خستگی مداوم معمولاً به کمخونی، کمبود آهن یا دیابت نسبت داده میشود، اما متخصصان هشدار میدهند که کمبود برخی ویتامینهای ضروری نیز میتواند در پسِ احساس همیشگی خستگی قرار داشته باشد.
به گزارش تابناک؛ خستگی مداوم یکی از شایعترین علائمی است که افراد بهدلیل آن به پزشک مراجعه میکنند. دلایل این وضعیت بسیار متنوع است، اما پژوهشی جدید نشان میدهد کمبود دو ویتامین از گروه ب، یعنی ویتامین ب ۱۲ و فولات یا ب ۹، ممکن است بیش از آنچه تصور میشود در بروز این مشکل نقش داشته باشد.
کمبود این دو ویتامین به دلایل مختلف در حال افزایش است؛ از برخی بیماریها گرفته تا گسترش رژیمهای غذایی وگان. ویتامین ب ۱۲ و فولات در مجموعه گستردهای از فرایندهای متابولیکی بدن نقش دارند. این مواد برای ساخت دیانای، رشد و ترمیم بافتها و همچنین تولید برخی مواد شیمیایی پیامرسان در مغز که با خلقوخو و انگیزه ارتباط دارند، ضروری هستند.
وقتی فردی از خستگی مداوم شکایت میکند، نخستین احتمال معمولاً کمبود آهن است. آگاهی عمومی درباره دیابت نوع ۲ نیز باعث شده این بیماری بهعنوان یکی از دلایل احتمالی خستگی شناخته شود. با این حال، به گفته متخصصان، کمتر کسی در وهله اول به کمبود ویتامینهای گروه ب فکر میکند.
تشخیص خستگی همیشه ساده نیست
به گفته پزشکان، تقریباً هر بیماری میتواند به شکلی باعث احساس خستگی شود. بارداری، افسردگی، مسمومیت با مونوکسیدکربن و سندرم خستگی مزمن از جمله علل احتمالی هستند. راهنمای پزشکی بریتانیا برای بررسی خستگی، آزمایش سطح ب ۱۲ و فولات را نیز در فهرست بررسیهای احتمالی قرار داده است؛ با این حال، این آزمایشها معمولاً جزو نخستین آزمایشهایی نیستند که برای فرد مبتلا به خستگی تجویز میشوند.
از سوی دیگر، آزمایش خون برای اندازهگیری ب ۱۲ و فولات همیشه تصویر دقیقی از وضعیت بدن ارائه نمیدهد، زیرا سطح این مواد در خون الزاماً بازتابدهنده میزان آنها در بافتهای بدن نیست.
آزمایش مادهای به نام «هموسیستئین» ممکن است اطلاعات دقیقتری ارائه کند. هموسیستئین در همان فرایندهای متابولیکیای نقش دارد که به ب ۱۲ و فولات وابستهاند و در افراد دچار کمبود این ویتامینها، معمولاً سطح هموسیستئین خون افزایش پیدا میکند. با این حال، پزشکان عمومی در بسیاری از موارد امکان درخواست مستقیم این آزمایش را ندارند و معمولاً باید توسط پزشک بیمارستانی تجویز شود؛ موضوعی که انجام آن را محدود میکند.
تفاوت علائم در مردان و زنان
پژوهش جدیدی در ژاپن پیچیدگی این ارتباط را بیشتر نشان داده است. محققان بیش از ۶۰۰ نفر را درباره خستگی جسمی و آنچه میتوان «خستگی ذهنی» نامید، مورد بررسی قرار دادند. آنها همچنین میزان ویتامین ب ۱۲، فولات و هموسیستئین خون شرکتکنندگان را اندازهگیری کردند.
نتایج نشان داد سطح بالاتر هموسیستئین، که میتواند نشانه کمبود ب ۱۲ یا فولات باشد، با خستگی شدیدتر در مردان ارتباط داشت. در زنان نیز این وضعیت با کاهش انگیزه ذهنی برای انجام فعالیتها مرتبط بود.
در مقابل، آزمایش مستقیم ب ۱۲ و فولات ارتباط بسیار ضعیفتری با خستگی و انگیزه نشان داد؛ یافتهای که بار دیگر احتمال ناکافی بودن این آزمایشها برای تشخیص دقیق کمبود را مطرح میکند.
با این حال، پژوهشگران تأکید دارند این مطالعه ثابت نمیکند کمبود این ویتامینها مستقیماً عامل خستگی افراد بوده است. آنها معتقدند برای افراد مبتلا به خستگی مداوم، بررسی احتمال درمان با مکملهای این ویتامینها میتواند ارزشمند باشد. حتی در شرایطی که نتایج آزمایش خون طبیعی یا نزدیک به مرز پایین باشند، پزشک ممکن است در صورت وجود علائم و عوامل خطر، درمان را پیشنهاد کند.
علائمی که با افزایش سن اشتباه گرفته میشوند
کمبود ب ۱۲ فقط به خستگی محدود نمیشود. زخمهای دهانی، احساس سوزنسوزن شدن در پاها، مشکلات حافظه و «مهذهنی» نیز میتوانند از نشانههای آن باشند. این علائم معمولاً بهتدریج ایجاد میشوند. کاهش سطح ب ۱۲ ممکن است ابتدا تنها با افت جزئی انرژی و افزایش خستگی همراه باشد و سپس مشکلات تمرکز و مهذهنی نیز ظاهر شوند. به همین دلیل، برخی افراد ممکن است این تغییرات را به روند طبیعی افزایش سن نسبت دهند.
تغذیه میتواند در پیشگیری از کمبود این ویتامینها نقش داشته باشد. گوشت و محصولات غذایی غنیشده، از جمله برخی غلات صبحانه، منابع مناسب ب ۱۲ هستند. فولات نیز در حبوبات، لوبیا و سبزیجات برگسبز یافت میشود.
افراد وگان، مبتلایان به بیماری کرون که جذب مواد مغذی را کاهش میدهد و کسانی که داروی متفورمین برای دیابت یا داروهای مهارکننده پمپ پروتون برای کاهش اسید معده مصرف میکنند، بیشتر در معرض کمبود این ویتامینها قرار دارند.
متخصصان در نهایت توصیه میکنند خستگی مداوم نادیده گرفته نشود. اگر احساس خستگی برای مدت طولانی ادامه دارد، مراجعه به پزشک میتواند به شناسایی علت اصلی کمک کند؛ چراکه پشت این علامت ظاهراً ساده، ممکن است یک مشکل قابل درمان وجود داشته باشد.
