به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، در نشست «بررسی توازن دیپلماسی و میدان در بزنگاههای تاریخ معاصر ایران» که روز دوشنبه پنجم مرداد در خبرآنلاین برگزار شد، حسین راغفر، عضو هیأت علمی دانشگاه الزهرا و اقتصاددان، در پاسخ به پرسشی درباره واکنش رجال ایرانی با جنگ دوم جهانی و اشغال ایران، گفت: اساساً گفته میشود مدرنیته در زمان رضاشاه وارد کشور شد و یکی از مظاهر آن نیز ارتشی بود که تشکیل داد؛ ارتشی که رضاشاه به آن بسیار مباهات میکرد. با این حال، او یادآور شد که همین ارتش، هنگامی که انگلیسیها از جنوب به ایران حمله کردند، توان مقاومت مؤثری نداشت. به گفته راغفر، در اردبیل، تهران و زنجان، پادگانها – یعنی محل استقرار سربازان – بمباران شدند؛ شمار زیادی کشته شدند و حتی شهروندان عادی نیز هدف بمباران قرار گرفتند.
او ادامه داد که تنها هواپیمای انگلیسی که سقوط کرد، در بوشهر بود. گویا یکی از تفنگچیها با شلیک گلولهای به هواپیمایی که بسیار پایین آمده بود، آن را هدف قرار داد؛ خلبان کشته شد، هواپیما سقوط کرد و همانجا نیز دفن شد. راغفر تأکید کرد که این، تقریباً تمام ظرفیت دفاعی ایران در دوران رضاشاه بود. از نظر او، ایران نه پول کافی داشت و نه از لحاظ فناوری با آن قدرتها قابلمقایسه بود؛ نه توپخانهای داشتند و نه مسلسلهایی که بتوان با آنها در برابر هواپیماهایی ایستاد که بهآسانی میتوانستند مواضع و شهرها را هدف قرار دهند. به هر حال، وی تصریح کرد که آن ارتش، نیرویی نوپا بود که تازه شکل گرفته بود و توان مقابله با تجاوز اشغالگران را نداشت؛ انگلیسیهایی که در آن زمان، به هر صورت، قدرت نخست جهان بهشمار میآمدند.
راغفر در تحلیل قدرت بریتانیا بیان کرد که نیروی دریایی بریتانیا حتی پس از جنگ جهانی دوم نیز بزرگترین قدرت نظامی جهان بود. به اعتقاد او علت افول امپراتوری بریتانیا و جایگزین شدن آمریکا، بیش از هر چیز بدهیهای سنگین انگلیس به آمریکاییها بود؛ مسئلهای اقتصادی که باعث شد ارزش پول انگلیس یکشبه حدود سی درصد کاهش یابد تا بتوانند بدهیهای خود را بپردازند. از دیدگاه وی، از همینجا عملاً نقطه افول بریتانیا و جایگزینی آمریکا به جای آن امپراتوری آغاز شد؛ در حالی که در همان زمان نیز نیروی دریایی بریتانیا همچنان بزرگترین قدرت نظامی جهان باقی مانده بود.
در بخش دیگری، راغفر گفت که نقش فروغی در این میان بسیار مناقشهبرانگیز بود. او ادامه داد که در آن مقطع به او پیشنهاد شده بود رئیسجمهور ایران شود؛ یعنی اساساً قرار بود جمهوریت جایگزین نظام پادشاهی شود، اما او نپذیرفت؛ با این ملاحظه که در جامعه ایران، مشروعیتِ عرفیِ پادشاهی هنوز در ذهن و عادت اجتماعی ریشه داشت و گذارِ ناگهانی به جمهوریت، ممکن بود به بیثباتی و گسیختگی سیاسی بینجامد. بنابراین، او از پذیرش آن پیشنهاد سر باز زد. از این منظر، به زعم راغفر، فروغی تصمیم درستی گرفت. وی اشاره کرد که تلاشهای فروغی نیز نشان میداد مسئلهاش بیشتر ملی بود تا شخصی؛ وگرنه خود او میتوانست نامزد ریاستجمهوری یا حتی پادشاهی باشد، اما این موقعیتها را نپذیرفت.
راغفر در پایان سخنانش تأکید کرد که با این همه، آنچه به نظر او قابلمقایسه نبود، شرایط کنونی ایران با وضعیتی بود که در سیصد سال گذشته داشتهاند؛ او ایران امروز را اساساً موجودی دیگر و کشوری کاملاً متفاوت دانست.
متن کامل گزار این نشست را در اینجا بخوانید.
۲۵۹
