به گزارش تابناک؛ رژیم غذایی نوردیک یکی از شیوه‌های بومی تغذیه در شمال اروپاست که نشان داده می‌تواند طول عمر انسان را به‌طور چشمگیری افزایش دهد.
در این باره باید گفت که بیشتر علاقه‌مندان به سلامتی با رژیم مدیترانه‌ای آشنا هستند، اما نسخه سردسیر این سبک غذایی که بر اساس سنت‌های خوراکی دانمارک، فنلاند، ایسلند، نروژ و سوئد شکل گرفته، توجه دانشمندان را به خود جلب کرده. این سبک خوراک را گاهی مدیترانه‌ای شمال می‌نامند، زیرا هسته اصلی هر دو مصرف گیاهان و مواد طبیعی استوار است، با این تفاوت که خوراکی‌های شمال اروپا با اقلیم سرد سازگاری دارند.
رژیم غذایی نوردیک بر موادی تمرکز دارد که از خاک و آب‌های سرد شمال حاصل می‌شوند. به‌جای روغن زیتون از روغن کلزا (canola oil) استفاده می‌شود و به‌جای گندم و برنج سفید، جو دوسر و چاودار روی میز قرار می‌گیرد. همچنین میوه‌های بومی مانند سیب، گلابی و انواع توت‌های وحشی جایگزین مرکبات و موز می‌شوند و سبزیجات ریشه‌ای و ماهی‌های چرب نقشی اساسی در بشقاب روزانه بازی می‌کنند.
مقایسه ساختاری رژیم غذایی نوردیک و رژیم مدیترانه‌ای
جدول زیر تفاوت‌ها و شباهت‌های بنیادین میان این دو الگوی تغذیه‌ای مشهور را نشان می‌دهد:
شبیه‌سازی ۲۴ ساله و کاهش خطر مرگ زودرس
دانشمندان دانشگاه آرهوس (Aarhus University) در دانمارک به سرپرستی مایکل فریدن (Michael Friden)، داده‌های سلامتی بیش از ۶۴ هزار فرد میانسال و سالمند سوئدی را تحلیل کردند تا اثرات درازمدت این شیوه غذا خوردن را بسنجند. از آنجا که اجرای کارآزمایی‌های بالینی ۲۵ ساله در دنیای واقعی بسیار دشوار و پرهزینه است، پژوهشگران با روش‌های آماری پیشرفته یک کارآزمایی تصادفی طولانی‌مدت را شبیه‌سازی کردند.
نتایج این تحلیل که در نشریه تغذیه بالینی آمریکا (The American Journal of Clinical Nutrition) به چاپ رسیده، حاکی از آن است که پایبندی مداوم به رژیم نوردیک خطر مرگ ناشی از هر علتی را طی ۲۴ سال به میزان محسوسی پایین می‌آورد. در مقایسه با نبودِ هرگونه مداخله تغذیه‌ای، این رژیم خطر کلی مرگ را حدود ۶ درصد کاهش داد و حتی در مقایسه با توصیه‌های عمومی بهداشت، کاهشی ۴ درصدی در نرخ مرگ‌ومیر ثبت کرد.
پژوهش‌های مروری سال ۲۰۲۵ نیز نشان داده بودند افرادی که خوراک خود را با الگوهای شمال اروپا هماهنگ می‌کنند، کمتر از دیگران با خطرات مرگ ناشی از نارسایی‌های قلبی، عروقی و تومورهای سرطانی روبه‌رو می‌شوند.
عقب‌نشینی کبد چرب و دیابت نوع دو
رژیم غذایی نوردیک نتایج چشمگیری روی افرادی دارد که با مشکلات قند خون یا بیماری‌های متابولیک دست‌وپنجه نرم می‌کنند. در یک کارآزمایی بالینی تصادفی در دانشگاه اوپسالا (Uppsala University) سوئد به سرپرستی اولف ریسروس (Ulf Riserus)، شرکت‌کنندگان مبتلا به پیش‌دیابت و دیابت نوع دو، نان سفید و پاستا را با فرنی جو دوسر و نان چاودار سبوس‌دار عوض کردند. روغن کانولا جانشین کره شد و سبزیجاتی چون کلم، شلغم، کلم‌قمری و انواع توت همراه با ماهی سالمون و شاه‌ماهی به برنامه غذایی آمد.
چربی کبد شرکت‌کنندگان این تحقیق طی یک سال بیش از ۲۰ درصد کم شد و کنترل قند خون آن‌ها بهبود چشمگیری پیدا کرد. علاوه بر وزن و چربی خون، آنزیم‌های آسیب کبدی نیز افت قابل‌توجهی نشان دادند. نکته شگفت‌آور این بود که بیش از نیمی از بیماران شاهد پسرفت و درمان کبد چرب غیرالکلی خود بودند.
این دستاورد درمانی به دلیل اصلاح مستقیم مقاومت به انسولین در بافت کبد اتفاق می‌افتد. وقتی کربوهیدرات‌های تصفیه‌شده حذف می‌شوند، کبد فرصت پیدا می‌کند تری‌گلیسریدهای انباشته‌شده در سلول‌های خود را بسوزاند و به تدریج التهاب بافتی را خاموش کند.
