فیلمنامه‌نویسی و کارگردانی رشته‌هایی هستند که در امتداد یکدیگر بوده و برای مخاطب هم حضور یک نفر در این دو پست، اصل پذیرفته شده‌ای است. منتها وقتی پای بازیگری هم به میان می‌آید، مخاطب هم نگاه سختگیرانه‌تری پیدا می‌کند. مجید اسماعیلی از معدود نمونههای اینچنینی است که این روزها سریال «استخوان‌سوز» را در حال پخش از پلتفرم فیلم‌نت دارد.
تئوری مولف که زمانی در سال‌های دهه شصت بحث آن بسیار داغ بوده و سینمای ایران هم از آن متاثر شده بود، کارگردان‌های داخلی را به سمت تولید براساس فیلمنامه‌ای نوشته خود سوق می‌داد. موضوعی که به یک روال طبیعی تبدیل شده و همه ساله نمونههای مختلفی از آن را روی پرده سینما و صفحه کوچک نمایش خانگی می‌بینیم. حتی برخی از فیلمسازان که نمونههای مشهور جهانی هم دارند، به عنوان بازیگر گوشه‌ای از کادر دوربین خود قرار گرفته و بازیگوشانه امضایشان را پای کار می‌گذارند که شاخص‌ترین فیلمساز در این باب، آلفرد هیچکاک است. اندکی از کارگردان‌ها در این زمینه جدی‌تر نشان داده و گاه ایفای یکی از نقش‌های اصلی یا مکمل فیلم و سریال خود را برعهده می‌گیرند؛ کار سختی که عموما به نتایجی درخشان منتهی نشده و از این حیث ارزش افزوده‌ای به کارگردان تعلق نمی‌گیرد. با این حال، گاه به اندک نمونه‌هایی برمی‌خوریم که استثنا به حساب می‌آیند و سریال «استخوان سوز» و کارگردان-بازیگر آن مجید اسماعیلی از جمله آنها هستند.
مجید اسماعیلی و خلق فیلمنامه‌ای با مختصات ملودرام
اسماعیلی که سابقه ساخت سریال و فیلم تلویزیونی برای شبکه‌های مختلف سیما را دارد، در «استخوان‌سوز» سراغ قصه‌ای رفته که نمونههای مشابهی از آن در سال‌های گذشته ساخته شده و ظرف ملودرام نیز این وجوه تشابه را پررنگ‌تر کرده است. ژانر محبوب مخاطبان ایرانی که همواره امتحان خود را در مواجهه با آنان پس داده و نقطه عطف آن نیز قصه‌گویی به حساب می‌آید. حول محور خانواده‌ای نه چندان پرجمعیت که پدر و مادرشان از دنیا رفته‌اند و خواهر و برادرها هر کدام گوشه‌ای از بار قصه را به دوش می‌کشند. اسماعیلی در قسمت نخست، به خوبی از عهده معرفی شخصیت‌های فوق برآمده و روی وجوه مثبت و منفی آنها مانور می‌دهد. از سعید آرام و منطقی و لیلای همیشه نگران تا صابر و حامد و محسن به عنوان برادر بزرگ‌تر که هر کدام داستانکی با خود دارند. بازداشت حامد در پادگان محل خدمت سربازی، نقطه عطف قسمت پایلوت به حساب می‌آید که تنش خوبی به فیلمنامه می‌بخشد. اسماعیلی در مقام نویسنده فیلمنامه، در قسمت‌های بعدی نیز تلاش کرده تا منحنی تنش را در مسیر صعودی نگه داشته و شخصیت‌های اصلی خود را در قلب آن قرار دهد. برای مثال هم می‌توان به آسیب مغزی حامد و بستری شدشن در بخش مراقبت‌های ویژه اشاره کرد که نقطه عطف تکان‌دهنده قسمت سوم نیز حول همین موضوع شکل می‌گیرد. آنچه که در سه قسمت پخش شده کاملا به چشم آمده و یکی از نقاط قوت آن به حساب می آید، فیلمنامه و سیر پیشرفت آن است.
«استخوان سوز» و کارگردانی استاندارد
یکی از وجوهی که ملودرام‌های خانواده محور را از یکدیگر متمایز می‌سازد، کارگردانی و نحوه مواجهه فیلمساز با قصه به لحاظ ساختار و زیبایی‌شناسی است. اسماعیلی در «استخوان‌سوز» و با توجه به تنشی که زیر پوست آن موج می‌زند، دکوپاژ فیلمنامه را انجام داده و ریتمی متناسب با آن خلق کرده است. او برای آشنایی مخاطب با شخصیت‌های مختلف سریال نیز با ظرافت عمل کرده که نمونه‌ای از آن را در آشنایی با حامد در خوابگاه پادگان و در لانگ‌شات می‌بینیم که در ادامه به درگیری در مدیوم‌شات منتهی می‌شود. همین طور نخستین سکانس محسن که در محل کارش و در سالن ملاقات زندان رخ داده و کارگردان از این طریق از زندان به عنوان کلیدی‌ترین لوکیشن کار که به شخصیت تبدیل خواهد شد، رونمایی می‌کند. همین طور استفاده از دوربین روی دست برای القای تنش به مخاطب که در صورت اندک لغزشی می‌تواند به روح مخاطب آسیب بزند! اتفاقی که در این سه قسمت پخش شده رخ نداده و لرزان بودن دوربین به قاعده به نظر می‌رسد.
مجید اسماعیلی، صابر و بازیگری
حضور کارگردان به عنوان بازیگر یکی از نقش‌های اصلی، کار سختی است که اسماعیلی انجام داده و به نظر هم موفق بوده است. «استخوان‌سوز» با حضور صابر به عنوان معلم سر کلاس مدرسه کلید خورده و در پایان قسمت سوم به حضورش در محیطی به شدت متفاوت پیوند زده می‌شود. شخصیتی درون‌گرا، ساکت و دور از خانواده همسر که در لایه‌های پنهان خود نوسان زیادی داشته و همین مساله هم برایش مشکل‌ساز می‌شود. اسماعیلی با توجه به اینکه خود فیلمنامه «استخوان‌سوز» را نوشته، کاملا به زیر و بم شخصیت صابر مسلط بوده و به همین خاطر هم در نمایش آن موفق عمل کرده است. به ویژه در سکانس‌هایی که صابر دیالوگ نداشته و بازی در سکوت را لازم دارد.
محمد جلیلوند
لینک پیشنهادی
