به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، نزدیک به هزار سال پیش، در کلیسای سنت پیتر در منطقه بارتون-آپون- هامبر در شمال انگلستان، مردی را درون یک تابوت بلوط دفن کردند؛ سر او روی بالشی از علف قرار داشت و سه عصای ساختهشده از چوب درخت سیب نیز در کنار او گذاشته شده بود.
این تابوت در جریان کاوشهای باستانشناسی کلیسا در اواخر دهه ۱۹۷۰ و اوایل دهه ۱۹۸۰ از زیر خاک بیرون آورده شد. بررسیها نشان داد درخت بلوطی که برای ساخت تابوت استفاده شده بود، حدود سال ۱۰۷۹ میلادی قطع شده است؛ یعنی اندکی پس از پیروزی نورمنها.
پژوهشگران این اسکلت را «مرد پیروز» (Conquest Man) نامیدند و داستان زندگی او برای چندین دهه به یکی از معماهای جذاب باستانشناسی تبدیل شد.
اکنون، پژوهشی تازه جزئیات بیشتری درباره زندگی و خاستگاه احتمالی «مرد پیروز» روشن کرده و همچنین به بازسازی دیجیتالی چهره او انجامیده است.
کوین بوث، باستانشناس و هماهنگکننده این پژوهش و مدیر ارشد مجموعههای موزهای در سازمان «میراث انگلستان» (English Heritage)، در بیانیه این نهاد میگوید:
«من ۲۰ سال است که شیفته این فرد ــ این مردِ دوران پیروزی ــ هستم. او چه کسی بود؟ چه چیزهایی را از سر گذراند؟ آیا ممکن است در نبرد هستینگز حضور داشته باشد؟ چه جور آدمی بوده است؟ با این تحلیل جدید، احساس میکنم حالا واقعاً میتوانیم به او نزدیک شویم. اینکه اکنون میتوانیم به چهره او نگاه کنیم، این احساس را به وجود میآورد که گویی تقریباً میتوانیم با او صحبت کنیم.»
عکس: دومینیک لیپینسکی / میراث انگلستان (English Heritage)
«مرد پیروز» حدود ۱۳ سال پس از آن دفن شد که ویلیام فاتح، دوک نورماندی، به انگلستان حمله کرد و در نبرد هستینگز، هارولد دوم، پادشاه انگلستان از خاندان آنگلوساکسون، را شکست داد.
ویلیام به نخستین پادشاه نورمن انگلستان تبدیل شد و سلطنت او تغییرات گستردهای در نظام مالکیت زمین و ساختار جامعه اشرافی انگلستان به وجود آورد. او دستور انجام پیمایش دومزدی را صادر کرد تا اطلاعات مربوط به املاک و داراییهای قلمرو پادشاهیاش گردآوری شود. همچنین ساخت قلعههای نورمن و کلیساهای رومانِسک را با سرعت بیشتری دنبال کرد.
محل دفن «مرد پیروز» کلیسای خصوصی یکی از شوالیههای ویلیام فاتح بود. سازمان «میراث انگلستان» این محل را «دفنی ممتاز در کلیسایی متعلق به نورمنها» توصیف میکند؛ در حالی که اشیایی که همراه مرد در قبر قرار داده شده بودند، بازتابدهنده سنتهایی مرتبط با اسکاندیناوی هستند. این سرنخها یک پرسش بدیهی را مطرح میکنند: این مرد اصالتاً اهل کجا بوده است؟
میزان استرانسیم موجود در دندانهای او یکی از قطعات این معما را در اختیار پژوهشگران قرار میدهد؛ زیرا نتایج با منطقه بارتون-آپون-هامبر مطابقت داشت. او یکی از حدود ۲۸۰۰ فردی بود که از کلیسا و محوطه گورستان آن کشف شدهاند؛ مجموعهای که تقریباً ۹۰۰ سال دفن مردگان را دربرمیگیرد.
دندانهای قرون وسطایی سرنخهایی ارائه میدهند
مینای دندان در دوران کودکی شکل میگیرد و برخلاف استخوان، پس از تشکیل دچار بازسازی نمیشود. به همین دلیل، دانشمندان میتوانند از ترکیبات شیمیایی موجود در مینای دندان برای بررسی محل زندگی یک فرد در دوران رشد و کودکی او استفاده کنند.
