به گزارش تابناک؛ پودر پروتئین یکی از دوست داشتنی ترین مکمل های غذایی بین ورزشکاران، بدنسازان و افرادی است که می خواهند عضله بسازند یا پروتئین بیشتری در رژیم غذایی خود داشته باشند.
بنابراین؛ این محصولات به دلیل سهولت مصرف و کمک به تامین پروتئین روزانه، جایگاه ویژه ای در برنامه غذایی بسیاری از افراد پیدا کرده اند. اما گزارشی درباره آلودگی برخی از این مکمل ها به فلزات سنگین، پرسش مهمی را مطرح کرده است: آیا پودرهای پروتئینی همیشه به همان اندازه ای که تصور می کنیم سالم و ایمن هستند؟
گزارشی از سازمان غیرانتفاعی Clean Label Project نشان می دهد که بخشی از پودرهای پروتئینی موجود در بازار آمریکا حاوی مقادیر قابل توجهی از فلزات سنگین، به ویژه سرب و کادمیوم، بوده اند. این یافته ها به معنای خطرناک بودن تمام مکمل های پروتئینی نیستند، اما اهمیت بررسی کیفیت محصولات و آگاهی از ترکیبات احتمالی آن ها را یادآوری می کنند.
بررسی ۱۶۰ محصول پروتئینی چه چیزی را نشان داد؟
در این بررسی که نتایج آن در ژانویه ۲۰۲۵ منتشر شد، پژوهشگران ۱۶۰ محصول از ۷۰ برند پرطرفدار پودر پروتئین را خریداری کردند و نمونه ها را برای بررسی آلودگی های مختلف به یک آزمایشگاه مستقل فرستادند. در مجموع، نزدیک به ۳۶ هزار اندازه گیری برای شناسایی ۲۵۸ آلاینده احتمالی انجام شد؛ از جمله فلزات سنگین، مواد شیمیایی موسوم به فتالات ها، ترکیبات PFAS و مواد بیسفنولی مانند BPA و BPS.
مهم ترین یافته این گزارش آن بود که ۴۷ درصد محصولات آزمایش شده از دست کم یکی از حدود یا معیارهای ایمنی مورد استفاده در این بررسی، از جمله معیارهای قانون ۶۵ کالیفرنیا، فراتر رفته بودند. همچنین بیش از یک پنجم نمونه ها از برخی آستانه های مورد اشاره در این گزارش بیش از دو برابر بالاتر بودند.
بیشتر بخوانید
آیا پودر وی به لاغری کمک می‌کند؟/ طرز تهیه پودر وی خانگی
پروتئین گیاهی بهتر است یا حیوانی؟
البته یک نکته مهم وجود دارد: این ارقام به تنهایی نشان نمی دهند که مصرف کنندگان این محصولات حتما دچار مسمومیت می شوند. قانون ۶۵ کالیفرنیا برای برخی مواد شیمیایی، آستانه هایی با هدف هشدار درباره مواجهه های بالقوه زیان آور تعیین کرده است. عبور از این آستانه ها را نباید بدون در نظر گرفتن مقدار واقعی آلودگی، میزان مصرف و مدت مواجهه، معادل اثبات آسیب قطعی به سلامت دانست.
کدام پودرهای پروتئینی آلودگی بیشتری داشتند؟
بر اساس نتایج گزارش، میزان آلودگی در همه محصولات یکسان نبود و برخی گروه ها وضعیت نامطلوب تری داشتند.
پودرهای پروتئینی گیاهی: در این بررسی، محصولات گیاهی به طور میانگین سرب بیشتری نسبت به نمونه های مبتنی بر پروتئین آب پنیر (وی) داشتند. این موضوع می تواند با جذب آلاینده ها از خاک و آب مورد استفاده برای پرورش گیاهان مرتبط باشد؛ هرچند میزان آلودگی به مواد اولیه، محل تولید و فرایندهای ساخت نیز بستگی دارد.
