به گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد-کسری غفوری: چراغهای قرمز در بازارهای انرژی روشن شدهاند. قیمت نفت دوباره به شکل نگرانکنندهای بالا رفته است اما مشکل بزرگتری در لایههای پنهان بازار وجود دارد. آنچه در ابتدا با انسداد تنگه هرمز تنها یک شوک در عرضه نفت خام به نظر میرسید اکنون در حال تبدیل شدن به یک بحران تمامعیار در تامین سوخت است.
پالایشگاهها درگیر ترکیبی بیسابقه از تبعات جنگ و محدودیتهای صادراتی شدهاند که توان آنها را برای تبدیل نفت خام به بنزین سوخت جت و گازوئیل مورد نیاز اقتصاد جهانی به شدت محدود کرده است. شاخص اصلی سودآوری پالایش که با عنوان شکاف قیمت گازوئیل شناخته میشود روز دوشنبه برای نخستین بار با یک جهش بیسابقه به ۱۰۲ دلار در هر بشکه رسید که تقریبا سه برابر سطح پیش از شروع تنشهاست. این شاخص نشان میدهد که پالایشگاهها از تبدیل هر بشکه نفت خام به گازوئیل چقدر سود میبرند.
باب مکنالی بنیانگذار و رئیس گروه انرژی راپیدان در گفتوگو با سیانان این وضعیت را کاملا غیرعادی توصیف کرد و گفت بازار با صدای بلند فریاد میزند که ما با کمبود مواجهیم. عرضه سوخت در یکی از محدودترین شرایط تاریخی خود قرار دارد زیرا سه قطب از چهار قطب اصلی پالایش در جهان دچار بحرانهای جدی شدهاند.
پالایشگاههای خاورمیانه در جریان درگیریهای اخیر و ماجراجویی نظامی ایالات متحده آسیب دیدهاند. از سوی دیگر پالایشگاههایی هم که از این آسیبها در امان ماندهاند برای ارسال محمولههای خود با مشکل مواجه هستند.
اما این توفان کامل که پالایشگاهها را درنوردیده تنها به تنشهای مرتبط با ایران محدود نمیشود. پالایشگاههای روسیه به عنوان یکی از صادرکنندگان بزرگ سوخت بر اثر حملات پهپادی اوکراین فلج شدهاند. دادههای موسسه تحقیقاتی کپیتال اکونومیکس نشان میدهد که حدود ۴۰ درصد از ظرفیت پالایشی روسیه از مدار خارج شده که معادل ۳ درصد از کل ظرفیت پالایشی جهان است. مسکو برای مقابله با کمبود سوخت در داخل کشور صادرات بنزین و گازوئیل را تا پایان ژانویه ۲۰۲۷ ممنوع کرده است.
چین نیز به عنوان یکی دیگر از صادرکنندگان عمده سوخت وضعیت مشابهی دارد. پکن با کاهش چشمگیر و دور از انتظار واردات نفت خود از رسیدن قیمتها به بشکهای ۱۵۰ دلار جلوگیری کرده اما در عین حال برای پیشگیری از کمبود سوخت در بازار داخلی صادرات خود را محدود کرده است. در این شرایط تنها بازیگر باقیمانده در میدان سواحل خلیج مکزیک در آمریکا است و پالایشگاههای آمریکایی با تمام توان در حال کار هستند تا از این حاشیه سود تاریخی بهرهبرداری کنند.
تحلیلگران بنک آو آمریکا در گزارشی نوشتند نتیجه این وضعیت بازاری است که در آستانه ورود به دوره اوج تقاضای فصلی خود قرار دارد اما حاشیه خطای بسیار اندکی برای آن متصور است. حاشیه سودهای بیسابقه به این معناست که پالایشگاههای درگیرنشده در بحران این روزها در حال چاپ پول هستند. مکنالی مشاور پیشین انرژی در دولت جورج بوش میگوید پالایشگاهها با تمام ظرفیت کار میکنند و این شبیه به یک کریسمس زودهنگام و باشکوه برای آنهاست. ارزش سهام شرکتهای آمریکایی ماراتون پترولیوم و والرو انرژی از ابتدای سال تاکنون بیش از دو برابر شده و سهام فیلیپس ۶۶ نیز نزدیک به ۹۰ درصد رشد کرده است.
