یه گزارش تابناک، شهاب مرادی، چهره شناختهشده تلویزیونی، واعظ، استاد دانشگاه و مشاور خانواده است؛ اما دغدغههای او به حوزههای اصلی فعالیتش محدود نمیشود. او نزدیک به دو دهه است که در برنامههای تلویزیونی، منابر و نشستهای دانشگاهی درباره محیط زیست، پیشرفت و توسعه کشور، مدیریت منابع آب، آبخیزداری و ایمنی در برابر حوادث طبیعی سخن میگوید.
مرادی با انتقاد از مقصر دانستن مردم در مسئله کمبود آب گفت: «من همیشه از سرزنش مردم توسط مدیران ناراحت میشوم و این را در موقعیتهای مختلف گفتهام. درست مصرف کردن آب یک مسئولیت اخلاقی و اجتماعی است و حتی یک لیوان آب هم نباید بیهوده هدر برود؛ اما نباید مسئله کمبود آب به مصرف مردم تقلیل داده شود. وقتی مرتب گفته میشود مردم آب را اسراف میکنند، ممکن است اسرافهای بسیار بزرگتر در مقیاس مدیریت منابع آب از نظرها پنهان بماند. مردم نسبت به مصرف خود مسئولاند، اما مدیران مسئول نیز باید نسبت به هر مترمکعب آبی که امکان مهار، استحصال، نفوذ یا ذخیره آن وجود دارد حساس باشند.»
وی افزود: «اگر هدر دادن یک لیوان آب اسراف است، از دست رفتن بخش قابلمدیریت یک سیلاب، اسرافی در مقیاسی کاملاً متفاوت است. برای تصور حجم مسئله کافی است بدانیم فقط صد میلیمتر بارش روی یک کیلومتر مربع، پیش از محاسبه نفوذ و تبخیر، معادل صد میلیون لیتر آب، یعنی حدود چهارصد میلیون لیوان آب است. البته قرار نیست هر قطرهای که در رودخانه جاری میشود ذخیره شود؛ رودخانهها، تالابها، سفرههای زیرزمینی و محیط زیست حق و نیاز طبیعی خود را دارند و بخشی از آب باید مسیر طبیعی خود را طی کند. سخن درباره آن حجم مازاد و قابلمدیریتی است که امکان مهار، استحصال و ذخیره آن وجود دارد. ممکن است در یک سیلاب، سرمایهای با ارزش بسیار زیاد از دسترس خارج شود، اما چون نام آن «سیل» است، بدیِ این اسراف به اندازه هدر دادن یک لیوان آب به چشم نمیآید. حتی گاهی پس از آن گفته میشود «سیل مدیریت شد» و همه به یکدیگر خداقوت میگویند. تلاش نیروهای امدادی و مدیران بحران حتماً شایسته قدردانی است، اما مدیریت مطلوب این نیست که سیلِ ایجاد شده، خوب مدیریت شود؛ مدیریت مطلوب آن است که تا جایی که علم و امکانات اجازه میدهد، باران پیش از تبدیل شدن به سیلاب خسارتزا، مدیریت شود.»
این استاد دانشگاه با تأکید بر ضرورت برنامهریزی بلندمدت گفت: «مدیریت آب فقط ساخت یک سد یا اجرای یک پروژه خاص نیست. آبخیزداری، آبخوانداری، تغذیه سفرههای زیرزمینی، بندهای تأخیری و ذخیرهای، سدها و مخازن، حفظ و اصلاح مسیلها و شبکههای مناسب جمعآوری و هدایت روانآبهای شهری، همه اجزای یک منظومهاند. برای تمام مناطق سیلخیز ایران باید بر اساس سابقه بلندمدت بارشها، پیک بارشهای حدی، توپوگرافی، مسیرهای طبیعی آب و ظرفیت هر حوضه، برنامه علمی و مهندسی دقیق وجود داشته باشد. اگر در منطقهای طی صد سال گذشته بارها یک الگوی بارش یا سیلاب تکرار شده، دیگر نمیتوان هر بار آن را حادثهای غیرمترقبه دانست.»
مرادی در ادامه با طرح ایده «دیسپاچینگ آب» گفت: «یکی از آرزوهای من این است که روزی برای منابع آب شیرینِ قابلاستحصال کشور چیزی شبیه دیسپاچینگ برق وجود داشته باشد؛ یک نظام ملی، منظم، متصل و هوشمند که بارشها، روانآبها، مخازن، آبخوانها، ظرفیتهای ذخیره، نیازهای شهری و کشاورزی و امکان انتقال یا تخصیص آب را بهصورت یکپارچه پایش کند و بر اساس اطلاعات دقیق تصمیم بگیرد. روشن است که آب دقیقاً مانند برق نیست و محدودیتهای حوضههای آبریز، محیط زیست، کیفیت آب، ارتفاع، فاصله و هزینه انتقال باید رعایت شود؛ اما بزرگی این طرح نباید موجب ترس از فکر کردن به آن شود. برنامهریزان و مجریان کشور باید با روحیه قوی، شجاعت در تصمیمگیری و برخورداری از بلندنظریِ متناسب با شأن ایران و ایرانی برای ایجاد چنین زیرساختی تلاش کنند.
مطلوب این است که شبکهای هوشمند و هماهنگ از منابع و ظرفیتهای آب شیرین کشور شکل بگیرد تا بارش شدید در یک نقطه فقط خبر سیل نباشد و امکان ذخیره و بهرهبرداری از بخش قابلمدیریت آن برای روزهای کمآبی نیز از پیش دیده شده باشد؛ تا ترس از بیآبی هیچگاه به یک نگرانی دائمی برای مردم ایران تبدیل نشود.»
شهاب مرادی در پایان با تأکید بر نقش پیشگیری در مفهوم ایمنی گفت: «ایمنی از لحظه وقوع حادثه آغاز نمیشود؛ ایمنی از سالها پیش، از مطالعه، پیشبینی، طراحی و پیشگیری شروع میشود. بارشهای ۱۶ و ۱۷ شهریور نیز نباید فقط یک خبر چندروزه باشد؛ مهم این است که پس از آن چه چیزی آموخته و برای بارش بعدی چه چیزی اصلاح شود. من نسبت به این موضوع بسیار امیدوارم. ایران از نظر دانش، نیروی انسانی، دانشگاه، مهندسی و تجربه اجرایی ظرفیت بزرگی دارد. اگر مدیریت منابع آب به یک اهتمام ملی و مطالبه عمومی تبدیل شود و نگاه بلندمدت جای مدیریت روزمره بحران را بگیرد، بخش بسیار بیشتری از باران رحمت الهی میتواند بهجای خسارت، به ذخیره آب، امنیت کشاورزی و آرامش مردم برای سالهای آینده تبدیل شود.»
