شامگاه سه‌شنبه ۱۹ آبان، یک کندل قرمز بلند در نمودار تتر، معامله‌گران بازار ارز دیجیتال ایران را غافلگیر کرد. قیمت تتر در برخی صرافی‌های داخلی طی چند دقیقه نزدیک به ۶۰ هزار تومان سقوط کرد و حتی به محدوده ۲۰۰,۰۰۰ هزار تومان رسید.
اگرچه قیمت خیلی زود به بالای ۲۵۰,۰۰۰ هزار تومان بازگشت، اما این نوسان شدید به لیکوییدشدن برخی وام‌ها و موقعیت‌های معاملاتی و انتشار اطلاعیه‌های متعدد از سوی صرافی‌ها منجر شد. حالا سؤال اینجاست که چرا قیمت تتر تا این اندازه کاهش یافت و چرا شدت ریزش در صرافی‌های مختلف یکسان نبود؟ در این گزارش، جزئیات کامل این اتفاق را با هم مرور می‌کنیم.
ماجرای ریزش ۶۰ هزار تومانی قیمت تتر در ۱۹ آبان
تتر پیش از شروع نوسانات در محدوده ۲۶۰,۰۰۰ هزار تومان معامله می‌شد، اما حوالی ساعت ۱۹ تا ۱۹:۳۰ دقیقه با کاهش ناگهانی قیمت مواجه شد و در برخی صرافی‌های ایرانی تا محدوده ۲۰۶,۰۰۰ تا ۲۰۰,۰۰۰ هزار تومان پایین آمد. به این ترتیب، قیمت دلار دیجیتال، در شب گذشته آن هم در یک مدت بسیار کوتاه سقوط ۲۳ درصدی را تجربه کرد!
شدت نوسانات به‌اندازه‌ای بود که صرافی نوبیتکس برای بررسی شرایط بازار، برداشت‌های ریالی و رمزارزی را به‌طور موقت متوقف کرد. البته، این ریزش شدید تنها چند دقیقه دوام داشت و قیمت تتر همان شب با فاصله کوتاهی دوباره به بالای ۲۵۰,۰۰۰ هزار تومان بازگشت.
نمودار قیمت تتر در وب‌سایت ارزدیجیتال نیز نشان می‌دهد که حوالی ساعت ۱۹، میانگین قیمت تتر در صرافی‌های ایرانی تا حدود ۲۱۶,۰۰۰ هزار تومان کاهش یافته و پس از آن به‌سرعت افزایش یافته است. گستردگی این اتفاق در آمار بازدید سایت ارزدیجیتال نیز مشهود بود، به‌طوری‌که تعداد کاربران آنلاین و ترافیک صفحه تتر در زمان ریزش قیمت، ۶ برابر افزایش یافت.
مقایسه قیمت تتر در صرافی‌های مختلف
یکی از نکات قابل‌توجه در نوسانات سه‌شنبه‌شب این است که دامنه نوسان در تمام صرافی‌ها یکسان نبود و برخی بازارها کاهش قیمت بسیار شدیدتری را نسبت به سایر پلتفرم‌ها ثبت کردند.
برای بررسی تفاوت نوسانات در صرافی‌های ایرانی، نمودارهای معاملاتی چند صرافی را براساس داده‌های پلتفرم بایتیکل بررسی کرده‌ایم. این نمودارها تغییرات قیمت را در جریان ریزش شامگاه ۱۹ آبان نشان می‌دهند.
نوبیتکس
نمودار جفت‌ارز تتر/تومان در صرافی نوبیتکس طی نوسانات شب گذشته
والکس
نمودار جفت‌ارز تتر/تومان در صرافی والکس
بیت ۲۴
نوسانات شدید تتر بر بازار بیت کوین/تومان در صرافی بیت۲۴ نیز اثر گذاشت. همان‌طور که در نمودار زیر مشاهده می‌شود، قیمت بیت کوین حوالی ساعت ۱۹:۳۰ تا محدوده ۱۵٫۲ میلیارد تومان کاهش یافت و پس از مدت کوتاهی دوباره به نزدیکی ۱۹ میلیارد تومان بازگشت.
