بورس تا کجا بالا می‌رود؟/ عوامل مهم در رشد بازار سرمایه/ اعلمی: آینده بازار به مقصد پول‌های خرد مردم بستگی دارد

بورس تهران پس از توقف معاملات در پی حمله آمریکا به ایران در ۹ اسفندماه، سرانجام ۲۹ اردیبهشت‌ماه بازگشایی شد و از آن زمان تاکنون مسیر متفاوتی را در پیش گرفته است؛ رشدی که حالا این سؤال را جدی‌تر از همیشه مطرح کرده است: «آیا بازار سرمایه وارد یک دوره صعودی بلندمدت شده یا با یک موج موقت مواجهیم؟»

از یک سو، افزایش سود اسمی شرکت‌ها و رشد ارزش دارایی‌ها می‌تواند همچنان به نفع بازار باشد و از سوی دیگر، ریسک‌هایی مانند جنگ و تنش سیاسی، نرخ بهره، سیاست‌های دولت و محدودیت‌های انرژی همچنان بالای سر بورس قرار دارند.

حالا نگاه سرمایه‌گذاران بیش از آنکه به رشد بورس معطوف باشد، به ادامه مسیر شاخص و نقطه‌ای است که این روند صعودی می‌تواند در آن متوقف شود. آیا شاخص همچنان ظرفیت فتح قله‌های جدید را دارد؟ مهم‌ترین تهدید برای ادامه این روند چیست و سرمایه‌گذاران از چه نشانه‌ای باید متوجه شوند که زمان کاهش ریسک فرا رسیده است؟

عوامل مهم در رشد بازار سرمایه

در همین رابطه، محمدرضا اعلمی، تحلیلگر بازار سرمایه، در گفت‌وگو با «اقتصادنیوز» درباره روند بازار سرمایه پس از بازگشایی بورس در ۲۹ اردیبهشت، گفت: عوامل مختلفی باعث رشد بازار می‌شوند و یکی از عوامل محرک بازار، نرخ ارز و انتظارات نسبت به آینده آن است. اما موضوعی که من روی آن پافشاری و تأکید دارم، این است که باید ببینیم ساختار بازار به چه شکل است و آیا بازار متناسب با اقتصاد ما عمل می‌کند یا خیر.

او ادامه داد: مثبت بودن بازار می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد و یکی از دلایل آن می‌تواند نقش پررنگ دولت در این موضوع باشد؛ چراکه دولت به دنبال این است که یک شاخص مثبت را رقم بزند و این موضوع می‌تواند آسیب‌هایی را به همراه داشته باشد. اگر بازار طبیعی و مثبت است و همه‌چیز هم مناسب است، این سؤال مطرح می‌شود که چرا به سمت اصلاح ساختارهایی مانند حجم مبنا و دامنه نوسان نمی‌رویم.

اعلمی افزود: حجم مبنای یک و محدودیت سه‌درصدی دامنه نوسان کمک می‌کند که با یک پول کم بتوانیم بازار را مثبت نگه داریم و این‌گونه القا کنیم که همه‌چیز خوب است و بازار شرایط مثبتی دارد. درست است که رشد دلار را شاهد هستیم، اما این رشد نسبی دلار در واقع ارزش اسمی بازار را بالا می‌برد و الزاماً به معنای داشتن یک اقتصاد پویا، مولد و تولیدی نیست.

این تحلیلگر بازار سرمایه تأکید کرد: به نظر می‌رسد باید ساختارهای بازار را اصلاح کنیم و نباید فکر کنیم که مثبت شدن شاخص گویای یک اقتصاد خوب و مولد است. نکته دیگری که وجود دارد این است که عوامل سیستماتیک منطقه‌ای هنوز برطرف نشده‌اند و به نظر می‌رسد با وجود این شرایط، هر لحظه احتمال دارد بازار منفی شود و این ریسک‌ها آثار بد خود را بر بازار بگذارند.

او گفت: این نگرانی وجود دارد که بعداً با ریزش شارپی شاخص کل، دچار مشکل شویم. بنابراین عامل عمده افزایش شاخص کل، در کنار مسائل ساختاری بازار، نقش دولت در مثبت شدن بازار است و این موضوع می‌تواند تا حدی آسیب‌زا باشد.

آیا دلایل بنیادی برای ادامه رشد بورس وجود دارد؟

او درباره اینکه آیا هنوز دلایل بنیادی برای ادامه رشد بورس وجود دارد و با در نظر گرفتن سود شرکت‌ها، نرخ ارز و شرایط اقتصادی، بازار همچنان جای رشد دارد یا بخش زیادی از این رشد اتفاق افتاده است، گفت: به نظر می‌رسد اگر شاهد این باشیم که شرکت‌های خوب ما در بازار سود شناسایی کنند و این سود، سود واقعی باشد، شرایط متفاوت خواهد بود.