محصولات ارگانیک: برخلاف تصوری که ممکن است از برچسب ارگانیک وجود داشته باشد، محصولات ارگانیک بررسی شده به طور میانگین حدود سه برابر سرب و دو برابر کادمیوم بیشتری نسبت به محصولات غیرارگانیک داشتند. این نتیجه به معنای ناسالم بودن همه محصولات ارگانیک نیست؛ بلکه نشان می دهد روش تولید ارگانیک به تنهایی تضمین نمی کند که محصول از فلزات سنگین عاری باشد.
پودرهای با طعم شکلات: این گروه نیز توجه پژوهشگران را جلب کرد. طبق گزارش، برخی پودرهای شکلاتی تا ۱۱۰ برابر بیشتر از نمونه های وانیلی کادمیوم داشتند. کاکائو می تواند یکی از منابع ورود کادمیوم به مواد غذایی باشد، زیرا گیاه کاکائو قادر است این فلز را از خاک جذب کند. بااین حال، اختلاف گزارش شده مربوط به محصولات آزمایش شده است و نباید آن را به تمام پودرهای پروتئینی شکلاتی تعمیم داد.
در مجموع، این یافته ها نشان می دهند که انتخاب محصول صرفا بر اساس طعم، قیمت، نوع پروتئین یا برچسب ارگانیک کافی نیست و اطلاعات مربوط به آزمایش های کنترل کیفیت نیز اهمیت دارد.
سرب و کادمیوم چه خطراتی برای سلامتی دارند؟
سرب و کادمیوم از فلزات سنگینی هستند که مواجهه طولانی مدت با آن ها می تواند به سلامت انسان آسیب برساند. شدت خطر به میزان ورود این مواد به بدن، مدت مواجهه و عوامل فردی بستگی دارد.
سرب می تواند بر سیستم عصبی و مغز تاثیر بگذارد و برای کودکان، به ویژه در دوران رشد، نگران کننده تر است. مواجهه با این فلز ممکن است با مشکلات رشد عصبی، اختلال در یادگیری و کاهش توانایی های شناختی ارتباط داشته باشد. در بزرگسالان نیز مواجهه طولانی مدت با سرب می تواند به مشکلاتی مانند افزایش فشار خون و آسیب کلیوی منجر شود.
کادمیوم نیز در صورت مواجهه مزمن می تواند در بدن تجمع پیدا کند و به ویژه کلیه ها و استخوان ها را تحت تاثیر قرار دهد. این فلز همچنین در گروه مواد سرطان زای شناخته شده برای انسان قرار دارد؛ البته خطر آن به میزان و مسیر مواجهه بستگی دارد.
نکته مهم این است که وجود مقادیر قابل اندازه گیری از یک فلز در محصول، به خودی خود مشخص نمی کند چه میزان خطر متوجه مصرف کننده است. برای ارزیابی دقیق تر، باید مقدار فلز در هر وعده مصرفی و میزان دریافت آن از سایر منابع غذایی نیز مشخص باشد.
آیا گزارش منتشر شده ایرادهایی دارد؟
با وجود اهمیت موضوع، گزارش Clean Label Project با انتقادهایی نیز روبه رو شده است. یکی از مهم ترین ایرادهای مطرح شده، منتشر نشدن نام دقیق محصولات آزمایش شده و مقادیر مشخص سرب و کادمیوم در هر نمونه است.
به گفته برخی متخصصان، بدون اطلاع از غلظت واقعی فلزات در محصولات، نمی توان میزان مواجهه مصرف کننده را به دقت محاسبه کرد یا درباره خطر مصرف یک محصول مشخص نتیجه گیری قطعی داشت. به عنوان نمونه، فراتر رفتن از یک آستانه هشدار، بسته به مقدار مصرف و سطح واقعی آلودگی، می تواند پیامدهای متفاوتی داشته باشد.
