سرنخی تازه برای درمان ADHD: دانشمندان کلید تمرکز مغز را کشف کردند

توانایی تمرکز کردن روی یک موضوع و نادیده گرفتن عوامل مزاحم، یکی از مهم‌ترین قابلیت‌های مغز است و همین قابلیت به ما امکان می‌دهد هنگام رانندگی به صدای بوق‌های بی‌اهمیت توجه نکنیم، در محیط شلوغ روی گفت‌وگوی یک نفر تمرکز کنیم یا هنگام مطالعه، پیام‌های تلفن همراه را نادیده بگیریم. جالب اینکه این توانایی تنها مختص انسان نیست. پرندگان، خزندگان، ماهی‌ها و بسیاری از جانوران دیگر نیز می‌توانند توجه خود را روی یک هدف متمرکز کرده و محرک‌های اضافی را فیلتر کنند. درواقع، قدمت این ویژگی به صدها میلیون سال پیش بازمی‌گردد.

با وجود اهمیت این توانایی، دانشمندان هنوز دقیقاً نمی‌دانستند کدام بخش‌های مغز مسئول انتخاب اطلاعات مهم و کنار گذاشتن اطلاعات غیرضروری هستند. اکنون پژوهشگران دانشگاه جانز هاپکینز در پژوهشی جدید، گروهی از نورون‌های بسیار قدیمی از نظر تکاملی را شناسایی کرده‌اند که مانند کلید تغییر تمرکز عمل می‌کنند.

دانشمندان توانایی تمرکز کردن روی یک موضوع را «توجه انتخابی فضایی» می‌نامند. منظور از این اصطلاح، توانایی مغز در انتخاب مهم‌ترین محرک از میان حجم عظیمی از اطلاعاتی است که هر لحظه از چشم‌ها، گوش‌ها و سایر حواس دریافت می‌کند. اگر مغز چنین قابلیتی نداشت، همه صداها، تصاویر و حرکات اطراف به یک اندازه مهم به نظر می‌رسیدند و تمرکز روی هیچ کاری ممکن نبود.

این توانایی تقریباً در تمام جنبه‌های زندگی حیوانات نقش حیاتی دارد. شکارچی باید بتواند حرکت شکار را از میان شاخ‌وبرگ‌ها تشخیص دهد؛ پرنده باید هنگام پرواز، حضور شکارچی را در میان صدها محرک دیگر شناسایی کند و حیوان مادر باید صدای نوزاد خود را از میان صداهای محیط تشخیص دهد. در انسان نیز همین سازوکار به ما کمک می‌کند هنگام مطالعه، کار یا رانندگی، عوامل حواس‌پرت‌کننده را کنار بگذاریم.

در بیماری‌هایی مانند ADHD این سازوکار به‌درستی عمل نمی‌کند. افراد مبتلا معمولاً به‌جای تمرکز بر مهم‌ترین اطلاعات، به‌آسانی توسط محرک‌های کوچک و بی‌اهمیت اطراف منحرف می‌شوند. به همین دلیل انجام کارهایی که نیازمند تمرکز طولانی هستند، برای آن‌ها دشوارتر است.

شریش مایسور، عصب‌شناس دانشگاه جانز هاپکینز و سرپرست پژوهش، می‌گوید: «یکی از ویژگی‌های اصلی ADHD این است که حتی محرک‌های بسیار ضعیف هم توجه فرد را از موضوع اصلی منحرف می‌کنند و وقتی نورون‌های مذکور را در موش‌ها غیرفعال کردیم، دقیقاً همین اتفاق را در آن‌ها مشاهده کردیم. نکته جالب این بود که یک روز بعد، وقتی فعالیت این نورون‌ها را دوباره برقرار کردیم، همان موش‌ها توانستند حتی محرک‌های بسیار قوی را نیز نادیده بگیرند و دوباره روی هدف اصلی تمرکز کنند.»