چرا قیمت تتر ناگهان سقوط کرد؟
هنوز علت دقیق سقوط قیمت تتر مشخص نشده است. بااین‌حال، سه عامل می‌توانند در شکل‌گیری یا گسترش این نوسان نقش داشته باشند. البته هرکدام از این احتمالات با ابهاماتی همراه هستند.
تغییر ناگهانی حجم سفارش‌ها و کاهش نقدشوندگی
صرافی نوبیتکس در اطلاعیه خود اعلام کرده که قیمت ارزهای دیجیتال براساس عرضه و تقاضا تعیین می‌شود و تغییر ناگهانی حجم سفارش‌ها و نقدشوندگی بازار می‌تواند باعث نوسانات شدید قیمت شود. به گفته این صرافی، در چنین شرایطی ممکن است معاملات در قیمت‌هایی متفاوت از نرخ معمول بازار انجام شوند.
برای مثال، اگر حجم سفارش‌های فروش افزایش پیدا کند، اما سفارش خرید کافی در قیمت‌های نزدیک به نرخ فعلی وجود نداشته باشد، بخشی از معاملات در قیمت‌های پایین‌تر انجام می‌شود. البته نوبیتکس تأکید کرده که بررسی سفارش‌ها و عوامل مؤثر بر نوسانات اخیر همچنان ادامه دارد و این توضیح به معنای تأیید علت قطعی سقوط تتر نیست.
انتقال نوسان قیمت میان صرافی‌ها
اگرچه هر صرافی بازار معاملاتی و دفتر سفارش‌های مستقلی دارد، قیمت تتر در صرافی‌های مختلف کاملاً بی‌ارتباط با یکدیگر نیست. معامله‌گران و فعالان بازار معمولاً قیمت‌ها را در چند پلتفرم دنبال می‌کنند و اختلاف قابل‌توجه میان آن‌ها می‌تواند بر تصمیمات معاملاتی اثر بگذارد.
برای مثال، کاهش ناگهانی قیمت تتر در یک صرافی ممکن است باعث شود معامله‌گران در سایر صرافی‌ها نیز سفارش‌های خود را تغییر دهند. از سوی دیگر، برخی فعالان بازار با خرید تتر در صرافی ارزان‌تر و فروش آن در صرافی گران‌تر، از اختلاف قیمت استفاده می‌کنند. این فرایند که آربیتراژ نام دارد، می‌تواند به نزدیک‌شدن قیمت‌ها در بازارهای مختلف کمک کند.
صرافی‌های والکس، تبدیل و بیت۲۴ نیز در اطلاعیه‌های خود به انتقال نوسانات میان بازارهای داخلی اشاره کرده‌اند:
- والکس: اعلام کرده نوسان ابتدا در چند صرافی دیگر آغاز شده و سپس برای مدت کوتاهی به بازار معاملاتی این مجموعه منتقل شده است.
- تبدیل: توضیح داده افت قیمت در بازارهای اولیه، باعث سرایت نوسان و ثبت سفارش‌ها در قیمت‌های غیرمعمول در سایر صرافی‌ها شده است.
- بیت۲۴: این صرافی نیز در توضیحات خود به تأثیر نوسانات سایر بازارهای داخلی بر قیمت تتر اشاره کرده است.
- آبان تتر: اعلام کرده ریزش قیمت از خارج از این پلتفرم آغاز شده و بخشی از نوسانات برای مدت کوتاهی به بازار آبان تتر نیز منتقل شده است. به گفته این صرافی، شدت کاهش قیمت در بازار آن کمتر از صرافی‌های درگیر اختلال بوده است.
بااین‌وجود، هنوز مشخص نیست نخستین ریزش شدید قیمت در کدام صرافی ثبت شده و این نوسان با چه ترتیبی به سایر بازارها منتقل شده است.
سقوط قیمت تتر چه تأثیری بر دارایی کاربران گذاشت؟
ریزش ناگهانی قیمت تتر تنها به نوسانات نمودار ختم نشد و برای برخی کاربران صرافی‌های ایرانی پیامدهای مالی به همراه داشت.
