانند، مایه آرامش و آسایش یکدیگر هستند و هر کدام برای دیگری نوعی زینت به شمار میرود. افزون بر این، زن و شوهر یکدیگر را از انحرافهای جنسی حفظ کرده و نیازهای یکدیگر را در این زمینه تأمین میکنند.
تعبیری که قرآن درباره زن و مرد به کار برده، ارتباط معنوی، نزدیکی و همچنین نوعی برابری آنها را در این زمینه به روشنی نشان میدهد؛ زیرا همان تعبیری که درباره مردان آمده، درباره زنان نیز به کار رفته است.
۸. مهربانی و مودت
قرآن کریم در این زمینه میفرماید:
«وَمِنْ آیاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُم مِنْ أَنفُسِکُمْ أَزْوَاجاً لِّتَسْکُنُوا إِلَیهَا وَجَعَلَ بَینَکُم مَوَدَّهً وَرَحْمَهً إِنَّ فِی ذلِکَ لَآیاتٍ لِقَوْمٍ یتَفَکَّرُونَ» (روم، ۲۱)
و از نشانههای او این است که همسرانی از جنس خودتان برای شما آفرید تا بدانها آرامش یابید و میان شما دوستی و رحمت قرار داد؛ قطعاً در آنها نشانههایی است برای گروهی که تفکر میکنند.
همانگونه که آیه شریفه بیان میکند، فلسفه ازدواج رسیدن زن و مرد به آرامش جسمی و روحی است و استمرار این پیوند نیز به وجود محبت، مودت و رحمت میان زوجین وابسته است.
بنابراین، مهربانی و برخورداری از روحیه عاطفی را باید یکی از ویژگیهای مهم همسر شایسته دانست. فردی که توانایی ابراز محبت و عاطفه را ندارد، ممکن است در زندگی مشترک با مشکلاتی مواجه شود و نتواند نیازهای عاطفی همسر و فرزندان خود را بهدرستی پاسخ دهد.
۹. صالح بودن؛ تعهد و مسئولیتپذیری
خداوند متعال میفرماید:
«وَأَنکِحُوا الْأَیامَی مِنکُمْ وَالصَّالِحِینَ مِنْ عِبَادِکُمْ وَإِمَائِکُمْ…» (نور، ۳۲)
و افراد بیهمسرتان و شایستگان از بندگانتان و کنیزانتان را به ازدواج یکدیگر درآورید؛ اگر نیازمند باشند، خدا از فضل خود آنان را بینیاز میسازد و خداوند گشایشگر و داناست.
بر اساس این آیه، صالح بودن از معیارهای مهم در انتخاب همسر است. بنابراین، باید فردی را برای ازدواج برگزید که از نظر فکری، اجتماعی و سایر ابعاد لازم برای زندگی به بلوغ کافی رسیده باشد؛ به بیان دیگر، فردی که مسئولیتپذیر است و توانایی بر عهده گرفتن نقشهای خود در زندگی مشترک را دارد.
۱۰. سنخیت و همتایی
قرآن کریم در سوره نور، آیه ۲۶ میفرماید:
«الْخَبِیثَاتُ لِلْخَبِیثِینَ وَالْخَبِیثُونَ لِلْخَبِیثَاتِ وَالطَّیبَاتُ لِلطَّیبِینَ وَالطَّیبُونَ لِلطَّیبَاتِ…»
زنان پلید از آنِ مردان پلیدند و مردان پلید از آنِ زنان پلیدند؛ و زنان پاک و نیکو از آنِ مردان پاکاند و مردان پاک و نیکو از آنِ زنان پاکاند! آنان از آنچه میگویند، برکنارند و برای آنان آمرزش و روزی ارزشمندی است.
این آیه شریفه به یکی دیگر از اصول مهم در انتخاب همسر، یعنی «همانند و همتا بودن»، اشاره دارد؛ مسئلهای که نادیده گرفتن آن میتواند زندگی مشترک را به عرصه ناسازگاری و اختلاف تبدیل کند.
اگر زن و شوهر از نظر فکری و ارزشهای روحی با یکدیگر هماهنگ نباشند و هر کدام برای مسائل متفاوتی اهمیت ویژهای قائل باشند و نقاط مشترک میان آنها بسیار اندک باشد، زندگی مشترک در نهایت ممکن است به طلاق منجر شود یا زن و مرد ناچار شوند زندگی ناهمگون خود را با سختی و تحمل ادامه دهند.
در چنین شرایطی، فرصتهای زندگی از دست میرود، استعدادها مجال شکوفایی پیدا نمیکنند و حتی وضعیت فرزندان نیز تحت تأثیر چنین اختلافاتی قرار خواهد گرفت.
بنابراین، پاکان باید در پی همتایان خود باشند و ناپاکان نیز یا باید در مسیر اصلاح و پاکی گام بردارند تا بتوانند با افراد پاک پیوند برقرار کنند و از این طریق زمینه سعادت خود و فرزندانشان را فراهم آورند، یا با افرادی همسنخ و همسطح خود ازدواج کنند.
منبع: پژوهشکده باقرالعلوم(علیهالسلام)
