به گزارش خبرآنلاین، پایگاه خبری-تحلیلی المانیتور در گزارشی تفصیلی به قلم آمبرین زمان به ارزیابی سفر روز یکشنبه رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، به باکو پرداخت.
اردوغان هدف از این سفر را شرکت در جشن‌های ۸ نوامبر (سالگرد پیروزی سال ۲۰۲۰ آذربایجان بر ارمنستان) عنوان کرده و به خبرنگاران گفته است پیوندی ناگسستنی میان دو کشور برقرار است که از چارچوب‌های متعارف دیپلماتیک فراتر می‌رود.
او همچنین به استمرار «دیپلماسی تلفنی» میان دو طرف و حتی میان مهربان علیوا، همسر رئیس‌جمهور و معاون اول آذربایجان، و امینه اردوغان، همسر بانفوذ رئیس‌جمهور ترکیه اشاره کرد.
با این حال، عمق تنش‌ها زمانی آشکار شد که الهام علی‌اف هفته گذشته از شرکت در نشست سران کشورهای ترک در استانبول خودداری کرد؛ اقدامی اعتراضی که حتی با وجود برکناری اوکتای سارال، مشاور ارشد اردوغان، که بنا به خواسته باکو و به دلیل انتقاد شدید از ممنوعیت پوشش اسلامی برکنار شد و بازداشت موقت دو فعال اسلام‌گرای منتقد علی‌اف در ترکیه، متوقف نگردید.
دیدارهای پیشین هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه، با علی‌اف و جیحون بایراموف در حاشیه اجلاس آسیایی در اواسط اکتبر نیز نتوانست از وخامت اوضاع بکاهد.
گاز، نفت و تل‌آویو؛ ریشه‌های استراتژیک اختلاف
شدت مواضع باکو نشان می‌دهد که مناقشه محدود به پوشش مدارس نیست.
آذربایجان منافع عظیم انرژی در ترکیه دارد و بر اساس داده‌های سفارت این کشور در آنکارا، حجم سرمایه‌گذاری‌های باکو در ترکیه بین سال‌های ۱۹۹۵ تا ۲۰۲۵ بالغ بر ۱۸.۴ میلیارد دلار بوده است.
شرکت دولتی نفت آذربایجان (سوکار) مالک ۳۲.۹۷ درصد از سهام خط لوله باکو-تفلیس-جیهان است و در خط لوله ترانس آناتولی (تاناپ) نیز ۵۱ درصد سهام را در اختیار دارد؛ خطوطی که شریان حیاتی انتقال گاز حوزه خزر به اروپا از خاک ترکیه محسوب می‌شوند.
اما نارضایتی آنکارا از روابط نظامی-امنیتی بسیار نزدیک باکو با تل‌آویو و در نقطه مقابل، ناخرسندی آذربایجان از تلاش‌های ترکیه برای عادی‌سازی روابط با ایروان، از عوامل بنیادین تیرگی مناسبات است.
بخش عمده نفت عبوری از خط لوله باکو-تفلیس-جیهان به مقصد اسرائیل صادر می‌شود؛ امری که موجی از اعتراضات مردمی را در ترکیه برای توقف این صادرات به راه انداخته و آنکارا را در تنگنای افکار عمومی قرار داده است.
مناقشه بر سر نقش جنگ ۲۰۲۰ و بهای تسلیحات بایکار
رویکرد متکبرانه برخی محافل در آنکارا پس از مداخله محوری در جنگ ۲۰۲۰ قره‌باغ که به شکست ارمنستان انجامید، خشم مقامات باکو را برانگیخته است.
الهام علی‌اف در سخنرانی ماه گذشته خود در جمع اعضای حزب آذربایجان نوین، آشکارا از این روایت که آنکارا عامل اصلی پیروزی بوده ابراز انزجار کرد و بدون نام بردن از ترکیه اشاره نمود که برخی متحدان تسلیحات خود را با قیمت‌هایی بسیار بالاتر از نرخ بازار به باکو فروخته‌اند.
تداوم این سردی روابط می‌تواند منافع سلجوق بایراکتار، داماد کوچک‌تر اردوغان و مالک شرکت صنایع دفاعی بایکار، را نیز به خطر بیندازد؛ شرکتی که خط تولید پهپادهای خود را در یک پارک صنعتی در شمال غرب باکو راه‌اندازی کرده است.
بحران‌های مالی و تنش «برادر شما هستیم، نه بانک شما»
مسائل مالی بعد دیگری از اختلافات دو طرف را تشکیل می‌دهد؛ چنان‌که بخش آذربایجانی شبکه بی‌بی‌سی در یادداشتی با تیتر «ما برادر شما هستیم، نه بانک شما»، پرونده‌های مالی را عامل مهم این تنش دانست.
به گفته منابع آگاه به المانیتور، تلاش آنکارا برای جذب کمک‌های مالی از باکو احتمالاً ناشی از رسوایی بزرگ فساد در مدیریت صندوق‌های سرمایه‌گذاری در ترکیه است؛ طرح پانزی گسترده‌ای که دامن چهره‌های نزدیک به دولت را گرفته، دست‌کم ۴۵۰ هزار سرمایه‌گذار مال‌باخته بر جای گذاشته و خشم عمومی شدیدی در ترکیه پدید آورده است.
اگرچه منافع ژئوپلیتیک و خطوط انرژی مانع از فروپاشی کامل روابط آنکارا و باکو خواهد شد، اما حل‌وفصل این حجم از اختلافات چندلایه، مأموریتی فراتر از دیدارهای تشریفاتی روز پیروزی را از اردوغان طلب می‌کند.
۴۲/۴۲