- لیکوییدشدن موقعیت‌های معاملاتی: براساس گزارش کاربران، برخی معامله‌گرانی که روی افزایش قیمت تتر موقعیت خرید (لانگ) باز کرده بودند، در جریان سقوط ناگهانی قیمت لیکویید شدند و موقعیت‌های معاملاتی خود را از دست دادند.
- لیکوییدشدن وثیقه وام‌ها: کاربرانی که با وثیقه‌گذاری تتر، وام ریالی دریافت کرده بودند، ممکن است با کاهش ارزش تومانی وثیقه خود مواجه شده باشند. اگر این کاهش باعث رسیدن ارزش وثیقه به آستانه لیکوییدیشن شده باشد، امکان فروش خودکار آن برای تسویه بدهی وجود دارد.
- فروش تتر در قیمت‌های غیرعادی: در جریان این نوسان، ممکن است سفارش فروش برخی کاربران با قیمت‌هایی بسیار پایین‌تر از نرخ معمول بازار اجرا شده باشد. این موضوع به‌ویژه درباره سفارش‌های فروش به قیمت بازار اهمیت دارد.
صرافی‌های ایرانی چه برنامه‌ای برای جبران خسارت کاربران دارند؟
نکته مهم اینکه بازگشت سریع قیمت تتر به بالای ۲۵۰ هزار تومان، لزوماً زیان کاربران را جبران نکرد. موقعیت‌های لیکوییدشده و وثیقه‌های فروخته‌شده نیز با افزایش قیمت به‌صورت خودکار به وضعیت قبلی بازنمی‌گردند. به همین دلیل، چند صرافی ایرانی از برنامه‌های خود برای جبران خسارت کاربران خبر دادند.
- نوبیتکس: موقعیت‌های تعهدی که در جریان نوسانات با قیمت مبنای تتر زیر ۲۵۰ هزار تومان لیکویید شده‌اند، به وضعیت پیش از لیکوییدیشن بازگردانده می‌شوند. همچنین وثیقه‌های لیکوییدشده مربوط به خدمات وام نیز مشمول بازگردانی خواهند بود.
- والکس: این صرافی زیان کاربران خدمات سکو و معاملات تعهدی را که به دلیل افت بیش از ۳ درصدی قیمت تتر و در نرخ‌های پایین‌تر از حدود ۲۴۸ هزار تومان لیکویید شده‌اند، جبران می‌کند. مبلغ خسارت از منابع والکس و به‌صورت خودکار به حساب کاربران واجد شرایط واریز خواهد شد.
- تبدیل: این صرافی اعلام کرد معاملات ناخواسته‌ای را که در جریان ریزش تتر با قیمت پایین‌تر از ۲۵۰ هزار تومان انجام شده و به زیان کاربران منجر شده‌اند، شناسایی و خسارت آن‌ها را به‌صورت خودکار جبران خواهد کرد.
- بیت۲۴: معاملات ناخواسته‌ای که در قیمت پایین‌تر از ۲۵۰ هزار تومان انجام شده و برای کاربران زیان ایجاد کرده‌اند، مشمول جبران خسارت هستند. این فرایند بدون نیاز به ثبت درخواست از سوی کاربران انجام خواهد شد.
ریزش قیمت تتر از کدام صرافی آغاز شد؟
یکی از پرسش‌های مهم درباره اتفاقات ۱۹ آبان این است که سقوط قیمت تتر ابتدا در کدام صرافی رخ داد. چند صرافی ایرانی در اطلاعیه‌های خود اعلام کرده‌اند که نوسان از بازارهای دیگر آغاز شده و سپس به پلتفرم آن‌ها منتقل شده است، اما تاکنون نام مشخصی از صرافی مبدأ اعلام نشده است.
برای پاسخ به این سؤال باید زمان شروع کاهش قیمت، حجم معاملات و نخستین سفارش‌های اجراشده در قیمت‌های غیرعادی را در صرافی‌های مختلف مقایسه کرد. تا زمان انتشار داده‌های دقیق‌تر، نمی‌توان با اطمینان مبدأ این نوسان را مشخص کرد.
