به گزارش خبرنگار مهر، تأمین پایدار آب شرب در شرایط بحرانی با دو چالش همزمان مواجه است؛ آسیب‌پذیری تأسیسات انتقال، ذخیره‌سازی و پمپاژ در برابر حوادث و حملات و وابستگی گسترده این زیرساخت‌ها به شبکه برق. برآوردهای این شرکت حاکی از وارد شدن بیش از ۲۰ هزار و ۵۴۰ میلیارد تومان خسارت به زیرساخت‌های صنعت آب و فاضلاب در جنگ اخیر است؛ موضوعی که ضرورت بازنگری در برنامه‌های پدافندی و تأمین انرژی اضطراری را افزایش داده است.
ذوالفقار مهدی‌زاده، معاون راهبری و نظارت بر بهره‌برداری شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور، روز یکشنبه ۲۴ آبان در مانور سراسری مدیریت بحران صنعت آب و فاضلاب، مصرف برق تأسیسات این صنعت را بیش از ۲ هزار مگاوات اعلام کرد و گفت: در یک سال و نیم گذشته، ۴۱۰ ژنراتور جدید خریداری شده و ۵۱۶ دستگاه دیزل‌ژنراتور موجود نیز تعمیر و بازسازی شده است.
وی توضیح داد: ظرفیت اسمی تأمین برق اضطراری تأسیسات از ۴۸۰ مگاولت‌آمپر به ۸۳۰ مگاولت‌آمپر افزایش یافته است، اما به دلیل محدودیت‌های فنی، ژنراتورها در شرایط اضطراری تنها می‌توانند معادل ۱۵ تا ۲۰ درصد برق مصرفی این تأسیسات را تأمین کنند. محدودیت دسترسی به سوخت نیز از دیگر موانع بهره‌گیری از این ظرفیت است.
بر همین اساس، تدوین سناریوهای مدیریت قطع برق در دستور کار شرکت‌های آب و فاضلاب قرار گرفته است. این برنامه در گام نخست مراکز استان‌ها و سپس شهرهای دارای بیش از ۲۰ هزار نفر جمعیت را در بر می‌گیرد تا پیش از بروز اختلال در شبکه برق، شیوه ادامه فعالیت تأسیسات و تأمین آب مشخص شده باشد.
برقراری دوباره آبرسانی پس از آسیب به تأسیسات
خسارت‌های جنگ اخیر، بخش‌های گوناگون شبکه آبرسانی کشور، از جمله مخازن ذخیره آب، آب‌شیرین‌کن‌ها، ایستگاه‌های پمپاژ و خطوط انتقال را درگیر کرده است.
مهدی‌زاده در این زمینه گفت: در مجموع حدود ۴۹ هزار انشعاب آب در معرض خروج از مدار قرار گرفت که با عملیات نیروهای اجرایی، آبرسانی آنها در مدت کوتاهی دوباره برقرار شد.
وی تخریب کامل ایستگاه پمپاژ خرم‌آباد را یکی از موارد مهم آسیب به زیرساخت‌ها عنوان کرد. این ایستگاه حدود ۱۳۰ هزار نفر را تحت پوشش داشت و پس از تخریب از مدار خارج شد، اما آبفا توانست در کمتر از یک ساعت، آبرسانی را از مسیرهای جایگزین برقرار کند. بازسازی و احداث دوباره این ایستگاه نیز در برنامه قرار دارد.
در قشم نیز آب‌شیرین‌کن مبنا که مسئول تأمین آب دو شهر و تعدادی از روستاها بود، آسیب دیده است و بازسازی آن به تأمین منابع مالی و صرف زمان نیاز دارد.
در استان کرمانشاه، با وجود قرار داشتن خط انتقال آب جوانرود در محدوده آسیب‌پذیر، امکان آبرسانی از این مسیر در کمتر از سه ساعت دوباره فراهم شد و کل خط نیز در مدت حدود ۷۲ ساعت به مدار بازگشت.
مخزن پنج‌هزار مترمکعبی خمینی‌شهر نیز که حدود ۳۴ هزار نفر را تحت پوشش داشت، دچار آسیب شد، اما جریان آب آن در کمتر از هشت ساعت برقرار شد. به گفته معاون راهبری و نظارت بر بهره‌برداری شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور، بازگرداندن تأسیسات آسیب‌دیده به مدار حدود ۱۸۱ میلیارد تومان هزینه داشته است.
