بیماری وحشتناکی که بیش از ۳۵درصد جامعه را درگیر کرده

به گزارش تابناک؛ معاون آموزشی و پژوهشی سازمان نظام پزشکی، با اشاره به شیوع حدود ۳۵ درصدی کبد چرب در مطالعات انجام‌شده، نسبت به افزایش این بیماری در پی کم‌تحرکی و چاقی هشدار داد. 

کبد چرب؛ یک چالش رو به افزایش سلامت عمومی

طبائیان درباره شیوع بیماری‌های کبدی و به‌ویژه کبد چرب گفت: یکی از بیماری‌های شایع کبدی که در حال حاضر افراد زیادی در کشور با آن درگیر هستند، کبد چرب است. بر اساس مطالعات انجام‌شده، شیوع این بیماری در برخی بررسی‌ها حدود ۳۵ درصد گزارش شده است.

وی با اشاره به روند افزایشی این بیماری اظهار کرد: با توجه به تغییر سبک زندگی، کم‌تحرکی و افزایش چاقی، انتظار می‌رود این رقم همچنان افزایش پیدا کند. این مسئله اهمیت پیشگیری و اصلاح سبک زندگی را بیش از گذشته نشان می‌دهد.

در گذشته یکی از مهم‌ترین علل پیوند کبد، بیماری‌های ویروسی مانند هپاتیت C بود، اما با کاهش موارد این بیماری، به تدریج شاهد تغییر الگوی علل آسیب شدید کبدی و نیاز به پیوند هستیم و بیماری‌های مرتبط با کبد چرب و عوارض ناشی از آن اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند.

سرطان روده بزرگ؛ سرطانی قابل پیشگیری

طبائیان در بخش دیگری از سخنان خود درباره وضعیت سرطان روده بزرگ گفت: سرطان روده بزرگ یکی از سرطان‌های شایع در کشور است که هم در مردان و هم در زنان دیده می‌شود و روند بروز آن نیز رو به افزایش است.

نکته مهم درباره سرطان روده بزرگ این است که این سرطان تا حد زیادی قابل پیشگیری است و برای آن روش‌های غربالگری در دسترس داریم. هدف از غربالگری این است که افراد سالم را پیش از بروز بیماری یا در مراحل اولیه مورد بررسی قرار دهیم تا بتوان از ایجاد سرطان پیشگیری کرد یا بیماری را در مراحل قابل درمان شناسایی کرد.

یکی از روش‌های شناخته‌شده و در دسترس غربالگری، آزمایش خون مخفی در مدفوع (FIT) است که در برخی شهر‌ها و مراکز بهداشتی کشور نیز در قالب برنامه‌های غربالگری انجام می‌شود.

طبائیان با اشاره به تغییر سن شروع غربالگری سرطان روده بزرگ گفت: در سال‌های گذشته سن شروع غربالگری ۵۰ سال در نظر گرفته می‌شد، اما با توجه به کاهش سن بروز سرطان روده بزرگ، این سن به ۴۵ سال کاهش یافته است؛ بنابراین توصیه می‌شود افراد از ۴۵ سالگی نسبت به انجام غربالگری اقدام کنند.

معاون آموزشی و پژوهشی سازمان نظام پزشکی کشور در عین حال نسبت به عدم پیگیری برخی افراد با تست غربالگری مثبت هشدار داد و گفت: اجرای تست غربالگری تنها مرحله اول است. افرادی که نتیجه تست آنها مثبت می‌شود، باید برای بررسی‌های تکمیلی، از جمله کولونوسکوپی، مراجعه کنند.

مطالعات انجام‌شده نشان می‌دهد درصد قابل توجهی از افراد پس از مثبت شدن تست غربالگری، برای انجام بررسی‌های تکمیلی مراجعه نمی‌کنند و این موضوع می‌تواند اثربخشی برنامه غربالگری را کاهش دهد.

طبائیان عوامل مختلفی را در این زمینه مؤثر دانست و اظهار کرد: دسترسی به خدمات، هزینه‌ها و مسائل فرهنگی و نگرانی افراد از انجام کولونوسکوپی از جمله عواملی است که می‌تواند موجب شود افراد نتیجه مثبت تست خود را پیگیری نکنند.

