رکنا: دانش‌آموزان بلوچ در نبود سرویس مدارس، ناچارند با کامیون، وانت و خودروهای شوتی مسیرهای طولانی تا مدرسه را طی کنند؛ وضعیتی خطرناک که ضرورت پاسخگویی آموزش‌وپرورش و تأمین سرویس ایمن را دوچندان می‌کند.
برای برخی دانش‌آموزان در مناطق محروم سیستان و بلوچستان، مسیر رسیدن به مدرسه نه با سرویس ایمن و نه حتی با وسیله نقلیه عمومی، بلکه با کامیون‌های عبوری، وانت‌ها و خودروهای شوتی طی می‌شود؛ دانش‌آموزانی که برای رسیدن به کلاس درس، ناچارند خود را به خودروهای سنگینی بسپارند که هیچ تناسبی با جابه‌جایی کودکان ندارند. این در حالی است که کوچک‌ترین حادثه در مسیرهای طولانی و جاده‌های روستایی می‌تواند به بهای جان این دانش‌آموزان تمام شود.
انتشار ویدئویی از دانش‌آموزان بلوچ در روستای پیشمنت از توابع شهرستان کنارک، بار دیگر مسئله فراموش‌شده حمل‌ونقل دانش‌آموزی در مناطق محروم را به صدر توجهات آورده است. در این روستا، دانش‌آموزان برای رسیدن به مدرسه باید مسافتی حدود ۲۰ کیلومتر را طی کنند؛ اما به دلیل نبود سرویس مدرسه، ناچارند از کامیون‌های عبوری برای رفت‌وآمد استفاده کنند.
تصویری که از این وضعیت منتشر شده، تنها روایت چند دانش‌آموز در یک روستا نیست؛ بلکه نشانه‌ای از مشکلی گسترده‌تر است که در برخی مناطق روستایی سیستان و بلوچستان، امنیت تحصیلی کودکان را با خطر جدی مواجه کرده است.
وقتی کامیون و خودروی شوتی جای سرویس مدرسه را می‌گیرد
در شرایطی که در شهرها، سرویس مدارس یکی از موضوعات مهم خانواده‌ها در آغاز سال تحصیلی است، در برخی روستاهای دورافتاده سیستان و بلوچستان، اصل دسترسی ایمن به مدرسه همچنان یک مسئله حل‌نشده باقی مانده است.
دانش‌آموزانی که باید با سرویس‌های استاندارد، رانندگان مشخص و تحت نظارت به مدرسه برسند، گاهی ناچارند سوار کامیون‌های عبوری، وانت‌ها یا خودروهای شوتی شوند. وسایلی که نه برای حمل دانش‌آموز طراحی شده‌اند و نه تضمینی برای رعایت استانداردهای ایمنی در جابه‌جایی کودکان دارند.
در چنین شرایطی، مسیر مدرسه برای این کودکان به یک خطر روزانه تبدیل می‌شود. آن‌ها هر روز برای رسیدن به کلاس درس، با خطر تصادف، سقوط از خودرو، برخورد با وسایل نقلیه دیگر و حوادث جاده‌ای روبه‌رو هستند.
مسئله اینجاست که دانش‌آموزان نباید برای برخورداری از حق آموزش، جان خود را به خطر بیندازند. دسترسی به مدرسه زمانی معنا پیدا می‌کند که مسیر رسیدن به آن نیز امن باشد.
ساخت مدرسه کافی نیست؛ دانش‌آموز باید بتواند به مدرسه برسد
سیستان و بلوچستان استانی پهناور با پراکندگی جمعیت و فاصله زیاد میان روستاها و شهرستان‌هاست. همین ویژگی جغرافیایی، دسترسی دانش‌آموزان به مدارس را به یکی از چالش‌های جدی نظام آموزشی در این منطقه تبدیل کرده است.
