افزایش دوباره تنش‌های نظامی در خاورمیانه، نگرانی‌ها درباره آینده بازار نفت و فلزات گران‌بها را بیشتر کرده است. قیمت نفت برنت به محدوده اوج خود در زمان بسته شدن تنگه هرمز بازگشته و هم‌زمان طلا و نقره با فشار فروش روبه‌رو شده‌اند. اما اگر درگیری‌ها دوباره شدت بگیرند، قیمت این دو فلز چقدر دیگر ممکن است کاهش پیدا کند؟
رابین بروکس (Robin Brooks)، اقتصاددان ارشد سابق مؤسسه مالی بین‌المللی (IIF)، در تحلیل جدیدی که در صفحه شخصی خود در پلتفرم ساب‌استک (Substack) منتشر کرده، به این سؤال پاسخ داده است.
چرا نفت با وجود بازگشت صادرات خلیج فارس همچنان گران است؟
به گفته بروکس، بازار نفت بخش زیادی از نگرانی‌ها درباره احتمال از سرگیری جنگ را در قیمت‌ها لحاظ کرده است. نکته جالب اینجاست که صادرات نفت از خلیج فارس اکنون به سطح پیش از جنگ برگشته، اما قیمت نفت همچنان بالاست.
رابین جی بروکس، ارزش منصفانه نفت خام برنت را بر اساس قیمت قرارداد آتی دسامبر ۲۰۲۷، حدود ۹۰ دلار در هر بشکه برآورد می‌کند. به گفته او، در حال حاضر بیش از ۲۵ دلار از قیمت هر بشکه نفت به نگرانی‌ها درباره احتمال ازسرگیری جنگ مربوط می‌شود. به این اختلاف قیمت، «حق‌بیمه ریسک جنگ» می‌گویند؛ یعنی مبلغ اضافه‌ای که به دلیل نگرانی از تشدید درگیری‌ها و اختلال احتمالی در عرضه نفت، در قیمت آن لحاظ می‌شود.
چرا هم‌زمان با افزایش نفت، طلا و نقره سقوط کردند؟
در معاملات روز جمعه، قیمت طلا ۳.۷ درصد کاهش یافت و برای نخستین بار در سال ۲۰۲۶ به شکل قابل‌توجهی به زیر ۴٬۰۰۰ دلار رسید. نقره نیز روز سختی را پشت سر گذاشت و ۵.۹ درصد از ارزش خود را از دست داد.
بروکس معتقد است این رفتار بازار اتفاق تازه‌ای نیست. از زمان آغاز جنگ ایران در فوریه ۲۰۲۶، معمولاً زمانی که قیمت نفت جهش کرده، طلا و نقره تحت فشار فروش قرار گرفته‌اند.
او برای بررسی این رابطه، تغییرات روزانه قیمت نفت برنت را با تغییرات طلا و نقره در دوره‌های ۳۰ روزه مقایسه کرده است. نتایج نشان می‌دهد رابطه معکوس این بازارها در روزهای اخیر نسبتاً پایدار بوده است.
البته این همبستگی به معنای آن نیست که افزایش قیمت نفت همیشه باعث کاهش قیمت طلا و نقره می‌شود، بلکه رفتاری است که بروکس در شرایط فعلی بازار مشاهده کرده است.
نمودارهای بالا رابطه میان تغییرات روزانه قیمت نفت برنت با طلا (سمت چپ) و نقره (سمت راست) را در دوره‌های ۳۰ روزه نشان می‌دهند. بر اساس این داده‌ها، رابطه معکوس میان نفت و این دو فلز در روزهای اخیر نسبتاً پایدار بوده است. بروکس معتقد است همین موضوع می‌تواند نشانه‌ای از احتمال بازگشت قیمت طلا و نقره پس از کاهش نگرانی‌های جنگ باشد.
اگر نفت ۱۰ درصد دیگر گران شود، طلا و نقره چقدر افت می‌کنند؟
سؤال مهم برای سرمایه‌گذاران این است که اگر قیمت نفت دوباره افزایش پیدا کند، طلا و نقره چقدر دیگر ممکن است کاهش یابند؟
بروکس برای پاسخ به این سؤال، میزان حساسیت قیمت طلا و نقره به تغییرات نفت برنت را محاسبه کرده است. نمودار زیر نشان می‌دهد که این دو فلز در صورت افزایش قیمت نفت، بر اساس رفتار اخیر بازار، ممکن است چه واکنشی داشته باشند. در این نمودار، محور افقی درصد تغییرات قیمت نفت برنت را نشان می‌دهد و خط قرمز عمودی مربوط به سناریوی افزایش ۱۰ درصدی قیمت نفت است.
بر اساس مدل او، اگر قیمت نفت برنت ۱۰ درصد دیگر افزایش پیدا کند، نتایج زیر محتمل است:
- طلا: کاهش حدود ۴ درصدی قیمت
- نقره: کاهش حدود ۸ درصدی قیمت
بااین‌وجود، بروکس معتقد است این محاسبات احتمالاً میزان واقعی کاهش قیمت‌ها را بیشتر از آنچه خواهد بود، نشان می‌دهند. او برای این موضوع دو دلیل مطرح می‌کند:
- پیش‌خور شدن بخش زیادی از ریسک جنگ: قیمت نفت برنت در حال حاضر بخش زیادی از نگرانی‌ها درباره از سرگیری جنگ را در خود منعکس کرده است. به همین دلیل، بروکس احتمال افزایش پایدار ۱۰ درصدی دیگر قیمت نفت را چندان بالا نمی‌داند.