نمایندگان شورای تغذیه مسئولانه آمریکا (CRN)، تشکل فعال در صنعت مکمل های غذایی، نیز معتقدند که چنین گزارش هایی باید اطلاعات کافی برای تفسیر علمی نتایج در اختیار مصرف کنندگان قرار دهند. آن ها همچنین به این نکته اشاره کرده اند که Clean Label Project برای برخی محصولات، خدمات آزمایش و گواهی نامه ارائه می کند؛ موضوعی که از نظر منتقدان می تواند پرسش هایی درباره مدل درآمدی این سازمان ایجاد کند.
در مقابل، مسئولان Clean Label Project تاکید کرده اند که هدف آن ها افزایش آگاهی عمومی، بهبود شفافیت و تشویق تولیدکنندگان به کنترل دقیق تر آلاینده هاست و شرکت در برنامه گواهی نامه این سازمان اختیاری است.
از این رو، بهتر است یافته های این گزارش را جدی بگیریم، اما آن ها را به عنوان ارزیابی قطعی خطر تمام محصولات موجود در بازار در نظر نگیریم. این پژوهش یک بررسی از محصولات منتخب بازار است و نتایج آن لزوما وضعیت تمام برندها، همه سری های تولید یا محصولات فروخته شده در کشورهای دیگر را نشان نمی دهد.
آیا باید مصرف پودر پروتئین را متوقف کنیم؟
پاسخ کوتاه این است که لزوما نیازی به کنار گذاشتن تمام مکمل های پروتئینی نیست. متخصصان درباره ضرورت توجه به آلودگی های احتمالی اتفاق نظر دارند، اما میزان نگرانی درباره مصرف کنندگان مختلف یکسان نیست.
برای فردی که گهگاه از پودر پروتئین استفاده می کند، نمی توان صرفا بر اساس این گزارش نتیجه گرفت که در معرض خطر جدی قرار دارد. در مقابل، افرادی که هر روز چند وعده از این مکمل ها مصرف می کنند، بهتر است به کیفیت محصول و احتمال دریافت مداوم آلاینده ها توجه بیشتری داشته باشند.
اگر قصد خرید پودر پروتئین دارید، بهتر است محصولاتی را انتخاب کنید که آزمایش های مستقل و قابل راستی آزمایی برای بررسی فلزات سنگین انجام داده اند. گواهی هایی مانند NSF Certified for Sport می توانند برای ارزیابی برخی جنبه های کیفیت و ایمنی محصول مفید باشند؛ با این وجود، باید بررسی کرد که آزمایش مورد نظر واقعا فلزات سنگین را پوشش می دهد یا خیر. صرف وجود عبارت هایی مانند «آزمایش شده» یا «طبیعی» روی بسته بندی، به تنهایی تضمین کننده نبود آلودگی نیست.
همچنین بهتر است در صورت امکان، از تولیدکننده درباره نتایج آزمایش محصول و مقدار سرب، کادمیوم و سایر فلزات سنگین در هر وعده پرسش کنید. گزارش آزمایشگاهی معتبر که نام آزمایشگاه، محصول و حدود اندازه گیری را مشخص کرده باشد، اطلاعات کاربردی تری از یک ادعای تبلیغاتی کلی ارائه می دهد.
آیا می توان پروتئین مورد نیاز بدن را از غذا تامین کرد؟
برای بسیاری از افراد، بله. پودر پروتئین می تواند راهی آسان برای تکمیل رژیم غذایی باشد، اما برای همه ضروری نیست. تخم مرغ، ماهی، گوشت کم چرب، لبنیات، حبوبات، سویا و مغزها از جمله منابع غذایی پروتئین هستند که می توانند بخش مهمی از نیاز روزانه بدن را تامین کنند.
