عدم بازگشت دهها میلیارد دلار ارز حاصل از صادرات به چرخه رسمی اقتصاد کشور، کفه ناترازی ارزی را بهشدت سنگین کرده است؛ آن هم در روزهایی که انتظارات تورمی اوج گرفته و مدیریت بازار توسط بانک مرکزی، در هزارتوی تقاضاهای کاذب و سفتهبازی، بیش از هر زمان دیگری دشوار به نظر میرسد.
به گزارش سرویس اقتصادی تابناک؛ پیشتر حسین صمصامی، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، در گفتگو با خبرنگار تابناک در خصوص ابعاد فاجعهبار ارزهای صادراتیِ بازنگشته، آماری ارائه داد که تکاندهنده بود: «از سال ۱۳۹۷ تا ۱۰ شهریورماه سال جاری، از مجموع صادرات غیرنفتی کشور، بیش از ۸۵ میلیارد و ۶۰۶ میلیون دلار از تعهدات ارزی سررسید شده، اما هرگز به چرخه اقتصاد ایفا نشده است.»
اما ماجرا به همینجا ختم نمیشود. سید شمسالدین حسینی، رئیس کمیسیون اقتصادی مجلس نیز اخیراً از یک پدیده عجیب و تلخ پرده برداشت و صراحتاً اعلام کرد که «برخی از طلبکاران ارز ترجیحی، دقیقاً همان بدهکاران ارزی هستند.» به گفته او، تراستیهای تجاری و مالی با واردکنندگان کالاهای اساسی یکی شدهاند؛ شبکهای که از یک سو خود را طلبکار حاکمیت جا میزند و از سوی دیگر، بزرگترین بدهکار ارزی به کشور است.
برای بررسی این موضوع و تصمیم بانک مرکزی برای بازار ارز، به سراغ مجیدرضا حریری، رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین رفتیم. حریری در گفتوگو با «تابناک»، با ادبیاتی صریح و بیپرده به «الیگارشی» حاکم بر اقتصاد ایران اشاره کرد و معتقد است که ریشه التهابات اقتصادی و ارزی را باید در یک لیست مشترک جستوجو کرد.
حریری با ارائه یک تصویر تحلیلی گفت: «تصور کنید یک جدول چهار ستونه رسم کنیم؛ در یک ستون اسامی بدهکاران کلان بانکی را بنویسیم، در ستون دوم کسانی که از صندوق توسعه ملی وام ارزی گرفته و تسویه نکردهاند، در ستون سوم نام آنهایی که نفت فروختند تا کالای اساسی بیاورند اما نیاوردند، و در ستون آخر نام صادرکنندگان بزرگی که ارز صادراتی خود را به کشور برنگرداندهاند. اگر این جدول را با هم مقایسه کنید، به یک نتیجه وحشتناک میرسید: ۶۰ تا ۷۰ درصد اسامی در تمام این لیستها مشترک است!»
به گفته رئیس اتاق ایران و چین، اقتصاد ایران امروز با شبکهای از افراد مواجه است که هم ارز ترجیحی میگیرند، هم صادرات میکنند اما ارز آن را به سامانه رسمی نمیآورند، و هم پولهای تراستی را جابهجا کرده و سودهای کلان به جیب میزنند؛ جالب اینجاست که همین شبکه، همیشه در جایگاه مدعی نشسته و از دولت و حاکمیت هم طلبکار است.
حریری با اشاره به حجم عظیم منابع خارجشده از دسترس دولت میافزاید: «بیش از ۸۵ میلیارد دلار ارز صادراتی از سال ۹۷ تا امروز به چرخه رسمی برنگشته است؛ رقمی که معادل و حتی بیشتر از کل درآمد یک سال صادرات نفتی و غیرنفتی کشور است. در کنار این، حداقل ۱۵ میلیارد دلار هم توسط تراستیها بازگردانده نشده و چند صد هزار میلیارد تومان هم بدهی معوق و وصولنشده بانکی داریم. اگر فقط همین ارقام به چرخه رسمی اقتصاد بازمیگشت، قطعا وضعیت معیشت و اقتصاد کشور اینگونه نبود.»
