علی بیتالهی، رئیس بخش زلزله مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی درباره شایعات مطرحشده در فضای مجازی مبنی بر ارتباط زلزلههای اخیرجنوب کشور با هارپ، دستکاریهای علمی یا انفجارهای اخیر اظهار داشت: نه، به هیچ وجه انفجارها یا اثرات القایی ناشی از آنها ارتباطی با زلزلههای اخیر ندارند. اثر اینگونه انفجارها در حد چند ده متر از سطح زمین است، در حالی که زمینلرزهای که اکنون درباره آن صحبت میکنیم در عمق حدود ۱۳ کیلومتری زمین رخ داده است.
وی افزود: ادعاهای مطرحشده درباره ارتباط زلزله با هارپ، توهمات شبهعلمی است و هیچگونه واقعیت علمی ندارد. روند رخداد این زمینلرزهها کاملاً طبیعی است و اساساًلرزهخیزی، ویژگی ذاتی این مناطق محسوب میشود.
بیتالهی در ادامه درباره سیستمهای هشدار سریع زلزله که در برخی کشورها از طریق تلفن همراه در اختیار شهروندان قرار میگیرد، گفت: این سیستم در آمریکا راهاندازی شده و هرچه بزرگی زلزله بیشتر باشد، کارایی آن نیز بیشتر خواهد بود.
وی افزود: البته باید توجه داشت که این سامانه پیش از وقوع زلزله هشدار نمیدهد، بلکه پس از وقوع اولیه زمینلرزه و ثبت آن، با استفاده از سرعت بسیار بالای انتقال امواج الکترومغناطیسی، وقوع زلزله را به مناطق اطراف اطلاعرسانی میکند.
وی توضیح داد: امواج الکترومغناطیسی با سرعتی نزدیک به۳۰۰ هزار کیلومتر بر ثانیه منتقل میشوند، در حالی که سرعت انتشار امواج لرزهای حدود چند کیلومتر بر ثانیه است. به همین دلیل، زمانی که در کانون زلزله لرزش ثبت میشود، سامانه میتواند ظرف چند ثانیه به شهرهای اطراف که در فاصله ۵۰ تا ۱۰۰ کیلومتری قرار دارند، هشدار ارسال کند.
رئیس بخش زلزله مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با بیان اینکه فرصت ایجادشده از طریق این سامانه بسته به فاصله از کانون زلزله بین چند تا حدود ۱۰ ثانیه است، تصریح کرد: این همان چیزی است که به آن «سیستم هشدار سریع زلزله» گفته میشود و نباید با سیستم پیشبینی زلزله اشتباه گرفته شود، چراکه این سامانه تنها پس از وقوع زلزله اولیه فعال میشود.
وی با تأکید بر اینکه ایران هنوز به چنین سامانهای مجهز نیست، اظهار داشت: با وجود اینکه امکان راهاندازی این سیستم در کشور وجود دارد و میتوان آن را بومیسازی کرد، تاکنون اقدام مؤثری در این زمینه انجام نشده است.
بیتالهی درباره امکان طراحی این سامانه در داخل کشور هم گفت: وابستگی خاصی به خارج از کشور وجود ندارد. همانطور که امروز نرمافزارهای مسیریابی مانند «نشان» موقعیت کاربران را تشخیص میدهند، امکان استفاده ازموقعیت مکانی تلفنهای همراه برای راهاندازی چنین سامانهای نیز وجود دارد، اما اجرای آن نیازمند یک پروژه ملی و گسترده در سراسر کشور است؛ چراکه محل وقوع زلزله از پیش مشخص نیست و کل کشور باید تحت پوشش قرارگیرد.
وی در پاسخ به این پرسش که هشدار چندثانیهای این سامانه چه کاربردی دارد، گفت: همین چند ثانیه میتواند بسیار مؤثر باشد. در کشورهایی که این سامانه فعال است، شیرهای اصلی گاز بهصورت خودکار بسته میشوند، قطارهای سریعالسیر متوقف و بسیاری از فرآیندهای حساس صنعتی به شکل اتوماتیک از مدار خارج میشوند. همچنین مردم، حتی اگر فرصت خروج از ساختمان را نداشته باشند، میتوانند در همان چند ثانیه درمحل امنی داخل واحد مسکونی پناه بگیرند.
رئیس بخش زلزله مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی در پایان خاطرنشان کرد: در کشور ژاپن هشدار سریع زلزله علاوه بر ارسال پیامک به تلفنهای همراه، بهصورت خودکار روی شبکههای تلویزیونی نیز نمایش داده میشود تا مردم در کوتاهترین زمان ممکن از وقوع زمینلرزه مطلع شوند.
