پرونده روز تیتر یک امروز به هجدهمین اجلاس بریکس اختصاص دارد؛ جایی که اقتصادهای نوظهور درباره تجارت، سرمایهگذاری، همکاریهای مالی و نقش ارزهای محلی در اقتصاد جهانی گفتوگو کردهاند. اما برای ایران، سؤال مهمتر از ابعاد سیاسی این نشست، یک پرسش اقتصادی است: عضویت در بریکس تا چه اندازه میتواند برای اقتصاد ایران دستاورد واقعی ایجاد کند و آیا این مجموعه میتواند بخشی از محدودیتهای ناشی از تحریم را کاهش دهد؟
در ادامه، به جایگاه بریکس در اقتصاد جهان و وزن اقتصادی اعضای آن نگاه میکنیم و میپرسیم ایران چطور میتواند از ظرفیت این بلوک استفاده کند.
در بخشهای دیگر «تیتر یک» هم از نقشه چهارساله چین برای نسل بعدی صنعت خودرو میگوییم؛ از مقاوم ماندن تجارت جهانی در برابر جنگ خاورمیانه و نقش هوش مصنوعی در این تابآوری؛ و به خط لوله پترولاین عربستان میرسیم که بار دیگر اهمیت مسیرهای جایگزین انرژی را به رخ کشیده است.
همچنین آمار حوادث کار در سال ۱۴۰۴ و تغییرات آن نسبت به سالهای گذشته را بررسی میکنیم.
با تیتر یک امروز یکشنبه، ۲۲ شهریور ۱۴۰۵ همراه باشید.
نقشه چهارساله چین برای انقلاب بعدی صنعت خودرو
چین فقط در حال ساخت خودروهای جدید نیست؛ همزمان دارد زیرساخت، قوانین و استانداردهای لازم برای نسل بعدی خودرو را هم آماده میکند. سهم خودروهای انرژی نو در بازار این کشور از حدود ۵ درصد در سال ۲۰۲۰ به حدود ۶۵ درصد رسیده و هدفگذاری چین برای سال ۲۰۳۰، استقرار گسترده خودروهای خودران به صورت گسترده است.
اما در همین زمان صنعت خودرو ایران و سیاستگذاریهای آن در حال انجام چه پروژهای هستند؟
در هجدهمین اجلاس بریکس چه گذشت؟
هجدهمین نشست سران بریکس در دهلینو برگزار شد؛ نشستی که در آن رهبران ۱۱ عضو این گروه درباره تجارت، همکاری مالی، انرژی، سرمایهگذاری و اصلاح نظم اقتصادی و سیاسی جهان گفتوگو کردند. اعضای فعلی بریکس نزدیک به نیمی از جمعیت جهان و حدود ۴۰ درصد اقتصاد جهانی را نمایندگی میکنند.
ایران در شرایطی در این نشست حضور پیدا کرد که فشار تحریمها و محدودیت دسترسی به شبکه مالی بینالمللی، هزینه تجارت خارجی را برای اقتصاد کشور بالا برده است. به همین دلیل، بریکس برای ایران فقط یک تشکل سیاسی نیست؛ قرار است بستری برای توسعه تجارت، استفاده بیشتر از ارزهای محلی، تقویت سازوکارهای پرداخت و جذب سرمایه باشد.
در بیانیه دهلینو نیز بر تقویت تجارت با ارزهای محلی و همکاری در حوزههای مالی و اقتصادی تأکید شد و اعضا نسبت به آثار تحریمهای یکجانبه بر تجارت بینالمللی ابراز نگرانی کردند.
اما مسئله اصلی اینجاست: عضویت در بریکس بهتنهایی مشکل انتقال پول، ریسک تحریم ثانویه، محدودیتهای بانکی و نااطمینانی سرمایهگذاری در ایران را حل نمیکند.
ایران بخش قابلتوجهی از تجارت خود را همین حالا با اعضای بریکس انجام میدهد. بنابراین سؤال مهمتر این نیست که بریکس چه منافعی روی کاغذ دارد؛ بلکه این است که ایران چگونه میتواند از این ظرفیت، تجارت و سرمایهگذاری واقعی بسازد.
در نهایت، بریکس برای ایران میتواند یک فرصت باشد؛ اما تبدیل این فرصت به دستاورد اقتصادی، به سازوکارهای عملی و توان ایران برای استفاده از آنها بستگی دارد.
آیا حضور در بریکس میتواند در دوران تحریم به ما کمک کند؟
جایگاه بریکس در اقتصاد جهانی کجاست؟
ممکن است برای بسیاری از افراد ماهیت بریکس و هدف از تشکیل آن مبهم باشد. اینکه بریکس از چه کشورهایی تشکیل شده و در نهایت در بلندمدت به دنبال برقراری نظمی تازه در اقتصاد جهانی است یا خیر. از همینرو بررسی آمار و ارقام مربوط به بریکس و مقایسه آن با سایر اتحادهای جهانی حائز اهمیت است. یکی از اهداف اصلی تشکیل چنین ائتلافهایی همکاریهای اقتصادی و شکلگیری نوعی از تجارت برد-برد است که رفاه و توسعه کشورهای عضو را بالاتر ببرد. در این زمینه توجه به شاخصی به نام تولید ناخالص داخلی میتواند کمککننده باشد. در واقع مجموع تولید ناخالص داخلی کل کشورهای عضو بریکس چه سهمی از تولید ناخالص جهان داشته و این رقم در مقایسه با سایر ائتلاف به چه صورت است. بررسیها نشان میدهد که بالاترین سهم از کل تولید ناخالص داخلی جهان را کشورهای عضو جی۲۰ در اختیار دارند. همچنین سهم کشورهای این گروه نیز از کل جمعیت جهان نیز بیشتر از بریکس، جی۷ و اتحاد شانگهای است. در انتها این سوال را میتوان مطرح کرد که آیا بریکس میتواند به جایگاهی ویژه در اقتصاد جهانی دست یابد و همینطور به یاری اقتصاد بحرانزده ایران بیاید؟ در اینباره تنها زمان است که میتواند تعیینکننده باشد.
