به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، در زندگی مشترک، گاهی خشم بر انسان غلبه میکند و زمینه بروز رفتارهایی همچون تندی در گفتار، بدرفتاری، پرخاشگری یا قضاوت نادرست درباره همسر را فراهم میسازد. این رفتارها حتی اگر در خلوت میان زوجین اتفاق بیفتد، نادرست و آسیبزاست و میتواند بر آرامش رابطه و وجدان فرد اثر منفی بگذارد. با این حال، زمانی که چنین رفتارهایی در حضور فرزندان رخ میدهد، موضوع تنها به رابطه زن و شوهر محدود نمیماند و میتواند پیامدهای تربیتی نیز به همراه داشته باشد.
در چنین شرایطی، جبران خطا و بازسازی فضای روانی خانواده اهمیت ویژهای پیدا میکند؛ چراکه بیتفاوتی نسبت به یک رفتار نادرستِ آشکار، ممکن است آن را در ذهن فرزندان به رفتاری عادی و پذیرفتهشده تبدیل کند.
بنابر روایت فارس، طاهر قلیزاده، کارشناس مباحث خانواده و جامعه، درباره ضرورت جبران خطا در روابط خانوادگی و الگوی رفتاری سیره نبوی توضیح داده است.
وقتی اختلاف زن و شوهر به الگوی فرزندان تبدیل میشود
این کارشناس خانواده با اشاره به لحظهای که اختلافات خانوادگی از حریم خصوصی خارج میشود، میگوید: «گره اصلی از جایی آغاز میشود که دیوارهای حریم خصوصی شکسته شده و پرخاشگری، تحقیر و رفتارهای نادرست در برابر چشمان فرزندان صورت بگیرد.»
قلیزاده با تأکید بر نقش الگویی والدین برای فرزندان ادامه میدهد: «کودکان و نوجوانان صرفاً ناظر این صحنهها نیستند، بلکه آنها رفتارهای پدر و مادر را به مثابه الگوی درست زندگی درونی میکنند.»
به گفته او، اگر پس از وقوع چنین خطایی، اقدامی برای عذرخواهی، جبران و ترمیم فضای روانی خانه صورت نگیرد، قبح رفتار نادرست در ذهن فرزندان ممکن است شکسته شود.
او میگوید: «اگر پس از وقوع یک خطای آشکار، تلاشی برای عذرخواهی، جبران و ترمیم فضای روانی خانه صورت نگیرد، قبح آن رفتار در ذهن فرزندان میشکند و این تصور نادرست شکل میگیرد که چنین برخوردهایی طبیعی و مجاز است.»
هشدار پیامبر(ص) درباره گسترش آسیب گناه آشکار
وی برای تبیین این مسئله به سخنی از پیامبر گرامی اسلام(ص) استناد میکند و میگوید: «این نگرش دقیقاً منطبق بر همان رهنمود عمیق نبوی است که فرمودند: «وقتى گناهى مخفى بماند، بجز گنهکار کسى را ضرر نمىرساند و اگر آشکار شود و از آن جلوگیرى نکنند، براى همه مردم زیان دارد».»
قلیزاده با اشاره به مفهوم این روایت میافزاید: «این سخن شریف نشان میدهد که گناه، در پنهان خود فرد را آزار خواهد داد، اما وقتی علنی شود و تلاشی برای تغییر و جبران آن شکل نگیرد، دامنهای فراگیر مییابد.»
وی در ادامه میگوید: «در محیط خانه، «عامّه» همان فرزندان و روان پاک خانواده هستند که با مشاهده خطای درماننشده، دچار آسیب میشوند.»
بر این اساس، از نگاه این کارشناس، مسئولیت فرد در برابر یک خطای آشکار صرفاً به پذیرش شخصی اشتباه محدود نمیشود؛ بلکه لازم است برای جلوگیری از انتقال پیامدهای آن به دیگر اعضای خانواده نیز اقدامی جدی صورت گیرد.
یک رفتار نادرست چگونه از خانه به جامعه منتقل میشود؟
قلیزاده با اشاره به پیامدهای تربیتی بیتفاوتی نسبت به خطاهای آشکار در خانواده تأکید میکند که آثار این رفتارها ممکن است در همان محیط خانه متوقف نشود.
او ادامه میدهد: «فرزندی که در محیط خانه، نظارهگر خشونت کلامی و نادیدهگرفتن احترام بوده و هیچگاه ندیده است که خطاکار در پی عذرخواهی و اصلاح برآید، همین شیوه معیوب را با خود به مدرسه، دانشگاه و جامعه میبرد.»
به اعتقاد این پژوهشگر، در چنین شرایطی، یک لغزش فردی میتواند در صورت علنی شدن و اصلاح نشدن، به یک الگوی رفتاری تبدیل شود؛ الگویی که ممکن است در روابط اجتماعی نسل بعد نیز بازتولید شود.
«به این ترتیب، خطایی که در ابتدا تنها لغزش یک فرد بود، به واسطه علنیشدن و اصلاحنشدن، در قامت نسلی کمتحمل و ناآشنا با اصول گفتوگوی محترمانه به متن جامعه تزریق میشود.»
عذرخواهی؛ نشانه ضعف یا یک درس بزرگ اخلاقی؟
این پژوهشگر حوزه جامعه و خانواده در پایان بر ضرورت پذیرش مسئولیت خطا و جبران آن تأکید کرده و میگوید: «اخلاق و تعهد دینی و انسانی ایجاب میکند که فرد نه تنها در خلوت مراقب لغزشهای خویش باشد، بلکه اگر خطایی در برابر دیگران رخ داد، در اسرع وقت درصدد مهار و تصحیح آن برآید.»
قلیزاده معتقد است عذرخواهی و اصلاح رفتار در برابر فرزندان نه تنها نشانه ضعف والدین نیست، بلکه میتواند فرصتی برای آموزش عملی اخلاق باشد.
«اذعان به اشتباه، تغییر رویه و جبران صمیمانه در حضور فرزندان، نه نشانه ضعف، بلکه عالیترین کلاس درس اخلاق است.»
به گفته این کارشناس، فرزندان باید در عمل بیاموزند که اشتباه ممکن است برای هر انسانی رخ دهد، اما آنچه اهمیت دارد، پذیرش مسئولیت، عذرخواهی و تلاش برای اصلاح است.
او در پایان خاطرنشان میکند: «با این شیوه میتوان خطای علنی را در همان نقطه مهار کرد و اجازه نداد زشتی یک لغزش فردی، سلامت اخلاقی خانواده و جامعه را به مخاطره بیندازد.»
در واقع، ترمیم رابطه پس از یک اختلاف خانوادگی، تنها اقدامی برای بازگرداندن آرامش میان زن و شوهر نیست؛ بلکه در صورت انجام آگاهانه و صادقانه، میتواند به الگویی تربیتی برای فرزندان تبدیل شود و به آنان بیاموزد که در برابر خطا، به جای توجیه و بیتفاوتی، باید مسئولیت پذیرفت و برای جبران و اصلاح قدم برداشت.
