به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، در نشست «بررسی توازن دیپلماسی و میدان در بزنگاههای تاریخ معاصر ایران» علی بیگدلی، استاد تاریخ دانشگاه و کارشناس مسائل بینالملل، در بخشی از پاسخ خود به پرسشی درباره جنگ جهانی اول و کنش ایران در برابر آن گفت: اگر قرارداد ۱۹۱۹ عملی میشد، کودتای رضاخان رخ نمیداد.
بیگدلی افزود اگر قرارداد ۱۹۱۹ امضا شده بود و دو بخش اساسیِ نظامی و مالیِ ایران تحت کنترل انگلیسیها قرار میگرفت، دیگر نیازی نبود که آنها برای حفظ منافعشان و مقابله با کمونیستها، رضاشاه را روی کار بیاورند. او تصریح کرد در پی قضاوت درباره «خوب» یا «بد» بودنِ روی کار آمدن رضاشاه نیست، اما این نکته تاریخی بسیار حائز اهمیت است؛ چراکه تاریخ، زنجیرهای پیوسته از علت و معلولهاست. بیگدلی گفت اگر آن قرارداد امضا نشده بود، رضاشاه هم بر سر کار نمیآمد و همین ظهورِ رضاشاه نیز به معلولهای بعدی، ازجمله تغییراتِ دوران جنگ جهانی دوم، منجر شد.
به گفته او، وقتی این قرارداد به نتیجه نرسید، انگلیسیها به کودتا متوسل شدند که در آن بسیار هم موفق بودند و رضاشاه را به قدرت رساندند.
او این نابسامانیها را زمینهسازِ ظهورِ مهرههایی دانست که پیشتر جایگاهی نداشتند و گفت برای نمونه، میرزا کوچکخان که معلمی ساده بود، در این آشفتهبازار به یک چهره سیاسی تبدیل شد؛ اما سادگیاش باعث شد تا گروههای چپگرا مانند حیدرخان عمواوغلی و جعفر پیشهوری وارد سازمان او شوند و جمهوری دموکراتیک گیلان را تشکیل دهند و او در نهایت گول خورد و سرنوشت غمباری پیدا کرد.
متن کامل گزارش این نشست را در اینجا بخوانید.
۲۵۹
