همشهری‌آنلاین – پروانه بندپی: در سال‌های اخیر، مواردی از بروز اختلالات شناختی و آلزایمر در سنین پایین‌تر از ۶۰ سال و حتی بین ۴۵ تا ۵۵ سال گزارش شده است. این در حالی است که آلزایمر عمدتا بیماری دوران سالمندی است.
افزایش سن جمعیت، یکی از مهم‌ترین دلایلی است که برای افزایش آمار مبتلایان به آلزایمر مطرح می‌شود؛ بیماری‌ای که احتمال ابتلا به آن با بالا رفتن سن افزایش پیدا می‌کند. با این حال، در سال‌های اخیر مواردی از بروز اختلالات شناختی و آلزایمر در سنین پایین‌تر از ۶۰ سال و حتی بین ۴۵ تا ۵۵ سال گزارش شده است. فعالان این حوزه می‌گویند عوامل محیطی مثل استرس و اضطراب نیز تاثیر قابل توجهی در ابتلا به این دمانس دارند و ما دو استرس بزرگ کرونا و جنگ را تجربه کرده‌ایم.
سن ابتلا به آلزایمر در ایران پایین آمد؟!
همشهری به مناسبت ماه جهانی آلزایمر (۱۵ شهریور تا ۱۵ مهر)، گفتگویی با معصومه صالحی، مدیرعامل انجمن آلزایمر ایران انجام داده است. صالحی در پاسخ به این سوال که اگر افزایش آمار آلزایمر به بالا رفتن سن جمعیت مربوط است، پس چرا چند سالی است که نسبت به کاهش سن ابتلا به آن هشدار داده می‌شود، توضیح می‌دهد: «سن، یکی از دلایل ابتلا به این دمانس است. عمدتا آلزایمر بیماری دوران سالمندی است، اما مسئله مهم دیگر، اضطراب‌ها و استرس‌هایی است که در دوران کرونا تجربه کردیم. کرونا الگوی ابتلا به آلزایمر را تغییر داد. بعضی از مراجعان ما زیر ۵۰ سال سن داشتند و تعدادی هم در محدوده سنی ۵۰ سال بودند. بعد از اتمام دوره کرونا حدود ۴۰۰ نفر از مراجعان ما که در سنین بالای ۴۵ سال بودند، در مرحله «پری‌آلزایمر» یا «پیش‌ازآلزایمر» یا همان اختلال شناختی خفیف (MCI) شناسایی شدند. یعنی در مرحله‌ای بودند که اگر فعالیت‌های پیشگیرانه انجام نمی‌دادند، مبتلا می‌شدند.»شناسایی ۴۰۰ جوان ایرانی در مرحله پیش‌آلزایمر | آلزایمر به زیر ۵۰ سالگی رسیده است؟
او ادامه می‌دهد: «این مسئله در دنیا هم وجود دارد و مختص ایران نیست و آمارها افزایش هم پیدا کرد. استرس و اضطراب ویروس، کاهش فعالیت‌های اجتماعی، استرس واکسن، دوری از خانواده و حضور نداشتن در اجتماع، همگی عواملی بودند که روی مغز خیلی از افراد تأثیر گذاشتند. مثلا سالمندان مجبور بودند در خانه بمانند و اصلا از خانه خارج نشوند. حتی خانواده‌ها برای دیدن آنها مراجعه نمی‌کردند. گاهی غذایی را که برای سالمندان می‌بردند، پشت در می‌گذاشتند تا خودشان آلوده به ویروس نشوند. همه این موارد روی مغز تاثیر می‌گذارد. غیر از سالمندان، خیلی از افراد در سنین پایین‌تر هم در آن دوره تنها مانده بودند.»
هنوز نمی‌توان درباره کاهش سن آلزایمر قضاوت کرد
صالحی در ادامه به اهمیت تشخیص زودهنگام آلزایمر اشاره می‌کند و می‌گوید: «هر یک سال زودتر تشخیص دادن این بیماری می‌تواند ۵ سال شروع مشکلات ناشی از بیماری را به عقب بیندازد. این موضوع در مجله The Lancet هم مطرح شده است. اگر این مسائل را هرچه زودتر شناسایی کنیم، راحت‌تر می‌توانیم از پیشرفت بیماری جلوگیری کنیم.»
با این حال، صالحی تأکید می‌کند که درباره تأثیر این عوامل نمی‌توان بدون انجام تحقیقات علمی با قطعیت صحبت کرد: «ما منتظر ماندیم تا شرایط کشور آرام‌تر شود و بتوانیم تحقیقات را تکمیل کنیم و آمار دقیق و درستی ارائه دهیم. در حال حاضر آمار جدیدی نداریم.جنگ و امثال آن هم شاید در ابتلا تأثیر داشته باشند، اما ما هنوز آنها را بررسی نکرده‌ایم و بنابراین با اطمینان نمی‌توانیم صحبت کنیم.»
مواردی از ابتلا به آلزایمر در افراد زیر ۵۰ سال!