چه کسانی بیشترین فایده را می‌برند؟
رژیم غذایی نوردیک برای همه مفید است اما تحلیل زیرگروه‌های جمعیتی نشان می‌دهد برخی افراد سود بسیار بیشتری از آن دریافت می‌کنند. پژوهشگران متوجه شدند زنان و سالمندان بالای ۶۵ سال که همزمان از فشار خون بالا و دیابت رنج می‌برند، بیشترین کاهش را در آمار مرگ‌ومیر نشان داده‌اند. به نظر می‌رسد فیبر فراوان غلات کامل و اسیدهای چرب امگا ۳ موجود در ماهی‌های آب سرد، دیواره رگ‌ها را ترمیم و نوسانات انسولین را مهار می‌کنند.
افرادی که به‌طور منظم ورزش سنگین هفتگی داشتند یا مصرف دخانیات و الکل در آن‌ها نزدیک به صفر بود، اثر حفاظتی کمتری از تغییر رژیم حس کردند، زیرا بدن آن‌ها پیش از این به لطف شیوه زندگی سالم در وضعیت پایداری قرار داشت.
تفاوت روغن کانولا و روغن زیتون در تعادل امگا
رژیم غذایی نوردیک به‌جای تکیه بر اسید اولئیک موجود در زیتون، از دانه‌های کلزا روغن می‌گیرد. روغن کلزا درصد کمی چربی اشباع دارد و سرشار از آلفا لینولنیک اسید (Alpha-Linolenic Acid) است که نوعی اسید چرب گیاهی امگا ۳ به شمار می‌رود. نقطه دود بالای این روغن به آشپزها اجازه می‌دهد بدون تجزیه شدن اسیدهای چرب مفید، پخت‌وپز خانگی را با دمای ملایم تا متوسط انجام دهند.
ترکیب این روغن با ماهی‌های چرب بومی مانند سالمون و قزل‌آلا، توازن شکننده‌ای میان امگا ۳ و امگا ۶ در بافت‌های بدن برقرار می‌کند. این تعادل مانع از ترشح سیتوکین‌های پیش‌التهابی می‌شود که عامل اصلی تخریب دیواره عروق هستند.
التهابات مزمن و پایدار، ریشه اصلی گرفتگی عروق، سکته‌های ناگهانی و فرسودگی سلولی در دوران سالمندی به حساب می‌آیند. با کنترل این محرک‌ها، فرایند پیری بیولوژیک در رگ‌ها کندتر پیش می‌رود.
راز فیبر بتاگلوکان در نان‌های تیره چاودار
چاودار و جو دوسر برخلاف گندم‌های اصلاح‌شده مدرن، سبوس پیوسته‌ای دارند که حین آسیاب شدن به‌راحتی جدا نمی‌شود. نان‌های سنتی شمال اروپا معمولاً متراکم، تیره و بدون مخمرهای شیمیایی سریع پخته می‌شوند و فرآیند تخمیر طولانی‌مدت با خمیرترش بافت آن‌ها را شکل می‌دهد.
این ساختار فشرده حاوی مقادیر بالایی بتاگلوکان (Beta-glucan) است. بتاگلوکان نوعی فیبر محلول است که در روده باریک ژلی چسبناک پدید می‌آورد و سرعت جذب قند و نمک‌های صفراوی را کم می‌کند.
کبد برای جبران کمبود اسیدهای صفراوی ناچار می‌شود کلسترول خون را بسوزاند، رویدادی که مانع از رسوب پلاک‌های چربی در سرخ‌رگ‌ها می‌شود و فلور میکروبی روده را با اسیدهای چرب زنجیره‌کوتاه تغذیه می‌کند.
همگامی با اقلیم زیستی و کاهش ردپای کربن
انتخاب غذاهای فصلی و پرهیز از انتقال محصولات کشاورزی از قاره‌های دوردست، رژیم غذایی نوردیک را به راهکاری بوم‌شناختی تبدیل کرده است. کلم‌ها، کدوهای تنبل و سبزیجات ریشه‌ای نیازی به گلخانه‌های پرمصرف یا ترانزیت هوایی پرهزینه ندارند و در خاک‌های محلی دوام می‌آورند. کریستینا دام (Christina Dahm) و دانیل ایبسن (Daniel Ibsen) همراه با گروه پژوهشی آرهوس اشاره می‌کنند که تکیه بر تولیدات محلی نه تنها سلامت عمومی را ارتقا می‌دهد، بلکه با کاستن از انتشار گازهای گلخانه‌ای، آسیبی به مراتب کمتر به کره زمین وارد می‌کند.
توت‌های بومی این اقلیم، به ویژه زغال‌اخته آبی و لینگون‌بری، به دلیل مقاومت در برابر سرمای استخوان‌سوز اسکاندیناوی، بیشترین غلظت آنتوسیانین‌ها را در پوسته تیره خود ذخیره می‌کنند که در نقش قوی‌ترین آنتی‌اکسیدان‌های طبیعی بدن ظاهر می‌شوند.
منبع: یک پزشک