تلاقی این رویدادها سودهای کلانی را نیز نصیب غولهای نفتی مانند شورون و اکسونموبیل کرده است به طوری که تنها شرکت اکسون در سهماهه گذشته روزانه ۱۶۰ میلیون دلار درآمد داشته است. با این حال مشخص نیست پالایشگاههای آمریکایی تا چه زمانی میتوانند با این سرعت به کار خود ادامه دهند. اوج فصل توفانها در پیش است و پالایشگاههای این منطقه در گذشته نیز به دلیل وقوع توفانهای بزرگ با اختلال روبهرو شدهاند. علاوه بر این تاسیسات پالایشی معمولا در فصل پاییز از کاهش تقاضا برای انجام تعمیرات اساسی استفاده میکنند.
در همین حال قیمت سوخت بسیار بیشتر از تابستان گذشته است هرچند هنوز به ارقام وحشتناکی که در ابتدای درگیریها پیشبینی میشد نرسیده است. میانگین قیمت بنزین معمولی در آمریکا در روزهای اخیر به ۴ دلار و ۷ سنت در هر گالن رسید که نشاندهنده رشد ۳۰ درصدی نسبت به سال گذشته است. گازوئیل نیز که سوختی حیاتی برای اقتصاد جهانی است ۴۸ درصد گرانتر از زمان مشابه در سال گذشته معامله میشود.
افزایش قیمت گازوئیل یک هزینه پنهان برای مصرفکنندگان است زیرا این سوخت نیروی محرکه ماشینآلات کشاورزی قطارها و کامیونهای حمل کالا را تامین میکند و کسبوکارها معمولا بخشی از این افزایش هزینه را با بالا بردن قیمت اجناس به مصرفکننده نهایی تحمیل میکنند. بر اساس تحقیقات آزمایشگاه راهحلهای اقلیمی دانشگاه براون افزایش قیمت گازوئیل از زمان آغاز درگیریها تاکنون نزدیک به ۴۰ میلیارد دلار برای مصرفکنندگان آمریکایی آب خورده است.
در این میان سوخت جت نیز در یک سال گذشته بیش از ۷۰ درصد جهش قیمت داشته است. خطوط هوایی با اتکا به تقاضای بالای سفر هزینه بلیت و حمل بار را افزایش داده و پروازهای با سودآوری کمتر را لغو کردهاند. تحلیلگران ریستاد انرژی تاکید کردهاند که اثرات مستقیم این وضعیت برای مردم در پمپبنزینها و فرودگاهها نمایان شده و از این پس فشار بسیار بیشتری نیز وارد خواهد شد.
در شرایطی که غولهای نفتی از اختلالات عرضه سودهای کلان میبرند مردم عادی به شدت از قیمتهای بالا کلافه شدهاند. خطر اصلی این است که مشکلات پالایشی قیمت بنزین گازوئیل و سوخت جت را برای مدت طولانیتری بالا نگه دارد و در نتیجه مهار تورم را ناممکن سازد.
بنک آو آمریکا معتقد است تا زمانی که مشکلات عرضه در خاورمیانه چین یا روسیه حل نشود قیمت گازوئیل احتمالا در بالاترین سطح چرخه خود باقی خواهد ماند و اگر روند کاهش ذخایر تا فصل زمستان ادامه یابد خطر جهش بیشتر قیمتها نیز وجود دارد. قیمتها به قدری بالا رفته که مصرف رفتهرفته در حال کاهش است پدیدهای که در این صنعت به عنوان تخریب تقاضا شناخته میشود اما کارشناسان میگویند این کاهش تقاضا دستکم تا الان برای بازگرداندن تعادل به بازار کافی نبوده است.
مکنالی پیشبینی میکند که یا قیمت نفت خام خود را با فشارهای بازار سوخت تطبیق خواهد داد یا بنبست موجود در خاورمیانه شکسته میشود.