وی با انتقاد شدید از انفعال سیاستگذاران در برابر این جریان تاکید میکند: «سالهاست که هشدار میدهم کُت تن چه کسانی است؛ این گروههای خاص یا همان “الیگارشها” هستند که بر تمام روندها و شریانهای اقتصادی و ارزی سیطره پیدا کردهاند. در چنین فضایی، این سوال جدی مطرح است که تیم اقتصادی دولت، از مدنی زاده وزیر اقتصاد گرفته تا همتی رئیسکل بانک مرکزی، دقیقاً چه کارهاند و چه نقشی در مهار این شبکه دارند؟»
گفتاردرمانی در بازار ارز بی فایده است
بخش دیگری از این گفتوگو به سیاستهای اخیر ارزی و وضعیت فعلی بازار اختصاص داشت. حریری در پاسخ به این سوالِ تابناک که چرا سیاستهایی نظیر «فروش ارز با کارت ملی» نتوانسته ترمز رشد قیمت دلار را بکشد، با صراحت گفت: «پاسخ ساده است؛ چون اصلاً دلاری نمیدهند و فقط حرف میزنند. واقعاً به چه کسی دلار دادهاند؟ من معتقدم این قبیل سیاستهای بانک مرکزی، صرفاً “گفتاردرمانی” است. واقعیت این است که دولت در تنگنای شدید ارزی قرار دارد و اخباری نظیر عرضه میلیونها دلار در بانکها، در عمل خروجی ملموسی ندارد.»
وی البته التهابات این روزهای بازار ارز را فراتر از متغیرهای اقتصادی میداند و معتقد است: «بازار در مقطع فعلی، واکنشهایش ناشی از رفتار اقتصادی نیست، بلکه کاملاً تحت تاثیر ریسکهای سیستماتیک، تنشهای نظامی و سایه جنگ است و نمیتوان در این شرایط، تحلیل صرفاً اقتصادی ارائه داد.»
کالاهایی که با دلار ۳۰۰ هزار تومانی قیمت میخورند!
مجیدرضا حریری در ادامه به یک ناترازی پنهان و خطرناک در قیمتگذاری کالاها اشاره کرده و هشدار میدهد: «به غیر از دلار، طلا و ملک که بازارهای کاملاً در هم تنیده و مرتبطی هستند، اگر به سراغ قیمت سایر کالاها در بازار بروید – از خودرو گرفته تا لوازم خانگی – به وضوح میبینید که قیمت آنها با دلارِ حداقل ۲۸۰ تا ۳۰۰ هزار تومانی در حال معامله است.»
او با ابراز نگرانی از تبعات اجتماعی این گرانیها میگوید: «دولت باید نسبت به این روند و کوچک شدن سفره مردم حساسیت ویژهای داشته باشد؛ چراکه در بستر این نارضایتی معیشتی مردم و صاحبان کسبوکار، همواره گروههایی هستند که با اهداف خاص روی این گلایهها موجسواری میکنند و این میتواند زمینهساز حوادث و التهابات اجتماعی شود.»
واردات بدون انتقال ارز، یک «جوک» است
یکی از پربحثترین موضوعات این روزهای تجارت خارجی، بحث واردات خودروهای لوکس با رویه «بدون انتقال ارز» است؛ کلیدواژهای که حریری آن را یک فریب بزرگ میداند.
رئیس اتاق ایران و چین در تشریح این چرخه وارداتی میگوید: «اصطلاح “بدون انتقال ارز” یعنی چه؟ تصور کنید شخصی چند صد هزار دلار سرمایه در خارج از کشور دارد و با آن خودروی لوکس میخرد و وارد میکند. سیاستگذار هم دلخوش است که ارزی از داخل خارج نشده؛ اما سوال اساسی اینجاست: آن فرد وقتی خودروی وارداتی را در بازار داخل به ریال فروخت، با پولش چه کار میکند؟ آیا با آن ریال، در ایران کارخانه تولیدی راه میاندازد و اشتغال ایجاد میکند؟ قطعاً خیر. او دوباره همان ریال را در بازار آزادِ داخل به دلار تبدیل میکند تا دوباره خودرو وارد کند یا سرمایهاش را خارج کند.»
حریری خاطرنشان کرد: «این چرخه باعث میشود تقاضای سنگینی برای خرید ارز وارد بازار داخلی شود و همین فشار تقاضا، نرخ دلار را بالا میکشد. با این اوصاف، واردات بدون انتقال ارز در اقتصاد ما شبیه به یک “جوک” است! در این شرایطِ فرار سرمایه، همین که کسی سرمایهاش را از داخل به بیرون نبرد باید کلاهمان را به هوا بیندازیم و راضی باشیم، چه برسد به اینکه انتظار داشته باشیم کسی از بیرون برای ما ارز بیاورد!»