اگر نتیجه FIT مثبت باشد، فرد باید حتماً بررسی‌های تکمیلی را انجام دهد؛ چراکه هدف اصلی برنامه غربالگری، شناسایی زودهنگام ضایعات و پیشگیری از سرطان است و بدون تکمیل فرایند تشخیص، بخش مهمی از هدف غربالگری محقق نخواهد شد.

کاهش شیوع هپاتیت در ایران و ورود داروی جدید کبد چرب؛ تأکید بر غربالگری سرطان‌های گوارشی

معاون آموزشی و پژوهشی سازمان نظام پزشکی کشور با اشاره به کاهش قابل توجه شیوع هپاتیت B و C در ایران گفت: واکسیناسیون روتین هپاتیت B از سال ۱۳۷۲ موجب شده است متولدین پس از این سال تا حد زیادی در برابر این بیماری ایمن باشند. وی همچنین از دسترسی بیماران به درمان خوراکی هپاتیت C و ورود داروی جدید کبد چرب به کشور خبر داد و تأکید کرد که این دارو نباید بدون اندیکاسیون و به شکل خودسرانه مصرف شود.

در سال‌های گذشته هپاتیت‌های ویروسی یکی از علل مهم آسیب‌های شدید کبدی و پیوند کبد بودند، اما با اقدامات انجام‌شده، وضعیت هپاتیت در کشور به شکل قابل توجهی بهبود یافته است.

واکسیناسیون هپاتیت B از سال ۱۳۷۲ در برنامه واکسیناسیون روتین کشور قرار گرفت و بنابراین افرادی که پس از این سال متولد شده‌اند، واکسیناسیون هپاتیت B را دریافت کرده‌اند و احتمال ابتلای آنها به این بیماری بسیار کاهش یافته است.

شیوع هپاتیت B در ایران حدود یک درصد است و از این نظر کشور در گروه کشور‌هایی با شیوع پایین قرار می‌گیرد. شیوع هپاتیت C نیز حدود سه‌دهم درصد گزارش شده است، هرچند در گروه‌های پرخطر، به‌ویژه افراد دارای اعتیاد تزریقی، میزان شیوع می‌تواند بسیار بالاتر باشد و حتی به حدود ۵۰ درصد برسد.

یکی از اتفاقات مهم در درمان هپاتیت C، دسترسی به دارو‌های خوراکی مؤثر است. در حال حاضر بیماران می‌توانند با یک دوره درمان خوراکی حدود سه‌ماهه، تحت درمان قرار گیرند و در بسیاری از موارد بیماری به طور کامل برطرف شود؛ موضوعی که در گذشته با این سهولت در دسترس نبود.

داروی جدید کبد چرب در ایران

تا همین سال گذشته داروی مشخصی برای درمان کبد چرب نداشتیم، اما در ماه‌های اخیر دارویی جدید برای این بیماری در دنیا تأیید شده و خوشبختانه این دارو در کشور نیز در دسترس قرار گرفته است.

البته این دارو برای همه مبتلایان به کبد چرب تجویز نمی‌شود و یکی از مباحث مهمی که در این کنگره مورد توجه قرار گرفته، آموزش پزشکان درباره اندیکاسیون‌های مصرف، عوارض دارو و نحوه پایش بیماران است.

مطالعات انجام‌شده در انجمن نیز اثرات مطلوب این دارو و کاهش فیبروز کبدی را نشان داده است، اما نباید تصور شود که هر فرد مبتلا به کبد چرب باید این دارو را مصرف کند.

طبائیان با بیان اینکه این دارو در حال حاضر تحت پوشش بیمه نیست و هزینه نسبتاً بالایی دارد، گفت: قرار نیست مردم برای تهیه این دارو مستقیماً به داروخانه مراجعه کنند یا دارو بدون بررسی‌های لازم تجویز شود. باید مشخص باشد چه بیماری واقعاً به این دارو نیاز دارد، چه زمانی آزمایش‌های لازم انجام شود و در چه شرایطی تصویربرداری و بررسی‌های تکمیلی مورد نیاز است.