- محدود بودن بازه زمانی بررسی: بروکس برای محاسبات خود فقط تغییرات قیمت در دو هفته پایانی اکتبر را بررسی کرده است؛ دوره‌ای که طلا و نقره نوسانات زیادی داشتند. به همین دلیل، واکنش این دو فلز به تغییرات قیمت نفت در آن مدت شدیدتر از حالت معمول بوده است. بنابراین، نمی‌توان این میزان افت را برای شرایط عادی بازار در نظر گرفت و احتمال دارد محاسبات، میزان کاهش احتمالی طلا و نقره را بیشتر از واقعیت نشان دهند.
آیا با از سرگیری جنگ، ریزش شدید طلا تکرار می‌شود؟
بروکس به تفاوت مهمی میان شرایط فعلی و آغاز جنگ در فوریه اشاره می‌کند. در آن زمان، شروع درگیری‌ها بازارهای مالی را غافلگیر کرد و قیمت طلا و نقره به‌شدت کاهش یافت.
اما اکنون شرایط متفاوت است. معامله‌گران از احتمال از سرگیری حملات نظامی آگاه هستند و بخشی از این ریسک را از قبل در معاملات خود لحاظ کرده‌اند.
به همین دلیل، بروکس معتقد است حتی اگر حملات دوباره آغاز شوند، احتمال تکرار ریزش‌های شدید ابتدای سال ۲۰۲۶ پایین است.
بررسی قیمت طلا در ایران در صورت ازسرگیری جنگ
کاهش احتمالی قیمت اونس جهانی طلا لزوماً به معنای ارزان شدن طلا در بازار ایران نیست. در حال حاضر قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار در محدوده ۲۵ تا ۲۶ میلیون تومان نوسان می‌کند، اما در صورت ازسرگیری درگیری‌های نظامی، مسیر قیمت طلا در ایران می‌تواند با بازار جهانی متفاوت باشد.
دلیل این تفاوت، تأثیر هم‌زمان دو عامل بر قیمت طلا در بازار داخلی است: قیمت اونس جهانی وقیمت دلار آزاد در ایران. بنابراین، حتی اگر در پی تشدید جنگ، قیمت جهانی طلا کاهش پیدا کند، افزایش نرخ دلار می‌تواند این افت را جبران کند و حتی باعث افزایش قیمت طلا در بازار داخلی شود.
برای بررسی بهتر شرایط، باید چند سناریو را در نظر گرفت:
- افزایش قیمت دلار و کاهش اونس جهانی: اگر با شروع دوباره جنگ، دلار در بازار ایران رشد کند، ممکن است اثر افت اونس جهانی را خنثی کند و قیمت طلای داخلی همچنان صعودی بماند.
- افزایش هم‌زمان دلار و اونس جهانی: اگر علاوه بر افزایش نرخ دلار در ایران، تقاضا برای طلا به‌عنوان دارایی امن در بازارهای جهانی هم بیشتر شود، هر دو عامل می‌توانند به رشد قیمت طلا در داخل کمک کنند.
- ثبات دلار و کاهش اونس جهانی: اگر نرخ دلار در ایران تغییر محسوسی نداشته باشد و اونس جهانی هم تحت فشار فروش قرار بگیرد، احتمال کاهش قیمت طلای داخلی بیشتر می‌شود.
در نتیجه، نمی‌توان صرفاً با استناد به پیش‌بینی افت قیمت جهانی طلا، درباره آینده بازار ایران نظر قطعی داد. برای خریداران و معامله‌گران ایرانی، رصد هم‌زمان قیمت اونس جهانی و نرخ دلار اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ترکیب این دو عامل مسیر قیمت هر گرم طلا را مشخص می‌کند.
چشم‌انداز طلا و نقره پس از کاهش تنش‌ها
نکته مهم تحلیل بروکس این است که او با وجود بررسی احتمال افت بیشتر قیمت‌ها، نسبت به بازگشت طلا و نقره پس از کاهش نگرانی‌های جنگ خوش‌بین است.
به باور او، رابطه معکوس نفت با این دو فلز در هفته‌های اخیر نسبتاً پایدار مانده و همین موضوع می‌تواند نشانه‌ای از احتمال بهبود قیمت‌ها پس از عبور بازار از دوره اوج نااطمینانی باشد.
البته زمان دقیق این بازگشت مشخص نیست و محاسبات بروکس نیز تضمینی برای رشد دوباره قیمت‌ها ارائه نمی‌کنند. آنچه از تحلیل او می‌توان نتیجه گرفت، این است که با وجود احتمال افت بیشتر طلا و نقره در صورت جهش نفت، تکرار سقوط شدید ابتدای جنگ چندان محتمل به نظر نمی‌رسد.