در سال‌های گذشته اقدامات گسترده‌ای برای توسعه فضاهای آموزشی در این استان انجام شده است؛ به‌طوری‌که اعلام شده در پنج سال گذشته به اندازه کل دهه ۹۰ پروژه‌های آموزشی و کلاس‌های درس در استان احداث و تحویل شده است. با این حال، افزایش تعداد مدارس لزوماً به معنای حل مشکل دسترسی دانش‌آموزان به آموزش نیست.
در بسیاری از مناطق، به‌ویژه برای دانش‌آموزان مقاطع متوسطه اول و دوم، مدرسه‌ای در روستای محل سکونت وجود ندارد و آن‌ها مجبورند برای ادامه تحصیل به روستاها یا شهرهای دیگر بروند.
در چنین شرایطی، ساخت مدرسه در یک منطقه بدون توجه به مسیر دسترسی دانش‌آموزان مناطق اطراف، نمی‌تواند به‌تنهایی پاسخگوی نیاز آموزشی باشد. توسعه عدالت آموزشی تنها با ساخت دیوار و کلاس درس محقق نمی‌شود؛ بلکه حمل‌ونقل ایمن نیز بخشی جدایی‌ناپذیر از آن است.
آموزش‌وپرورش مسئولیت مسیر مدرسه را هم بپذیرد
اینکه سیستان و بلوچستان با محدودیت‌های جغرافیایی و پراکندگی روستاها مواجه است، واقعیتی انکارناپذیر است؛ اما این واقعیت نباید به توجیهی برای نادیده گرفتن امنیت دانش‌آموزان تبدیل شود.
وقتی کودکی برای رسیدن به مدرسه ناچار است سوار کامیون یا وانت عبوری شود، دیگر نمی‌توان مسئله را صرفاً به فاصله زیاد روستاها یا شرایط جغرافیایی استان نسبت داد. اینجا با یک خلأ جدی در برنامه‌ریزی و تأمین امکانات حمل‌ونقل دانش‌آموزی مواجه هستیم.
آموزش‌وپرورش باید مشخص کند برای دانش‌آموزانی که مدارس متوسطه در روستای محل زندگی‌شان وجود ندارد، چه برنامه‌ای برای تأمین سرویس ایمن دارد؟ چه نهادی مسئول شناسایی این مسیرهای پرخطر است و چه سازوکاری برای جلوگیری از جابه‌جایی کودکان با خودروهای غیرمجاز و ناایمن در نظر گرفته شده است؟
همچنین ضروری است وزارت آموزش‌وپرورش با همکاری استانداری، فرمانداری‌ها، دهیاری‌ها و دستگاه‌های مسئول حمل‌ونقل، نقشه‌ای از روستاهای فاقد سرویس مدرسه و مسیرهای پرخطر تهیه کند و برای آن‌ها راهکار مشخصی ارائه دهد.
حق تحصیل نباید به قیمت جان دانش‌آموزان تمام شود
بودجه‌های عمرانی و آموزشی زمانی به تحقق عدالت آموزشی منجر می‌شوند که دانش‌آموز بتواند بدون نگرانی از جان خود، به مدرسه برود و به خانه بازگردد.
نمی‌توان از توسعه فضاهای آموزشی و افزایش سرانه مدارس سخن گفت، اما در همان استان، دانش‌آموزانی برای رسیدن به کلاس درس به کامیون‌های عبوری و خودروهای شوتی پناه ببرند.
اگر قرار است نهضت مدرسه‌سازی در سیستان و بلوچستان ادامه پیدا کند، باید در کنار آن، نهضت تأمین سرویس مدارس نیز جدی گرفته شود. کودکان این مناطق نباید میان دو انتخاب ناعادلانه، یعنی محروم ماندن از تحصیل یا به خطر انداختن جانشان در جاده، گرفتار شوند.
آموزش‌وپرورش باید پیش از وقوع یک حادثه تلخ به فکر باشد؛ چراکه هیچ کلاس درسی ارزش به خطر افتادن جان یک دانش‌آموز را ندارد.