هیچ شواهد علمی معتبری وجود ندارد که نشان دهد مصرف آب یخ موجب ابتلا به کبد چرب می‌شود. مهم‌ترین عوامل مرتبط با افزایش کبد چرب، سبک زندگی ناسالم، کم‌تحرکی، چاقی، مصرف غذا‌های پرچرب و فست‌فود‌ها و اختلالات متابولیک هستند.

کبد چرب معمولاً به تنهایی اتفاق نمی‌افتد و می‌تواند در کنار بیماری‌هایی مانند دیابت، فشار خون و اختلال چربی خون دیده شود؛ مجموعه‌ای که در قالب سندرم متابولیک شناخته می‌شود.

افزایش خطر سرطان‌های گوارشی با تغییر سبک زندگی

معاون آموزشی و پژوهشی سازمان نظام پزشکی کشور در ادامه با اشاره به عوامل مؤثر در افزایش سرطان روده بزرگ اظهار کرد: تغییر الگوی تغذیه، مصرف غذا‌های پرچرب و فرآوری‌شده، کمبود فیبر، کاهش مصرف میوه و سبزیجات، کم‌تحرکی، چاقی و مصرف سیگار از جمله عواملی هستند که در افزایش خطر سرطان روده بزرگ نقش دارند.

در این باره باید گفت؛ سرطان معده در ایران شیوع قابل توجهی دارد و در برخی مناطق کشور، به‌ویژه شمال و شمال‌غرب، میزان بروز آن بالاتر است. در استان اردبیل نیز از نظر شیوع سرطان معده، ارقام بالایی گزارش شده است.

طبائیان وجود عفونت هلیکوباکتر پیلوری، مصرف غذا‌های پرنمک و فرآوری‌شده، سیگار و الکل را از عوامل مؤثر در افزایش خطر سرطان معده دانست و افزود: عوامل ژنتیکی و جغرافیایی نیز در بروز این سرطان مؤثر هستند.

همچنین مصرف نوشیدنی‌های بسیار داغ، از جمله چای داغ، در برخی مناطق کشور می‌تواند خطر ابتلا به سرطان مری را افزایش دهد.

آندوسکوپی و کولونوسکوپی؛ ابزار‌های مهم تشخیص و پیشگیری

طبائیان درباره نقش آندوسکوپی و کولونوسکوپی در تشخیص بیماری‌های گوارشی نیز اظهار کرد: آندوسکوپی و کولونوسکوپی از ابزار‌های بسیار مهم در تشخیص بیماری‌های دستگاه گوارش هستند و استفاده صحیح و به‌موقع از آنها می‌تواند در تشخیص زودهنگام بیماری‌ها و پیشگیری از برخی سرطان‌ها نقش مهمی داشته باشد.

کولونوسکوپی به‌ویژه در غربالگری سرطان روده بزرگ اهمیت زیادی دارد، چراکه علاوه بر تشخیص ضایعات، در بسیاری از موارد امکان برداشتن پولیپ‌های پیش‌سرطانی نیز وجود دارد و به این ترتیب می‌توان پیش از تبدیل شدن این ضایعات به سرطان، از پیشرفت بیماری جلوگیری کرد.

هوش مصنوعی به کمک تشخیص زودهنگام سرطان‌های گوارشی می‌آید

معاون آموزشی و پژوهشی سازمان نظام پزشکی کشور با تأکید بر ضرورت ارتقای تجهیزات آندوسکوپی و کولونوسکوپی گفت: در این روش‌ها هدف تنها مشاهده بیماری موجود نیست، بلکه شناسایی ضایعات پیش‌سرطانی است تا بتوان پیش از تبدیل آنها به سرطان، اقدامات درمانی لازم را انجام داد.

طبائیان با اشاره به اهمیت آموزش متخصصان گوارش اظهار کرد: در آندوسکوپی به دنبال ضایعاتی هستیم که ممکن است در آینده به سرطان تبدیل شوند؛ بنابراین متخصصان فوق‌تخصص گوارش باید آموزش کافی برای شناسایی این ضایعات داشته باشند.