سارا استارک، زیستشناس استخوانهای انسان در سازمان «تاریخ انگلستان» (Historic England)، به کاترین فیدلر از روزنامه تایمز میگوید:
«استرانسیم میتواند درباره زمینشناسی یا منطقهای که فرد در مقطعی از زندگیاش در آن زندگی میکرده اطلاعاتی به ما بدهد؛ زیرا این عنصر از خاک میآید و غذای ما نیز از خاک به دست میآید. خاکهای مختلف، نشانههای شیمیایی متفاوتی دارند؛ برای مثال، گچ یک ویژگی شیمیایی خاص دارد و خاک رس نیز ویژگی دیگری. نتایج این بررسی، محلی بودن منشأ او را نشان میداد.»
با این حال، شواهد دیگری تصویر پیچیدهتری ارائه میکنند. میزان اکسیژن موجود در مینای دندان «مرد پیروز» نشان میدهد که او بخشی از دوران نوجوانی خود را در منطقهای با آبوهوای سردتر گذرانده است. از سوی دیگر، عصاهای ساختهشده از چوب درخت سیب که در کنار او پیدا شدند، با شیوههای تدفین ثبتشده در اسکاندیناوی همخوانی دارند.
بوث در بیانیه خود میگوید:
«ما نمیدانیم که او “ساکسون” بوده یا “نورمن”. حتی ممکن است هیچکدام نبوده باشد؛ شاید مردی بوده که تحت تأثیر فرهنگهای اروپای قارهای و اسکاندیناوی قرار داشته است.»
و در جریان این حفاری، پیِ کلیساهای آنگلوساکسون و نورمنِ اولیه که پیشتر در این محل قرار داشتند، آشکار شد.
میراث انگلستان (English Heritage)
در طول سدههای نهم و دهم میلادی، مهاجمان، بازرگانان و مهاجران اسکاندیناویایی بخشهایی از بریتانیا، بهویژه مناطق شمالی و شرقی انگلستان، را دستخوش تغییرات عمیقی کردند. با توجه به سن تقریبی «مرد پیروز» هنگام مرگ، احتمالاً او در دوران فرمانروایی کنوت متولد شده بود؛ پادشاهی که از سال ۱۰۱۶ تا ۱۰۳۵ میلادی بر انگلستان حکومت کرد.
بوث به نیکولا دیویس از روزنامه گاردین میگوید که به نظر او این احتمال کاملاً منطقی ــ و شاید محتملترین فرض ــ است که «مرد پیروز» از اسکاندیناوی به بریتانیا آمده باشد.
او به گاردین میگوید: «اینکه مرد ما در اوایل بزرگسالی و در چارچوب این قلمروی مشترک پیرامون دریای شمال وارد بریتانیا شده باشد، کاملاً منطقی به نظر میرسد.»
بوث همچنین احتمال میدهد که «مرد پیروز» ابتدا از اسکاندیناوی به نورماندی رفته و سپس همراه نیروهای ویلیام فاتح وارد انگلستان شده باشد؛ با این حال، او این سناریو را کماحتمالتر میداند. هیچ مدرکی وجود ندارد که ثابت کند «مرد پیروز» در ارتش ویلیام فاتح خدمت کرده است.
تیم پژوهشگرانی که اسکلت را بررسی کردند، توانستند به این نتیجه برسند که او در دهه پنجاه یا شصت زندگی خود درگذشته، جثهای تنومند داشته، چندین شکستگی بهبودیافته در استخوانهایش دیده میشده و تنها حدود ۱۵۵ سانتیمتر قد داشته است. دیویس در گاردین مینویسد بازسازی دیجیتالی چهره او، مردی با لبهای باریک و خط رویش موی عقبرفته را نشان میدهد.
خاستگاه دقیق «مرد پیروز» و اینکه آیا اساساً در رویدادهای پیروزی نورمنها نقشی داشته است یا نه، همچنان مشخص نیست.
با این حال، بوث به روزنامه تایمز میگوید: «خوب است که حالا میتوانیم برای این عدد، یک چهره بگذاریم.»
منبع: www.smithsonianmag.com – سایت مجله اسمیتسونین؛ مجله معتبر آمریکایی در حوزههای تاریخ، باستانشناسی، علم، هنر، فرهنگ، طبیعت و نوآوری.
۲۵۹
