در شمال استان فارس، میان مسیر تاریخی اصفهان و شیراز، شهری بر فراز صخرهای بلند قرار گرفته که قرنهاست نگاه پژوهشگران و گردشگران را به خود جلب کرده است. ایزدخواست با مجموعهای از قلعه، کاروانسرا، پل و آتشکده، یکی از شاخصترین نمونههای معماری تاریخی ایران به شمار میرود.
آنچه این شهر را از بسیاری از محوطههای تاریخی متمایز میکند، شیوه ساختوساز در قلعه ایزدخواست است. خانهها بهصورت فشرده، چندطبقه و پلکانی ساخته شدهاند؛ بهگونهای که در برخی بخشها، بام یک خانه، حیاط خانهای دیگر محسوب میشده است. این الگوی سکونت متراکم، شباهت قابلتوجهی به مفهوم امروزی آپارتماننشینی دارد.
به همین دلیل، در برخی منابع و روایتهای ایرانی از ایزدخواست بهعنوان «نخستین تجربه آپارتماننشینی جهان» یاد میشود. با این حال، بررسی منابع معتبر نشان میدهد این ادعا هنوز تأیید رسمی ندارد. یونسکو در معرفی ایزدخواست، بر ارزش معماری چندطبقه و آثار برجایمانده از دوره ساسانی تا قاجار تأکید میکند، اما آن را نخستین آپارتمان جهان نمیداند.
از سوی دیگر، تاریخ شهرسازی جهان نمونههایی مانند «اینسولا»های روم باستان را نیز ثبت کرده است؛ ساختمانهای چندطبقهای که محل سکونت همزمان خانوادههای متعدد بودند. بنابراین، ایزدخواست را میتوان یکی از کهنترین و منحصربهفردترین نمونههای شهرسازی طبقاتی و سکونت متراکم در ایران و جهان دانست، اما نه با قطعیت، نخستین نمونه شناختهشده آن.
لینک پیشنهادی