از سوی دیگر، برخورداری از دستگاه‌های باکیفیت اهمیت بسیار زیادی دارد، چراکه ضایعات پیش‌سرطانی و سرطانی همیشه به‌راحتی قابل تشخیص نیستند و نمی‌توان انتظار داشت با هر دستگاهی بتوان آنها را به‌درستی شناسایی کرد.

طبائیان با بیان اینکه در سال‌های اخیر دستگاه‌های پیشرفته آندوسکوپی وارد کشور شده است، گفت: انتظار داریم این روند ادامه پیدا کند و با وجود محدودیت‌ها و تحریم‌ها، تجهیزات جدیدتر، به‌ویژه دستگاه‌های مجهز به فناوری هوش مصنوعی، در اختیار مراکز درمانی قرار گیرد.

هوش مصنوعی می‌تواند به پزشک کمک کند تا ضایعات مشکوک و پیش‌سرطانی را با دقت بیشتری شناسایی کند. این فناوری در کولونوسکوپی نیز می‌تواند احتمال از دست رفتن برخی ضایعات را کاهش دهد و در نهایت به تشخیص زودهنگام بیماری‌های گوارشی کمک کند.

برای اینکه آندوسکوپی و کولونوسکوپی واقعاً نقش پیشگیرانه داشته باشند، باید هم پزشک مهارت لازم را داشته باشد و هم دستگاه مورد استفاده از کیفیت و فناوری مناسب برخوردار باشد. برخی تجهیزات موجود در کشور نیازمند به‌روزرسانی و جایگزینی هستند و باید به سمت استفاده گسترده‌تر از دستگاه‌های پیشرفته حرکت کنیم.

آندوسکوپی و کولونوسکوپی نباید بی‌رویه انجام شود

طبائیان در پاسخ به پرسشی درباره میزان انجام آندوسکوپی و کولونوسکوپی گفت: برای انجام این اقدامات تشخیصی معیار‌های مشخصی وجود دارد و باید بر اساس نیاز واقعی بیمار انجام شوند.

همان‌طور که انجام ندادن آندوسکوپی برای بیماری که به آن نیاز دارد می‌تواند باعث تأخیر در تشخیص و بروز عوارض جدی شود، انجام بیش از حد این اقدامات نیز مشکلات خود را دارد و می‌تواند بار مالی قابل توجهی به نظام سلامت تحمیل کند.

هشدار درباره مصرف خودسرانه دارو‌های گوارشی

طبائیان همچنین درباره مصرف دارو‌های گوارشی بدون تجویز پزشک اظهار کرد: هیچ دارویی را نمی‌توان کاملاً بدون عارضه دانست؛ اما زمانی که دارو با تشخیص و تجویز پزشک مصرف می‌شود، پزشک میان عوارض احتمالی دارو و فواید آن تصمیم‌گیری می‌کند و ممکن است مصرف طولانی‌مدت دارو برای جلوگیری از یک عارضه جدی‌تر ضروری باشد.

ممکن است بیمار به مصرف طولانی‌مدت دارو نیاز داشته باشد تا از بروز عوارض جدی‌تر جلوگیری شود، اما تشخیص این موضوع باید توسط پزشک انجام شود.

مشکل کشور کمبود پزشک نیست

وی با بیان اینکه ایران از نظر تعداد پزشک در وضعیت نامناسبی قرار ندارد، گفت: مشکل اصلی نظام سلامت، توزیع نامناسب پزشکان است؛ به‌گونه‌ای که در برخی مناطق با کمبود پزشک و متخصص مواجهیم، در حالی که در برخی شهر‌ها تعداد متخصصان حتی از استاندارد‌های مورد نیاز بالاتر است.

کشور از نظر تعداد پزشک عمومی، متخصص و فوق‌تخصص ظرفیت مناسبی دارد، اما مسئله اصلی، توزیع نامناسب این نیروهاست.

