گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد- کسری غفوری: آزادسازی ذخایر استراتژیک و استفاده از خطوط لوله جایگزین برای دور زدن تنگه هرمز تا حدودی به این ثبات کمک کرده است. از سوی دیگر کاهش واردات نفت چین باعث شده تا بشکههای بیشتری برای سایر خریداران در دسترس باشد و ذخایر تجاری نیز فعلا نقش ضربهگیر را ایفا میکنند. با این حال، این تمام ماجرا نیست.
خاویر بلاس، ستوننویس بلومبرگ، اخیراً در یادداشتی مدعی شده که شاید بخش ناگفته داستان این باشد که برخلاف تصور عمومی، نفت بسیار بیشتری در حال خروج از خلیج فارس است.
کریس رایت وزیر انرژی آمریکا چنین ادعایی دارد. این مدیر نفتی که حالا به یک سیاستمدار تبدیل شده اخیرا مدعی شد که هفته گذشته روزانه نزدیک به ۹ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور کرده است. اگر این رقم را با نفت جریانیافته از طریق خطوط لوله جایگزین جمع کنیم مجموع جریان خروجی از منطقه تفاوت چندانی با دوران پیش از آغاز درگیریها نخواهد داشت.
واکنش بازار نفت به این ادعا در بهترین حالت با ناباوری همراه بود. برآورد او بسیار بالاتر از آمار اکثر نهادهای ردیاب نفتکش است که جریان اخیر عبوری از هرمز را بین ۴ تا ۵ میلیون بشکه در روز تخمین میزنند و حتی از برآورد خود بلاس هم که بالاتر از اجماع بازار بود فراتر میرود. با وجود انتقادات گسترده رایت بر موضع خود پافشاری کرد و مدعی شد که منتقدان اشتباه میکنند و بسیاری از شرکتهای خصوصی به دلیل حرکت مخفیانه کشتیها در این آبراه آمار خروج نفتکشها از تنگه هرمز را کمتر از حد واقعی محاسبه میکنند.
ارزیابی دقیق جریان نفت خام خلیج فارس برای درک شرایط بازار و به تبع آن چشمانداز تورم و نرخ بهره حیاتی است. درگیریهای اخیر و عملیات های دفاعی ایران باعث شکلگیری پدیدهای شده که بسیاری آن را بزرگترین شوک عرضه نفت در تاریخ میدانند اما بازار برخلاف انتظارات در برابر قیمتهای نجومی مقاومت کرده است.
نفت خام وست تگزاس اینترمدیت به جای صعود به بشکهای ۲۰۰ دلار همانطور که برخی پیشبینی میکردند، تنها در ۱۸ روز از ۱۱۵ جلسه معاملاتی پس از آغاز درگیریها (معادل ۶.۴ درصد) بالای ۱۰۰ دلار بسته شده است.
شک و تردید بازار نسبت به خوشبینی رایت کاملا قابل درک است. کاخ سفید از ابتدای تنشها تلاش کرده با گفتاردرمانی قیمت نفت را پایین نگه دارد و این استراتژی تا حدودی جواب داده است. رایت نیز با مجموعهای از اشتباهات محاسباتی اعتبار خود را زیر سوال برده است. با این حال به نظر میرسد منتقدان او نیز بیش از حد به دادههای خود مطمئن هستند.
میگویند «حقیقت»اولین قربانی جنگ است. پیش از آغاز درگیریها شمارش کشتیها کار نسبتا سادهای بود. نفتکشها موقعیت خود را از طریق سیستم شناسایی خودکار مخابره میکردند و اطلاعاتی مانند نام شناور عرض و طول جغرافیایی و سرعت به صورت درلحظه در دسترس بود. هرگاه یک نفتکش سیستم خود را خاموش میکرد تصاویر ماهوارهای تجاری که تقریبا به صورت زنده منطقه را رصد میکردند این خلأ اطلاعاتی را پر میکردند.