هوش مصنوعی ناجی تجارت جهانی در میانه جنگ خاورمیانه
تجارت جهانی در سهماهه نخست ۲۰۲۶، برخلاف انتظارها، در برابر جنگ خاورمیانه مقاومت کرد؛ اما موتور این مقاومت نه انرژی و نه کالاهای سنتی، بلکه هوش مصنوعی بود.
براساس تازهترین گزارش سازمان تجارت جهانی، حجم تجارت کالا در این دوره نسبت به فصل قبل ۱.۹ درصد و نسبت به سال قبل ۳.۲ درصد افزایش داشته است. ارزش تجارت نیز در مقایسه با سهماهه نخست ۲۰۲۵ حدود ۱۱ درصد بیشتر شده است.
در این میان، تجارت کالاهای مرتبط با هوش مصنوعی نقش اصلی را ایفا کرده است. ارزش دلاری این کالاها بیش از ۴۰ درصد رشد کرده و تجهیزات اداری و مخابراتی نیز با رشد ۴۴ درصدی، بیشترین افزایش ارزش تجارت را میان گروههای کالایی ثبت کردهاند.
این رشد تا حدی اثر جنگ خاورمیانه را پوشانده است. سازمان تجارت جهانی پیشتر برآورد کرده بود افزایش قیمت انرژی ناشی از جنگ میتواند ۰.۵ واحد درصد از رشد تجارت جهانی کم کند؛ اما سرمایهگذاری و تقاضای مرتبط با هوش مصنوعی تقریباً به همین میزان به رشد تجارت اضافه کرده است.
با این حال، تصویر مناطق مختلف جهان یکسان نیست. خاورمیانه بیشترین آسیب را دیده و حجم صادرات و واردات آن در سهماهه نخست به ترتیب ۹.۷ و ۱۱.۹ درصد کاهش یافته است. در مقابل، آسیا با رشد پرقدرت تجارت، بهویژه در کالاهای مرتبط با AI، موتور اصلی تجارت جهانی بوده است.
البته بخش مهمی از آثار جنگ هنوز در آمار دیده نشده؛ چون درگیریها در ماه پایانی فصل آغاز شدهاند. بنابراین، سهماهه دوم میتواند تصویر متفاوتی از تابآوری تجارت جهانی ارائه دهد.
پترولاین؛ شاهرگ نفتی عربستان زیر آتش
در خاورمیانه، حتی مسیرهای جایگزین هم از درگیریهای منطقهای در امان نیستند. حمله به خط لوله شرقی-غربی عربستان، موسوم به «پترولاین»، بار دیگر نشان داد که امنیت انرژی فقط به میزان تولید نفت وابسته نیست؛ مسیر انتقال و امکان دسترسی به بازار هم بخشی از این معادله است.
پترولاین نفت را از میدانهای نفتی شرق عربستان در ساحل خلیج فارس به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل میکند؛ مسیری بیش از ۱۲۰۰ کیلومتری که برای ریاض یک مسیر جایگزین در برابر تنگه هرمز محسوب میشود. این خط لوله در ماههای اخیر حدود ۴ تا ۵ میلیون بشکه نفت در روز جابهجا میکرد و ظرفیت اسمی آن به حدود ۷ میلیون بشکه در روز میرسد.
اهمیت این مسیر زمانی بیشتر میشود که بدانیم پیش از آغاز جنگ، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور میکرد. بنابراین هرچه ظرفیت انتقال نفت از مسیرهای زمینی عربستان بیشتر باشد، وابستگی جریان نفت منطقه به هرمز کمتر خواهد شد.
اما ساخت خط لوله، همه مسئله نیست. نفت را میتوان از مسیر دیگری صادر کرد، اما کالاهای وارداتی، غلات و انرژی همچنان به کشتی نیاز دارند. گاز طبیعی مایع هم قابل انتقال با خط لوله نیست و برای صادرات آن، ظرفیت بندری و امنیت مسیرهای دریایی اهمیت تعیینکننده دارد.
در سوی دیگر دریای سرخ نیز بابالمندب قرار دارد؛ مسیری حیاتی برای تجارت با شرق آسیا که تحولات امنیتی آن میتواند هزینه و زمان حملونقل را بهشدت افزایش دهد.
به همین دلیل، حمله به پترولاین فقط یک حمله به زیرساخت نفتی عربستان نیست؛ هشداری درباره شکنندگی مسیرهای جایگزین انرژی و تجارت در خاورمیانه است.
آمارها در مورد حوادث کار چه میگویند؟
در این قسمت از برنامه تیتر یک، براساس آمار سالنامه تامین اجتماعی بررسی کردیم که چه تعداد در سال ۱۴۰۴ در محل کار حادثه دیدند. آمار حادثه دیدگان نسبت به سال ۹۸ افزایشی بوده است. در میان آمارها توضیح دادیم که حادثه دیدگان هرکدام به تفکیک براثر چه آسیبهایی دچار مشکل شدند و چه تعداد از حادثه دیدگان هم فوت کردند.