در مناطق کم‌برخوردار با کمبود پزشک، متخصص و فوق‌تخصص مواجه هستیم، در حالی که در برخی مناطق دیگر تعداد پزشکان و متخصصان ممکن است حتی دو برابر استاندارد‌های مورد نیاز باشد؛ بنابراین مسئله اصلی، صرفاً افزایش تعداد پزشکان نیست، بلکه باید برای توزیع عادلانه نیروی انسانی در کشور برنامه‌ریزی کرد.

طبائیان با اشاره به تعداد فوق‌تخصص‌های گوارش و کبد گفت: برآورد ما این است که حدود هزار فوق‌تخصص گوارش و کبد در کشور در حال خدمت‌رسانی هستند؛ البته ممکن است به دلیل تأخیر در ثبت مدارک فارغ‌التحصیلان در نظام پزشکی، آمار رسمی با این برآورد تفاوت داشته باشد.

افزایش ظرفیت پزشکی بدون زیرساخت، کیفیت آموزش را تهدید می‌کند

معتقدیم در حال حاضر مسئله اصلی کشور کمبود عددی پزشک نیست. بر اساس تکالیف برنامه هفتم توسعه نیز ظرفیت پزشکی کشور افزایش یافته و از نظر تعداد، به اهداف تعیین‌شده نزدیک شده‌ایم.

راهکار حل کمبود پزشک در مناطق محروم، افزایش بی‌ضابطه ظرفیت پذیرش دانشجوی پزشکی نیست. اگر زیرساخت‌های آموزشی، استاد، بیمارستان و امکانات لازم وجود نداشته باشد و تعداد دانشجویان را افزایش دهیم، کیفیت آموزش پزشکی کاهش پیدا می‌کند.

آموزش پزشکی ایران در منطقه جایگاه بسیار خوبی دارد و نباید با افزایش ظرفیت بدون فراهم کردن زیرساخت، این جایگاه را از دست بدهیم. در نهایت کاهش کیفیت آموزش، مستقیماً بر کیفیت خدماتی که به مردم ارائه می‌شود تأثیر خواهد گذاشت.

وی راهکار اصلی را ایجاد مشوق برای ماندگاری پزشکان در مناطق کم‌برخوردار دانست و گفت: باید شرایطی ایجاد کنیم که پزشکان برای حضور و فعالیت در این مناطق انگیزه داشته باشند و کمبود نیروی پزشکی در این مناطق برطرف شود.

در برخی مناطق چین نیز با مشکل کمبود پزشک مواجه بودند و برای رفع آن اقدام به تربیت تعداد بیشتری پزشک کردند، اما پس از مدتی با مشکلاتی در کیفیت آموزش مواجه شدند؛ بنابراین تجربه کشور‌های دیگر نیز نشان می‌دهد که افزایش صرف ظرفیت، بدون توجه به زیرساخت و کیفیت، راه‌حل پایدار نیست.

سالانه حدود ۸۰۰ پیوند کبد در کشور انجام می‌شود

وی همچنین درباره وضعیت پیوند کبد در ایران گفت: ایران از نظر تعداد و کیفیت انجام پیوند کبد در وضعیت خوبی قرار دارد و سالانه حدود ۸۰۰ پیوند کبد در کشور انجام می‌شود؛ البته این تعداد ممکن است در سال‌های مختلف تغییر کند.

در گذشته بخش قابل توجهی از پیوند‌های کبد در شیراز انجام می‌شد، اما اکنون مراکز پیوند در تهران و تعدادی از مراکز استان‌ها نیز فعال هستند و ظرفیت انجام پیوند در کشور افزایش یافته است.

در گذشته برخی از این ضایعات نیازمند جراحی بودند، اما امروز می‌توان تعدادی از آنها را با روش‌های آندوسکوپیک و بدون انجام جراحی باز درمان کرد.

برای آموزش این روش‌ها ابتدا دوره‌های آموزشی با حضور مدرس خارجی و در محیط‌های شبیه‌سازی و دامپزشکی انجام شد و پس از کسب مهارت‌های لازم، این روش‌ها تحت نظارت استادان در بیماران اجرا شد و اکنون در کشور در حال انجام است.

یکی از رسالت‌های انجمن‌های علمی این است که روش‌های جدید تشخیصی و درمانی را به جامعه پزشکی آموزش دهند تا بیمارانی که در گذشته ناچار به انجام جراحی بودند، در موارد مناسب بتوانند از روش‌های کم‌تهاجمی‌تر و پیشرفته‌تر استفاده کنند.

