به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، اختاپوس‌ها مدت‌هاست به‌دلیل توانایی حل مسئله، یادگیری و سازگاری با محیط به‌عنوان یکی از باهوش‌ترین بی‌مهرگان شناخته می‌شوند. اکنون یک مطالعه جدید نشان داده است که این جانوران می‌توانند از آینه به‌عنوان ابزار برای درک موقعیت یک هدف پنهان استفاده کنند؛ قابلیتی که نگاه تازه‌ای به شناخت فضایی در حیوانات ایجاد کرده است.
این پژوهش روی سه اختاپوس دوخال کالیفرنیایی با نام علمی «Octopus bimaculoides» انجام شد و نتایج آن در مجله «Current Biology» منتشر شده است. هدف اصلی پژوهشگران بررسی این موضوع بود که آیا اختاپوس می‌تواند ارتباط میان تصویر بازتاب‌شده در آینه و موقعیت واقعی یک شیء را درک کند یا خیر.
اختاپوس‌ها چگونه از آینه استفاده کردند؟
پژوهشگران ابتدا اختاپوس‌ها را به حضور آینه در مخزن عادت دادند. این مرحله اهمیت زیادی داشت، زیرا حیوان باید می‌آموخت که تصویر روبه‌رو تهدید یا رقیب نیست.
پس از آن، محققان یک خرچنگ زنده را درون محفظه‌ای شیشه‌ای قرار دادند؛ به‌گونه‌ای که اختاپوس فقط از طریق بازتاب آینه می‌توانست آن را ببیند. حیوان در ابتدا به سمت تصویر در آینه حرکت می‌کرد، اما پس از چندین تلاش یاد گرفت که به‌جای رفتن به سمت بازتاب، موقعیت واقعی طعمه را از روی تصویر تشخیص دهد و به سمت آن حرکت کند.
در مرحله اصلی آزمایش، پژوهشگران برای جلوگیری از تأثیر حس بویایی و چشایی اختاپوس، به‌جای خرچنگ واقعی از تصویر مجازی یک خرچنگ استفاده کردند. تصویر در سمتی از مخزن قرار می‌گرفت که مستقیماً قابل مشاهده نبود و تنها بازتاب آن در آینه دیده می‌شد. اختاپوس برای دریافت پاداش باید پس از دیدن تصویر، جهت خود را تغییر می‌داد و به محل واقعی نمایش محرک می‌رفت.
دقت اختاپوس‌ها به حدود ۷۳ درصد رسید
نتایج نشان داد اختاپوس‌ها در حدود ۷۳ درصد از آزمایش‌ها سمت درست را انتخاب کردند؛ رقمی که نشان می‌دهد رفتار آنها صرفاً واکنش تصادفی به تصویر آینه نبوده است. پژوهشگران همچنین مشاهده کردند که اختاپوس‌ها در طول آزمایش‌ها سریع‌تر به موقعیت هدف می‌رسیدند.
نکته جالب‌تر این بود که در حدود ۵۹ درصد از تلاش‌های موفق، اختاپوس‌ها برای رسیدن به هدف از مسیر معمول استفاده نکردند و از روی دیواره محفظه بالا رفتند تا سریع‌تر به سمت موردنظر برسند. این رفتار نشان می‌دهد آنها فقط یک واکنش ساده به تصویر آینه نشان نمی‌دادند و می‌توانستند مسیر حرکت خود را با توجه به ساختار محیط تغییر دهند.
آیا اختاپوس‌ها نقشه ذهنی دارند؟
پژوهشگران می‌گویند این یافته می‌تواند با توانایی شناخت فضایی در اختاپوس‌ها ارتباط داشته باشد. «پیتر تسه»، یکی از پژوهشگران مطالعه، احتمال داده است که اختاپوس‌ها بتوانند نوعی بازنمایی درونی از فضای اطراف خود داشته باشند؛ با این حال، خود پژوهشگران تأکید کرده‌اند که برای اثبات وجود چنین «نقشه ذهنی» به مطالعات بیشتری نیاز است.
این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که اختاپوس‌ها و انسان‌ها مسیر تکاملی بسیار متفاوتی را طی کرده‌اند. پژوهشگران این شباهت در توانایی حل مسئله را نمونه‌ای احتمالی از تکامل همگرا می‌دانند؛ یعنی گونه‌های بسیار متفاوت ممکن است در پاسخ به نیازهای مشابه، به توانایی‌های شناختی مشابهی برسند.
استفاده از آینه لزوماً به معنای خودشناسی نیست
یکی از نکات مهم درباره این پژوهش آن است که نباید توانایی استفاده از آینه را با خودشناسی در آینه یکسان دانست. پژوهشگران در این مطالعه بررسی نکردند که اختاپوس تصویر خود را می‌شناسد یا خیر؛ بلکه بررسی آنها درباره توانایی حیوان در استفاده از بازتاب آینه برای پیدا کردن یک هدف پنهان بود.
به گفته پژوهشگران، این آزمایش می‌تواند زمینه را برای مطالعات آینده درباره رابطه میان آینه، یادگیری، شناخت فضایی و هوش اختاپوس‌ها فراهم کند. مطالعه منتشرشده در «Current Biology» در واقع نخستین شواهد از استفاده یک بی‌مهره از بازتاب آینه برای مکان‌یابی یک هدف خارج از میدان دید را ارائه می‌کند.
این آزمایش تصویری متفاوت از هوش اختاپوس ارائه می‌دهد: جانوری که از نظر تکاملی فاصله زیادی با انسان دارد، اما می‌تواند با یادگیری رابطه میان بازتاب و موقعیت واقعی یک هدف، از آینه برای حل یک مسئله فضایی استفاده کند. با این حال، برای نتیجه‌گیری درباره وجود «نقشه ذهنی» یا شکل دقیق هوش این جانوران، همچنان به پژوهش‌های بیشتری نیاز است.
منبع: popsci
۲۲۷۲۲۷
