به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، گاهی فقط چند دقیقه مهمان یک خانه بودن کافی است تا بفهمی حالِ آدمهایش چطور است. بعضی خانهها با اینکه کوچکاند و شاید در آن خبری از وسایل لوکس و دکورهای آنچنانی نباشد، اما از همان لحظه ورود، آرامش را میشود در آن نفس کشید؛ از خندههای اهل خانه، از لحن حرف زدنشان و از حس خوبی که بیدلیل به آدم منتقل میشود. اما چرا حال بعضی خانهها خوب است و بعضی دیگر همیشه خسته و پرتنش به نظر میرسند؟
بنابر روایت فارس، کارشناس خانواده و زوجدرمانگر دکتر معصومه حاتمی، معتقد است آرامش خانه بیش از آنکه به امکانات و شرایط مادی وابسته باشد، به مهارتهایی بستگی دارد که اعضای خانواده هر روز آنها را تمرین میکنند. مهارت هایی که قرار است امروز پای گفت و گو با این کارشناس خانواده یاد بگیریم و خانه مان را جادویی کنیم!
وقتی حال خانه خوب است حال همه چیز خوب است!
خانه، نقطه صفر مرزی سلامت روان است؛ جایی که کیفیت زندگی آدمها در آن شکل میگیرد. اما در دنیای پرشتاب امروز، عواملی وجود دارند که این حریم امن را تهدید میکنند. دکتر معصومه حاتمی، کارشناس خانواده و زوجدرمانگر، با اشاره به ریشههای این ناآرامیها میگوید: «در روانشناسی معتقدیم خانه نخستین و مهمترین محیطی است که شخصیت، سلامت روان و کیفیت زندگی آدمها در آن شکل میگیرد. با این حال، فشارهای اقتصادی، گسترش استفاده از تلفنهای هوشمند و متاسفانه کاهش تعاملات چهرهبهچهره باعث شده تا بسیاری از خانوادهها آرامش گذشته را کمتر تجربه کنند.»
به عقیده این کارشناس، ایجاد فضایی آرام در خانه تنها یک احساس خوشایند گذرا نیست: «پژوهشهای روانشناسی و علوم اعصاب نشان میدهد که ایجاد فضایی آرام در خانه، نقش مستقیمی در سلامت جسم، موفقیت تحصیلی فرزندان، تحکیم بنیان خانواده و حتی افزایش امید به زندگی دارد.
مطالعات منتشرشده نشان میدهد افرادی که در محیطی آرام با روابط خانوادگی سالم زندگی میکنند، میزان اضطراب، افسردگی و استرسشان بسیار کمتر است، کیفیت خواب بالایی دارند، عملکرد شغلیشان بهتر است و رضایت از زندگی در آنها به شکل قابلتوجهی بالاتر است.»
جادوی گفتوگوی بدون قضاوت و معمای دردهای بیدلیل
وقتی ارتباطات کلامی در خانواده به حداقل میرسد، دیوارهای سوءتفاهم بالا میروند. مهارت شنیدن و حرف زدن، کلید طلایی بازگشایی گرههای کور ارتباطی است که به طرز شگفتانگیزی میتواند جلوی دردهای جسمانی را هم بگیرد.
دکتر حاتمی یکی از مهمترین عوامل ایجاد آرامش در خانه را «ارتباط موثر میان اعضای خانواده» میداند و توضیح میدهد: «پژوهشگران معتقدند خانوادههایی که روزانه زمانی را برای گفتوگوی بدون قضاوت اختصاص میدهند، توان بیشتری در مدیریت اختلافات دارند. گوش دادن فعال، احترام به احساسات دیگران و پرهیز از قطع کردن صحبت اعضای خانواده، اعتماد متقابل را افزایش میدهد و از تبدیل اختلافهای کوچک به بحرانهای بزرگ جلوگیری میکند.»
او با ارجاع به یک تحقیق معتبر جهانی میافزاید: «تحقیقی در دانشگاه هاروارد انجام شده که نشان میدهد کیفیت روابط انسانی، مهمترین عامل پیشبینیکننده شادی و سلامت در طول زندگی است. نتایج این پژوهش که بیش از هشت دهه ادامه داشته، ثابت میکند روابط صمیمانه خانوادگی نه تنها سلامت روان، بلکه سلامت جسمی افراد را هم بهبود میبخشد و خطر ابتلا به بسیاری از بیماریهای مزمن را کاهش میدهد.»
به باور این زوجدرمانگر، ریشه بسیاری از دردهای جسمی در روان ناآرام پنهان شده است: «ما در روانشناسی علم جدیدی به نام سایکوسوماتیک (بیماریهای روانتنی) داریم. بیماریهای جسمی مثل سردرد، دستدرد یا دلدرد که اصلاً علائم فیزیکی ندارند، ریشه در ذهنی دارند که پر از اضطراب، استرس و نگرانی است و گاهی خودش را با علائم جسمانی نشان میدهد.»
تله هورمون استرس در خانههای شلوغ
فضای فیزیکی خانه، آینهای از درون ماست. انباشتگی وسایل و بینظمی، فقط ظاهر خانه را شلخته نمیکند، بلکه به صورت کاملاً خاموش، هورمونهای اضطراب را در رگهای اعضای خانواده به جریان میاندازد.