ظرفیت پذیرش پزشکی باید دوباره بررسی شود

وی با تأکید بر ضرورت بازنگری در ظرفیت پذیرش دانشجوی پزشکی گفت: پیشنهاد ما برگزاری جلسه‌ای کارشناسی با حضور وزارت بهداشت، سازمان نظام پزشکی و مجلس برای بررسی مجدد ظرفیت‌ها و رسیدن به یک عدد و راهکار منطقی است.

حتی ممکن است علاوه بر بازگشت ظرفیت‌ها به سطح سال ۱۴۰۰، در برخی شرایط نیاز به کاهش ظرفیت نیز وجود داشته باشد؛ بنابراین این موضوع باید با بررسی کارشناسی و بر اساس نیاز واقعی کشور تعیین شود.

طبائیان با بیان اینکه افزایش ظرفیت به‌تنهایی مشکل کمبود پزشک در مناطق محروم را حل نمی‌کند، اظهار کرد: اگر پزشکی در منطقه‌ای حضور ندارد، باید با ایجاد مشوق‌های مالی و رفاهی و تأمین حداقل امکانات زندگی، زمینه ماندگاری پزشکان در آن مناطق فراهم شود.

در برخی مناطق ممکن است برای یک رشته تخصصی مانند اورولوژی یا جراحی مغز و اعصاب نیاز به حضور پزشک وجود داشته باشد، اما تعداد بیماران به اندازه‌ای نیست که پزشک بتواند درآمد مناسبی داشته باشد؛ در چنین شرایطی باید پرداخت ثابت و مشوق‌های مشخص برای ماندگاری پزشک در نظر گرفته شود.

پزشک صرفاً یک نیروی کارمندی نیست و باید جایگاه حرفه‌ای و شأن او حفظ شود؛ مجموعه این عوامل می‌تواند به ماندگاری پزشکان در مناطق کم‌برخوردار کمک کند.

اگر افراد بومی مناطق محروم برای تحصیل و خدمت در همان مناطق تربیت شوند، احتمال ماندگاری آنها بیشتر است؛ البته به شرط آنکه تعهد خدمت و سازوکار‌های مربوط به آن به‌درستی اجرا شود.

هشدار درباره مصرف خودسرانه دارو‌های لاغری

دارو‌های کاهش وزن باید تنها در مواردی که فرد دارای اضافه‌وزن یا چاقی و شرایط پزشکی لازم است، با تشخیص و تجویز پزشک مورد استفاده قرار گیرد.

وی با اشاره به اینکه برای برخی افراد دارای شاخص توده بدنی (BMI) بالا و بیماری‌های همراه مانند دیابت ممکن است درمان دارویی یا سایر روش‌های کاهش وزن ضرورت داشته باشد، افزود: متأسفانه مواردی دیده می‌شود که افرادی با BMI طبیعی و بدون اندیکاسیون پزشکی، اقدام به تزریق دارو‌های لاغری یا روش‌هایی مانند بوتاکس معده می‌کنند.

هر دارویی می‌تواند عوارض داشته باشد و زمانی که یک درمان برای فردی که به آن نیاز ندارد استفاده شود، فرد در معرض عوارض دارو قرار می‌گیرد، بدون اینکه منفعت پزشکی قابل‌قبولی از آن دریافت کند.

طبائیان با اشاره به افزایش تبلیغات دارو‌های تزریقی کاهش وزن در برخی پلتفرم‌ها اظهار کرد: تهیه و مصرف این دارو‌ها بدون تجویز پزشک می‌تواند عوارض جدی و جبران‌ناپذیری به دنبال داشته باشد.

وی از مردم خواست از مصرف خودسرانه دارو‌های لاغری پرهیز کنند و گفت: اگر قرار است داروی کاهش وزن مورد استفاده قرار گیرد، باید پس از ارزیابی شرایط فرد و صرفاً با نظر و تجویز پزشک انجام شود.

منبع: آفتاب نیوز