مدیرعامل انجمن آلزایمر ایران درباره مراجعه افراد جوان‌تر برای انجام تست‌های شناختی می‌گوید: «اکثر افرادی که در سنین جوان‌تر برای انجام تست مراجعه می‌کنند، فقط می‌خواهند مطمئن شوند که مغزشان مشکلی ندارد و در بیشتر موارد هم در سنین پایین مشکلی ندارند. با این حال، مواردی از ابتلا را هم می‌بینیم که فرد کمتر از ۶۰ سال سن دارد.»
به گفته صالحی، «بررسی این افراد فقط به یک تست محدود نمی‌شود؛ از این افراد تست گرفته می‌شود. اگر مشخص شود مشکل آنها افسردگی است، به روانپزشک ارجاع داده می‌شوند و اگر مشکل شناختی داشته باشند، هم توسط متخصص مغز و اعصاب و هم روانپزشک بررسی می‌شوند. علاوه بر بررسی‌های بالینی، آزمایش‌ها و ام‌آرآی هم برای آنها تجویز می‌شود و نوار مغز هم گرفته می‌شود.»
صالحی در پاسخ به این پرسش که آیا در ایران موارد تأییدشده آلزایمر در افراد زیر ۵۰ سال نیز وجود دارد، می‌گوید: «اکثر آنها در مرحله پیش‌آلزایمر هستند. البته در حال حاضر دو سه مورد مبتلای جوان‌تر داریم اما هنوز بررسی تحقیقاتی و علمی انجام نداده‌ایم. مثلاً یک مورد خانمی است با مدرک دکترای پلیمر که زیر ۶۰ سال سن دارد. در این مورد شاید بخشی از مسئله به ژنتیک و بخشی هم به مشکلات زندگی مربوط باشد.»
دکتر مصطفی الماسی دوغایی، متخصص مغز و اعصاب و فعال در حوزه اختلالات شناختی درباره پیشگیری، تشخیص و درمان آلزایمر هم در این رابطه به همشهری می‌گوید: «من با این حرف که سن ابتلا به دمانس آلزایمر در کشور کاهش پیدا کرده موافق نیستم. همیشه ۱ تا ۲ درصد ابتلاها در ایران و همچنین در دنیا مربوط به سنین زیر ۴۰ سال بوده است. این موضوع نه کمتر شده و نه شیوع آن بالا رفته است. ابتلا در زیر ۶۰ سال هم همیشه دو سه مورد داریم و آماری غیر عادی نیست.»
به گفته الماسی درمجموع، آلزایمر با افزایش سن مرتبط است و حتی ژنتیک در حد ۲ درصد در بروز آن دخالت دارد.
از کجا بفهمیم آلزایمر شروع شده است؟
یکی از پرسش‌های مهم درباره آلزایمر این است که اگر تغییرات مغزی بیماری سال‌ها پیش از بروز علائم آشکار آغاز می‌شود، فرد از چه زمانی می‌تواند نسبت به آن مشکوک شود. صالحی در این‌باره می‌گوید: «ما بیش از ۱۰ علامت هشداردهنده بیماری آلزایمر داریم که مشخص می‌کند فرد ممکن است به بیماری مبتلا شده باشد یا نه. این علائم هشدار در سایت انجمن آلزایمر موجود است و افراد می‌توانند آنها را مطالعه کنند. اگر فردی بیش از سه مورد از این علائم را داشته باشد، به آلزایمر مشکوک می‌شویم و او را برای انجام تست‌های تشخیصی می‌فرستیم.»
او برای توضیح تفاوت فراموشی‌های معمول با علائم هشداردهنده آلزایمر مثال می‌زند: «مثلا ممکن است امروز یادتان می‌رود کیف‌تان را با خودتان بردارید، اما بعدا یادتان می‌آید. یا نمی‌دانید کلیدتان را کجا گذاشته‌اید اما بعد آن را پیدا کنید. ممکن است ذهن فرد در بعضی روزها درگیر باشد و چنین اتفاق‌هایی بیفتد و طبیعی است. اما گاهی می‌بینید فرد بسیاری از کارها را اشتباه انجام می‌دهد. مثلا گفتارش دچار مشکل می‌شود، در خواندن نماز مشکل پیدا می‌کند و نمی‌داند که نمازش را خوانده یا نه، یادش می رود غذا بخورد، یا دو بار غذا می‌خورد.»
صالحی تأکید می‌کند که مشاهده چند علامت همزمان، نیاز به بررسی تخصصی را جدی‌تر می‌کند: «اگر بیش از سه مورد از این علائم وجود داشته باشد، فرد حتماً باید برای انجام تست مراجعه کند و مورد بررسی قرار بگیرد تا مشخص شود چه مشکلی وجود دارد. اگر مشکل جدی‌تر باشد، فرد می‌تواند اقدامات پیشگیرانه را رعایت کند، سبک زندگی خود را اصلاح کند و توانبخشی ذهنی انجام دهد تا اگر بیماری وجود دارد، روند پیشرفت آن کند شود.»