انتخاب غذاهای کامل و متنوع به افراد کمک می کند افزون بر پروتئین، مواد مغذی دیگری نیز دریافت کنند. البته این به معنای عاری بودن تمام غذاهای معمولی از فلزات سنگین نیست؛ آلاینده ها ممکن است در مواد غذایی مختلف نیز وجود داشته باشند. مزیت اصلی این رویکرد آن است که در بسیاری از موارد می توان بدون اتکای مداوم به مکمل ها، نیاز پروتئینی را از طریق یک رژیم غذایی متعادل برطرف کرد.
اگر به دلیل شرایط پزشکی، محدودیت غذایی یا تمرینات ورزشی سنگین به مکمل نیاز دارید، بهتر است انتخاب محصول را با توجه به نیاز واقعی بدن و کیفیت قابل اثبات آن انجام دهید.
یافته های جدیدتر چه می گویند؟
پس از انتشار گزارش Clean Label Project، بررسی دیگری نیز توجه ها را به آلودگی فلزات سنگین در مکمل های پروتئینی جلب کرد. نشریه مستقل Consumer Reports در اکتبر ۲۰۲۵ نتایج آزمایش ۲۳ پودر پروتئین و نوشیدنی آماده مصرف را منتشر کرد. در این بررسی، بیش از دو سوم محصولات در هر وعده سربی بیشتر از سطحی داشتند که کارشناسان این نشریه برای دریافت روزانه نگران کننده می دانند؛ هرچند این معیار به تنهایی معادل یک حد قانونی یا اثبات آسیب قطعی نیست.
در ژانویه ۲۰۲۶، کانسیومر ریپورتس پنج پودر پروتئینی دیگر را نیز آزمایش کرد. نتایج نشان داد که هر پنج محصول سرب کمتری نسبت به بسیاری از نمونه های بررسی قبلی داشتند؛ چهار محصول پایین تر از معیار روزانه این نشریه قرار گرفتند و میزان سرب در محصول پنجم اندکی بالاتر بود. این یافته مهم است، زیرا نشان می دهد آلودگی بالا اجتناب ناپذیر نیست و تولید محصولاتی با آلودگی کمتر امکان پذیر است.
این نتایج جدیدتر، در کنار گزارش سال ۲۰۲۵، یک پیام روشن دارند: میزان آلودگی می تواند از محصولی به محصول دیگر تفاوت چشمگیری داشته باشد؛ از این رو، نمی توان همه پودرهای پروتئینی را در یک گروه قرار داد. با این وجود، نتایج آزمایش چند محصول محدود نیز برای تعیین ایمنی تمام برندها و سری های تولید کافی نیست.
در نهایت، چقدر باید نگران باشیم؟
گزارش Clean Label Project یادآوری می کند که مکمل های پروتئینی نیز مانند سایر محصولات غذایی ممکن است با آلاینده های محیطی رو به رو باشند. یافته های این بررسی، به ویژه درباره برخی محصولات گیاهی، ارگانیک و شکلاتی، اهمیت کنترل کیفیت و شفافیت تولیدکنندگان را برجسته می کند؛ اما به تنهایی ثابت نمی کند که مصرف همه پودرهای پروتئینی خطرناک است.
بهترین رویکرد، نه ترسیدن از تمام مکمل ها و نه نادیده گرفتن نتایج آزمایش هاست. انتخاب محصولات دارای آزمایش های مستقل معتبر، پرهیز از مصرف غیرضروری مکمل ها و تأمین بخش عمده پروتئین از یک رژیم غذایی متنوع، راهکارهایی منطقی برای کاهش مواجهه احتمالی با آلاینده ها هستند.
اطلاعات موجود در این مطلب تنها برای افزایش آگاهی ارائه شده اند و جایگزین مشاوره یا درمان پزشکی نیستند. حتما قبل از هرگونه اقدامی با پزشک مشورت کنید، به ویژه اگر بیماری خاصی دارید یا دارو مصرف می کنید.
منبع: عصرایران
