نیوزویک نوشت: تنها ۹ کشور در جهان شناخته شدهاند که برنامههای تسلیحات هستهای مستقل دارند، که سه کشور یعنی ایالات متحده، انگلیس و فرانسه اعضای ائتلاف ناتو هستند. اما پنج کشور عضو دیگر ناتو نیز سلاحهای هستهای آمریکا را در خاک خود، مطابق با برنامهی اشتراک هستهای این بلوک، نگهداری میکنند. این ترتیبات در دهه ۱۹۵۰ با هدف مقابله با برتری نظامی متعارف اتحاد جماهیر شوروی در اروپا، در صورت تبدیل جنگ سرد به درگیری تمامعیار، تدوین شد.
امروزه، این کشورها عبارتند از بلژیک، آلمان، ایتالیا، هلند و ترکیه. هر یک از این کشورها انبارهایی از بمبهای گرانشی B۶۱ را در اختیار دارند که قابلیت نصب بر روی انواع مختلف هواپیماهای مستقر در میان اعضای ناتو را دارند، از جمله مدلهای مختلف جنگندههای F-۱۵، F-۱۶ و F-۳۵، همچنین جنگندهی اروپایی پاناویا تورنادو.
در حالی که کشورهای اروپایی بار دیگر نگران تشدید احتمالی تنشها از سوی مسکو هستند، با ورود جنگ روسیه و اوکراین به مرحلهای خطرناک جدید، یکی دیگر از اعضای ناتو، یعنی لهستان، وارد بحثی داغ درباره این موضوع شده است که آیا سلاحهای کشتار جمعی آمریکا را به خاک خود بیاورد یا خیر.
پاوئو زالوسکی معاون وزیر دفاع لهستان پس از دیدار با البریج کالبی معاون وزیر جنگ آمریکا در امور سیاست در پاسخ به خبرنگاران که پرسیدند آیا ورشو بهدنبال پیوستن به برنامه اشتراک هستهای ناتو خواهد بود، گفت: «نه. میخواهم این را بسیار واضح و آشکار بگویم که لهستان کلاهکهای هستهای در خاک خود نمیخواهد.»
با این حال، این اظهارات موجی از انتقادات از سوی چهرههای نزدیک به کارول ناوروتسکی رئیسجمهور سابق و رهبر حزب راستگرای پوپولیست «قانون و عدالت» لهستان برانگیخت و «مارچین پشیداچ» رئیس دفتر سیاست بینالملل ناوروتسکی، اظهارات زالوسکی را «عجیب، پوچ و کاملا ناسازگار با آنچه لهستان تاکنون گفته و سیاست دولت لهستان است» خواند.
لهستان که مدتها تحتسایه قدرتهای سنتی اروپایی مانند فرانسه، آلمان و انگلیس قرار داشت، از زمانی که در سال ۱۹۸۹ بهعنوان اولین کشور از بلوک کمونیستی شرق جدا شد، بهطور فزایندهای به یک رهبر نظامی در این قاره تبدیل شده است.
لهستان اکنون دارای سومین ارتش بزرگ ناتو پس از آمریکا و ترکیه است. همچنین بالاترین سهم از تولید ناخالص داخلی خود را در میان متحدان به دفاع اختصاص داده است که معادل ۴.۳ درصد است. اما این افزایش چشمگیر توان نظامی ورشو، آن را از اثرات سرریز جنگ در اوکراین مصون نگذاشته است؛ اوکراینی که لهستان با آن هممرز است، همچنین با منطقهی کالینینگراد روسیه و متحد مسکو یعنی بلاروس نیز مرز مشترک دارد. از زمان آغاز درگیری در فوریه ۲۰۲۲، پهپادها و موشکها در چندین نوبت وارد خاک لهستان شدهاند.
سال جاری ممکن است برای لهستان حتی پرخطرتر باشد، زیرا کرملین بهدنبال افزایش فشار بر ناتو برای مقابله با پیشرفتهای کندتر در اوکراین و کارزار پرهزینه کییف در حملات دوربرد به زیرساختهای گازی روسیه است. گزارشهایی مبنی بر اینکه مسکو ممکن است برای تشدید تنشها بهصورت یک بسیج جدید یا حتی عملیات در خاک ناتو برنامهریزی کند، با دیدار غافلگیرانه رئیس سیا از مسکو، بیش از پیش دامن زده شد.
در حالی که دیمیتری پسکوف سخنگوی کرملین، روز پنجشنبه چنین گمانهزنیهایی را «بیاساس و واقعیت ندارد» خواند، مقامات در ورشو همچنان در وضعیت آمادهباش کامل هستند.
برخی از تحلیلگران معتقدند که حضور سلاحهای هستهای آمریکا در خاک لهستان ممکن است بازدارندگی را در پرتو تنشهای فزاینده تقویت کند.
آرتور کاچپژیک تحلیلگر برنامه امنیت بینالملل در موسسه امور بینالملل لهستان به نیوزویک گفت: «درگیر کردن لهستان در اشتراک هستهای به متقاعد کردن روسیه کمک میکند که آمریکا و ناتو بهطور جدی به فکر پاسخ هستهای به حمله هستهای به جناح شرقی ائتلاف هستند.»
او استدلال کرد که پیام برنامه اشتراک هستهای ناتو با این واقعیت ضعیف شده است که هیچ کشوری در امتداد جناح شرقی ائتلاف که مستقیما روبروی روسیه قرار دارد، در آن شرکت ندارد. بهگفته او بهویژه لهستان «بهشدت در تیررس» سیستمهای موشکی بالستیک کوتاهبرد اسکندر روسیه که در کالینینگراد و بلاروس مستقر شدهاند، قرار دارد.
اختلاف کلی که اخیرا در میان مقامات ارشد لهستان پدیدار شده، نشاندهنده فقدان اتفاق نظر بر سر این موضوع است که این کشور تا چه اندازه حاضر است برای تقویت دفاع خود پیش برود.
معاون تحقیقات موسسه امور بینالملل لهستان اذعان کرد که ورود کامل ورشو به پیمان اشتراک هستهای ناتو بهاجتناب پیامدهایی خواهد داشت.
وی گفت: «در داخل ناتو، برخی از کشورهای عضو ممکن است این سوال را مطرح کنند که آیا چنین استقرار پیشرویی بیش از حد نسبت به روسیه تنشزا نخواهد بود و آیا از نظر عملیاتی توجیهپذیر است یا خیر. بههرحال، این اقدام سلاحهای هستهای آمریکا را در برد موشکهای بیشتری از روسیه قرار میدهد.»
اینکه تنها پنج کشور از کشورهای غیرهستهای عضو ائتلاف در ترتیبات اشتراک هستهای شرکت میکنند، نشاندهنده پیچیدگی آن است. کانادا و یونان پیشتر در این برنامه شرکت داشتند اما خارج شدند، در حالی که دانمارک و نروژ بهصراحت با استقرار سلاحهای هستهای در خاک خود مخالفت کردهاند. الحاق اسپانیا به ناتو در سال ۱۹۸۲، استقرار سلاحهای هستهای در خاک آن را ممنوع کرده است و فرانسه که دارای زرادخانه هستهای مستقل خود است، تنها عضو ناتو است که در گروه برنامهریزی هستهای گستردهتر این ائتلاف شرکت نمیکند.
به نظر میرسد سوال بیشتر در مورد این است که در حال حاضر چه چیزی امکانپذیر است و مهمتر از همه، دولت ترامپ حاضر است چه چیزی را ارائه دهد یا با آن موافقت کند.