دکتر حاتمی با تاکید بر اینکه محیط فیزیکی خانه بر آرامش روانی تاثیر قابلتوجهی دارد، میگوید: «پژوهشها نشان میدهد شلوغی بیش از حد، بینظمی و انباشت وسایل اضافی میتواند سطح هورمون استرس یعنی کورتیزول را افزایش دهد. به همین دلیل متخصصان توصیه میکنند خانه تا حد امکان منظم، ساده و دارای نور طبیعی باشد. استفاده از گیاهان آپارتمانی، تهویه مناسب، رنگهای ملایم و حذف صداهای آزاردهنده در کاهش اضطراب بسیار موثر است.»
قاتل خاموش صمیمیت در میز شام
این روزها شبکههای اجتماعی به عضو ثابت دورهمیهای خانوادگی تبدیل شدهاند؛ مهمانان ناخواندهای که بیسروصدا، فرصت تعاملات واقعی را میبلعند و فاصلهها را بیشتر میکنند.به عقیده دکتر حاتمی، موضوع دیگری که در سالهای اخیر به شدت مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته، تاثیر استفاده بیش از حد از تلفن همراه و شبکههای اجتماعی بر روابط خانوادگی است: «مطالعات نشان میدهد حضور دائمی تلفن همراه هنگام صرف غذا یا گفتوگو، کیفیت ارتباط میان اعضای خانواده را کاهش میدهد و احساس صمیمیت را تضعیف میکند. به همین دلیل بسیاری از روانشناسان پیشنهاد میکنند ساعاتی از شبانهروز، بهویژه هنگام صرف شام، تلفنهای همراه کنار گذاشته شوند تا فرصت گفتوگو و تعامل واقعی فراهم شود.»
تزریق «هورمون عشق» با چند کلمه ساده
کلمات بار معنایی و شیمیایی دارند. قدردانی و ابراز محبت، یک تعارف روزمره نیست، بلکه نسخهای علمی و ثابتشده برای تقویت دلبستگی و ساختن یک پناهگاه امن عاطفی است.
دکتر حاتمی بر اهمیت قدردانی و ابراز محبت صریح در خانواده تاکید میکند و میگوید: «تحقیقات نشان داده بیان جملات خیلی ساده مثل ممنونم، متشکرم، خستهنباشی، خداقوت، دوستت دارم، تو نفس منی، چقدر خوبه که دارمت و ممنون که هستی، باعث افزایش ترشح هورمون اکسیتوسین یا همان هورمون عشق میشود؛ هورمونی که نقش بسیار مهمی در ایجاد احساس امنیت، اعتماد و دلبستگی دارد. شاید بگویید ای بابا، اینها فقط حرف هستند! اما نه، این رفتارهای بهظاهر ساده در بلندمدت تاثیر قابلتوجهی بر استحکام روابط خانوادگی دارند.»
فرمول جادوییِ «همشدن»
در نهایت، عیار خوشبختی و آرامش یک خانواده با متراژ آپارتمان یا مبلمان گرانقیمت سنجیده نمیشود. سرمایهگذاری واقعی، وقتگذرانی مشترک و ساختن خاطراتی است که روان نسل آینده را بیمه میکند.این کارشناس خانواده درباره اهمیت برنامههای مشترک میگوید: «وقتی که کنار هم غذا میخوریم، با هم مطالعه میکنیم، با هم ورزش و پیادهروی میکنیم یا بازیهای گروهی انجام میدهیم، فرصت تعامل و گفتوگوی بیشتر فراهم میشود. پژوهشها نشان میدهد کودکانی که بهطور منظم در فعالیتهای مشترک خانوادگی حضور دارند، از اعتمادبهنفس بالاتر، مهارتهای اجتماعی بهتر و شانس کمتری برای ابتلا به مشکلات رفتاری برخوردارند.»
دکتر حاتمی در پایان با جمعبندی این مباحث، یک نتیجهگیری کاربردی ارائه میدهد: «تحقیقات علمی نشان میدهد آرامش خانه بیش از اینکه به امکانات مادی، خانههای صد و دویست متری و وسایل گرانقیمت وابسته باشد، به کیفیت روابط میان اعضای خانواده بستگی دارد. خانهای که در آن احترام، محبت، گفتوگو، همکاری، همدلی و همراهی جریان داشته باشد، نه تنها پناهگاهی امن برای اعضا است، بلکه بستری بسیار مناسب برای رشد نسل آینده و افزایش سرمایه اجتماعی جامعه محسوب میشود. از همین رو، سرمایهگذاری بر بهبود روابط خانوادگی یکی از موثرترین راهکارها برای ارتقای سلامت روان و افزایش کیفیت زندگی در جامعه است. دوستان عزیزم! اگر میخواهید حال جسم و ذهنتان خوب باشد و امید به زندگیتان افزایش پیدا کند، یادتان باشد خانه محلی است برای همکاری، همراهی، همفکری، همدردی، هممسیری هماندیشی و همخلقی؛ پس پیش به سوی همشدن!»