او توضیح داد: سود واقعی به این معناست که سود شرکت‌ها متأثر از تورم نباشد. اگر سودآوری فصلی شرکت‌ها را نسبت به فصل مشابه سال قبل بررسی کنیم و ببینیم شرکت‌ها علاوه بر اینکه توانسته‌اند تورم را با سودشان پوشش دهند، برای شرکت‌های ما ارزش افزوده‌ای نیز ایجاد کرده‌اند، این اتفاق می‌تواند نشان دهد که رشد بازار ادامه‌دار خواهد بود.

این تحلیلگر بازار سرمایه افزود: اگر نرخ‌های بالاتری را برای دلار در نظر داشته باشیم، بازار در نهایت می‌تواند روند خوب و مثبت خود را به خاطر اثرات دلار بر شرکت‌ها ادامه دهد. اما الان در نقطه‌ای از بازار قرار داریم که به نظر می‌رسد پول‌هایی که وارد بازار شده‌اند، بخواهند سود شناسایی کنند و این می‌تواند نقطه عطفی برای اصلاح شاخص کل باشد.

این کارشناس بازار سهام ادامه داد: به هر حال برای اینکه اظهار نظر کنیم آیا روند صعودی شاخص کل ادامه‌دار خواهد بود یا نه، باید ببینیم آیا پول‌های خرد به سمت بازار می‌آیند یا خیر؛ پول‌هایی که به خاطر شرایط کشور، احتمال بالا رفتن نرخ دلار و همچنین احتمالات موجود درباره آینده وارد بازار شده‌اند. به نظر می‌رسد الان نقطه عطفی برای شاخص کل ایجاد شده است.

او تأکید کرد: امیدوارم این اصلاح، به خاطر وجود ساختارهای موجود، منجر به ریزش نشود و اصلاح باشد. بنابراین در شرایط فعلی باید توجه داشت که نقطه‌ای که بازار در آن قرار گرفته، می‌تواند هم برای ادامه روند و هم برای اصلاح بازار اهمیت داشته باشد.

آیا بورس وارد یک سیکل صعودی چندساله شده است؟

وی درباره اینکه بورس ایران معمولاً چند سال وارد دوره رشد می‌شود و بعد دوباره درگیر رکود می‌شود و آیا اکنون می‌توان با اطمینان گفت که بازار وارد یک دوره چندساله صعودی شده است، گفت: بازارها در دوره‌های متفاوتی قرار می‌گیرند؛ دوره رونق دارند و دوره رکود. ما در گذشته نیز شاهد رشد بازار بوده‌ایم.

او افزود: امیدوارم این رشد بازار مانند سال ۱۳۹۹ نشود. امیدوارم اتفاقاتی که در حال رخ دادن است، منجر به یک تأمین مالی از بازار نشود و بعد عده‌ای که وارد نیستند و صلاحیت حرفه‌ای لازم را ندارند، وارد بازار شوند و خدای نکرده پولشان در معرض خطر قرار بگیرد و ما شاهد بحران‌های جدیدی در جامعه باشیم.

این تحلیلگر بازار سرمایه تأکید کرد: دوره رونق را زمانی می‌توانیم سیگنال تأییدش را بگیریم که ریسک‌هایی که به لحاظ سیاسی وجود دارند، کاملاً مرتفع شوند. آن زمان می‌توانیم بگوییم بله، ما شاهد این هستیم که رونق بازار می‌تواند ادامه داشته باشد.

شاخص بورس در یک سیکل صعودی تا کجا می‌تواند رشد کند؟

اعلمی درباره اینکه اگر واقعاً بازار وارد یک سیکل صعودی چندساله شده باشد، شاخص کل تا کجا می‌تواند بالا برود، گفت: من هیچ‌وقت عددی را برای شاخص اعلام نکرده‌ام و در مجموع هم دنبال اعلام عدد برای شاخص نیستم. امیدوارم بازار مبتنی بر واقعیت‌های خودش بتواند اعداد بالاتر را ببیند.

او ادامه داد: با این حال همچنان معتقدم که فعالان بازار باید توجه داشته باشند که افزایش نرخ دلار، با وجود اینکه از طریق اثرگذاری بر شرکت‌ها می‌تواند به بازار کمک کند، ممکن است خود بازار را دچار مشکل کند و اجازه ندهد شاخص کل بالا برود.

کدام سهام برای سرمایه‌گذاری مناسب‌ترند؟

این تحلیلگر بازار سرمایه درباره اینکه در شرایط فعلی کدام سهم‌ها بیشترین بازدهی را دارند و فردی که قصد ورود به بازار دارد باید سراغ چه سهم‌هایی برود، گفت: وقتی بازار به این شکل است، اولویت افراد باید نقدشوندگی باشد تا اگر اتفاقی افتاد، در مرحله اول بتوانند خودشان را حفظ کنند و پرتفوی خود را مدیریت کنند.