چالش اساسی ردیاب نفتکش ها
اما امروزه ردیاب نفتکش ها با سه چالش اساسی روبرو هستند. اول اینکه تقریبا تمام شناورها سیستم ردیابی خود را خاموش کردهاند. دوم اینکه بیشتر فروشندگان تصاویر ماهوارهای تحت فشار واشنگتن فروش تصاویر با وضوح بالا را متوقف کردهاند. سوم اینکه بسیاری از محمولهها به جای طی کردن یک مسیر مستقیم از مبدا به مقصد شامل یک یا چند عملیات انتقال کشتی به کشتی در آبهای آزاد هستند که رهگیری را بسیار پیچیدهتر میکند.
بازار در حال حاضر تنها به دو ماهواره متعلق به اتحادیه اروپا متکی است. به جای دریافت تصاویر متعدد در روز بازار تنها هر سه تا پنج روز یکبار تصویری از تنگه هرمز دریافت میکند و در این فاصله زمانی اتفاقات زیادی میتواند رخ دهد. بدتر از آن مشخص بودن مدار این ماهوارهها به شرکتها و معاملهگران اجازه میدهد زمان بارگیری خود را طوری تنظیم کنند که از دید این دوربینهای فضایی پنهان بمانند.
بنابراین بحث بر سر این نیست که آیا نفت از تنگه عبور میکند یا خیر بلکه سوال اصلی این است که چه مقدار نفت در حال خروج است و آیا روزانه ۳ تا ۵ میلیون بشکه بدون جلب توجه بازار از این مسیر میگذرد.
آیا ممکن است بازار تا این حد در برآورد حجم نفت اشتباه کرده باشد؟ باید بپذیریم که این یک احتمال است. در نهایت، رایت (که البته بهعنوان یک مقام ارشد دولت ترامپ دلایل زیادی برای طرح ادعاهای خلاف واقع در وضعیت جنگی دارد)، در موقعیت بهتری برای آگاهی از تحرکات پنهان نظامی و تحرکات کشورهای حاشیه خلیج فارس در خصوص عبور خاموش نفتکشها قرار دارد.
دادههای در دسترس، ادعای او را رد میکنند، اما این دادهها بسیار محدود هستند. با شمارش نفتکشهای شناساییشده، میتوان با قطعیت گفت که حداقل ۵ میلیون بشکه در روز از هرمز عبور میکند. اگر فرض کنیم روزانه یک ابرنفتکش در خفای کامل از تنگه میگذرد، این رقم به ۷ میلیون بشکه میرسد و اگر دو نفتکش از دید پنهان مانده باشند، رقم به ۹ میلیون بشکه نزدیک میشود.
مسئله دیگر، پایداری این جریان است. رایت میگوید برآورد او بر پایه میانگین هفتروزه است. تردد خاموش معمولاً بهصورت کاروانی انجام میشود و چندین شناور همزمان از تنگه عبور میکنند. بهدلیل ماهیت مقطعی این کاروانها، میانگینگیری هفتگی میتواند آمار را بهصورت کاذب بالا ببرد؛ بهویژه اگر در یک هفته دو کاروان حرکت کرده باشند. بلاس نیز اذعان دارد که دولت ترامپ طبیعتاً هر میانگینی را که با روایت دلخواهش همخوانی داشته باشد، انتخاب میکند.
در این میان، نظریههای توطئه نیز برای پر کردن خلأ اطلاعاتی بهوفور شکل میگیرند؛ برای نمونه، یکی از این نظریهها ادعا میکند که هرمز بسته است، اما خزانهداری آمریکا با مداخله پنهان در بازار، قیمتها را بهطور مصنوعی پایین نگه داشته است.
بههرحال، آنچه از شواهد و قرائن در دسترس برمیآید این است که تلاشهای ایران برای اعمال حاکمیت دفاعی بر این آبراه و کنترل ترددها بهشکلی جدی در جریان است و تصویری متفاوت از آنچه ادعاهای مقامات آمریکا مطرح میکند، رقم زده است.