تأمین ۳۳۶ دستگاه ماشین‌آلات و تجهیزات مدیریت بحران
همزمان با بازسازی زیرساخت‌ها، تقویت تجهیزات امدادی و عملیاتی نیز در برنامه آبفا قرار گرفته است. مهدی‌زاده از تهیه و تجهیز ۳۳۶ دستگاه ماشین‌آلات و تجهیزات از ابتدای سال ۱۴۰۴ خبر داد و گفت: این مجموعه شامل تانکرهای آبرسانی، کشنده‌ها، جرثقیل‌ها، تجهیزات بسته‌بندی آب و خودروهای آزمایشگاه سیار است.
تجهیز کامیون‌های واکنش سریع برای استقرار در استان‌ها نیز دنبال می‌شود و بر اساس برنامه، این تجهیزات باید تا پیش از پایان سال آماده استفاده شوند.
همچنین توسعه آزمایشگاه‌های سیار با هدف فراهم کردن امکان نمونه‌برداری و سنجش کیفیت آب در محل در دستور کار است؛ به‌ویژه در شرایطی که دسترسی به آزمایشگاه‌های ثابت با دشواری همراه باشد.
انجام مطالعات پدافند غیرعامل برای ۱۷۹ پروژه
بخش دیگری از برنامه‌های صنعت آب و فاضلاب، کاهش آسیب‌پذیری تأسیسات در مراحل طراحی و بهره‌برداری است. در این چارچوب، تاکنون مطالعات پدافند غیرعامل برای ۱۷۹ پروژه انجام شده و ۱۴۲ پروژه نیز به مرحله پیاده‌سازی اقدامات مرتبط رسیده است.
از مجموع ۸۷ پروژه‌ای که برای تأمین آب در شرایط اضطراری مطالعه شده‌اند، ۵۸ پروژه وارد مرحله اجرا شده‌اند. در زمینه مدیریت ریسک و افزایش تاب‌آوری خدمات نیز ۳۲ مطالعه صورت گرفته که ۱۹ مورد آن به مرحله پیاده‌سازی رسیده است.
در بخش نیروی انسانی، ۶۴۰ هزار نفرساعت آموزش پدافند غیرعامل برگزار شده است. از این میزان، ۲۵۰ هزار نفرساعت به پدافند سایبری، ۱۹۰ هزار نفرساعت به پدافند شیمیایی، ۱۳۰ هزار نفرساعت به پدافند زیستی و ۷۰ هزار نفرساعت به پدافند پرتویی اختصاص داشته است.
هزینه سالانه ۱۰ هزار میلیارد تومانی جایگزینی گاز کلر
ایمن‌سازی مراکز پرخطر تصفیه آب و فاضلاب، به‌خصوص تأسیسات وابسته به گاز کلر، از دیگر محورهای برنامه‌های پدافندی این صنعت است.
مهدی‌زاده در این خصوص اعلام کرد: تاکنون هشت شرکت آب و فاضلاب، استفاده از سیستم گاز کلر را در تأسیسات خود به‌طور کامل کنار گذاشته‌اند و اقدامات برای جایگزینی این سیستم یا ایمن‌سازی دیگر مراکز ادامه دارد.
با این حال، تغییر شیوه کلرزنی با ملاحظات فنی و اقتصادی همراه است. راندمان گاز کلر نزدیک به ۱۰۰ درصد اعلام شده، در حالی که راندمان برخی روش‌های جایگزین کمتر از ۶۵ درصد است.
همچنین هزینه سالانه استفاده از گاز کلر حدود ۵۰۰ میلیارد تومان برآورد می‌شود، اما جایگزین کردن آن با روش‌های دیگر می‌تواند سالانه حدود ۱۰ هزار میلیارد تومان هزینه به صنعت آب و فاضلاب تحمیل کند.
آماده‌به‌کاری ۹۰ درصدی نیروهای عملیاتی در دوره جنگ
سیف‌الله آقابیگی، مدیرکل دفتر مدیریت بحران و پدافند غیرعامل وزارت نیرو، نیز در این مانور از آماده‌به‌کاری ۹۰ درصدی نیروهای عملیاتی در دوره جنگ خبر داد.
وی گفت: کارکنان صنعت آب و برق در این مدت، به‌صورت شبانه‌روزی و در تمامی هفت روز هفته برای تداوم خدمات‌رسانی فعالیت کردند.
آقابیگی همچنین اعلام کرد: در سال جاری بیش از ۱۷۰ رزمایش در کشور برگزار شده است. به گفته وی، تقریباً تمامی روستاهای کشور از خدمات آب، برق و فاضلاب برخوردارند و همه روستاهای دارای بیش از ۲۰ خانوار نیز تحت پوشش این خدمات قرار دارند.
علی فروزانفر