اعلمی افزود: در مرحله بعد، اولویت ما مدیریت ریسک و مدیریت سرمایه است. در حال حاضر باید از شرکت‌هایی که روی محصولاتشان قیمت‌گذاری دستوری وجود دارد اجتناب کنیم و به سمت شرکت‌هایی برویم که سودآوری آنها دلارمحور است.

او ادامه داد: شرکت‌های پالایشی، محصولات شیمیایی، معدنی‌ها و صنایع از این دست، از جمله گروه‌هایی هستند که با رشد نرخ دلار می‌توانند شرایط متفاوتی داشته باشند؛ بنابراین در شرایط فعلی باید به این موضوع در انتخاب سهم توجه شود.

توافق یا جنگ؛ بورس چه واکنشی نشان می‌دهد؟

اعلمی درباره سناریوهای آینده بورس و اینکه در صورت وقوع دوباره جنگ یا یک تنش نظامی جدی چه اتفاقی برای بازار سهام می‌افتد و در صورت نتیجه دادن مذاکرات و شکل‌گیری توافق، بازار چه واکنشی خواهد داشت، گفت: با اتفاق توافق، یک نقطه عطف در بازار ما شکل می‌گیرد و به نظر می‌رسد شاهد یک بازار پررونق و سرازیر شدن پول‌ها به سمت بازار سهامی باشیم.

او افزود: رویکرد دولت نیز در واقع این است که به بازار سرمایه اهمیت بدهد. بنابراین اگر توافق اتفاق بیفتد، می‌توان انتظار داشت که بازار سرمایه از این شرایط منتفع شود و پول‌ها به سمت سهام حرکت کنند.

اعلمی در مقابل درباره تشدید تنش‌ها گفت: اگر اتفاق جدی بیفتد و سطح تخاصم و درگیری‌ها بالا برود، طبیعتاً در روزهای اول شاهد ریزش بازار خواهیم بود. اما متناسب با کم شدن شدت درگیری یا پایداری شرایط حاکم، دوباره می‌توانیم شاهد بهبود روند سهم‌ها در بازار باشیم.

بزرگ‌ترین خطر برای روند صعودی بورس چیست؟

این تحلیلگر بازار سرمایه درباره بزرگ‌ترین خطری که می‌تواند روند صعودی بورس را برهم بزند، اظهار کرد: بزرگ‌ترین عامل می‌تواند تنش‌ها و درگیری‌های منطقه‌ای باشد که آرامش بازار را به هم بزند. در مرحله بعد، نرخ بهره و سیاست‌های دولت می‌تواند اثرگذار باشد.

او ادامه داد: اگر سیاست انقباضی از سوی دولت اتفاق بیفتد، می‌توانیم شاهد رکود بازار باشیم. نگرانی دیگری که وجود دارد، بحث تأمین مالی است؛ اگر مانند سال ۱۳۹۹ از بازار تأمین مالی صورت بگیرد، ما شاهد یک بی‌اعتمادی در سطح بازار خواهیم بود و آن وقت ممکن است بازار وارد یک رکود بلندمدت شود.

اعلمی درباره قطعی برق و گاز و اثر آن بر سودآوری شرکت‌ها نیز گفت: تأثیر مستقیم بازار و در واقع بحث افزایش نرخ دلار است که باعث مثبت شدن بازار شده است. هرچقدر این عامل کمرنگ‌تر شود، بعد شاهد اثر ریسک‌های سیستماتیک مانند قطعی گاز و قطع برق خواهیم بود که در جای خودش قابل بررسی است.

سرمایه‌گذاران چه زمانی باید از بورس خارج شوند؟

اعلمی درباره اینکه سرمایه‌گذاران از کجا باید متوجه شوند روند صعودی بازار تمام شده و زمان خروج یا کاهش ریسک رسیده است، گفت: برای خروج، شاخص کل ملاک نیست. هر سهمی به تناسب خودش باید مورد بررسی قرار بگیرد و داشتن یک استراتژی معاملاتی روی سهام، مانند خروج داینامیک، می‌تواند مؤثر باشد.

او توضیح داد: اگر شما پنج سهم در سبد خودتان داشته باشید که با فعال شدن سیگنال خروج، تک‌تک این سهم‌ها سیگنال خروج بدهند و استراتژی‌ای که دارید نیز به شما سیگنال ورود ندهد، متوجه می‌شوید که بازار یک روند صعودی ندارد.

این تحلیلگر بازار سرمایه تأکید کرد: برای خروج از بازار، ملاک باید بررسی خود سهم و رفتار خود سهم باشد و اینکه آیا سیگنال فروش شما فعال شده یا نه. این بهترین تصمیم برای نقد شدن و مدیریت سبد دارایی است.